Përgjigjja e shkurtër: bajamet e zmadhuara te fëmijët duhen diskutuar me pediatrin kur shoqërohen me gërhitje të shpeshtë, frymëmarrje me gojë, gjumë të shqetësuar, vështirësi në gëlltitje, ndryshim të zërit ose infeksione të përsëritura. Pauzat në frymëmarrje, gulçimi ose ngulfatja gjatë gjumit kërkojnë vlerësim pa vonesë, sepse mund të tregojnë pengim të rrugëve të frymëmarrjes.
Madhësia e bajameve nuk e tregon vetvetiu seriozitetin e problemit. Disa fëmijë kanë bajame të mëdha pa pengesa të rëndësishme, ndërsa te të tjerët simptomat mund të ndikohen edhe nga adenoidet, hunda e zënë, alergjitë ose faktorë të tjerë. Prandaj, vlerësimi mbështetet te frymëmarrja, gjumi, ushqyerja dhe gjendja e përgjithshme e fëmijës, jo vetëm te pamja e fytit.
Çfarë janë bajamet dhe adenoidet?
Bajamet janë dy masa indi në të dyja anët e pjesës së pasme të fytit. Adenoidet janë më lart, prapa hundës, dhe zakonisht nuk mund të shihen thjesht duke e hapur gojën. Të dyja janë pjesë e sistemit imunitar dhe mund të zmadhohen përkohësisht gjatë infeksioneve. American Academy of Pediatrics shpjegon se bajamet mund të jenë të zmadhuara edhe pa qenë të infektuara.
Bajamet e zmadhuara nuk janë e njëjta gjë me tonsilitin. Tonsiliti është pezmatim, zakonisht i lidhur me infeksion, dhe mund të shkaktojë dhimbje fyti, temperaturë, dhimbje gjatë gëlltitjes, skuqje ose shtresë të bardhë a të verdhë mbi bajame. Zmadhimi që pengon frymëmarrjen mund të jetë i pranishëm edhe pa këto shenja akute.
Shenjat e bajameve të zmadhuara që duhen vëzhguar
Ndryshimet në frymëmarrje
Bajamet ose adenoidet e mëdha mund ta ngushtojnë kalimin e ajrit. Shenjat e mundshme përfshijnë:
- frymëmarrje me gojë gjatë pjesës më të madhe të ditës;
- frymëmarrje të zhurmshme edhe kur fëmija është zgjuar;
- hundë që duket vazhdimisht e bllokuar;
- vështirësi për të marrë frymë lirshëm gjatë ngrënies ose gjumit;
- gërhitje të shpeshtë, jo vetëm gjatë një ftohjeje të shkurtër.
Këto shenja nuk e vërtetojnë vetë shkakun. Sipas American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery Foundation, rrjedhja kronike e hundës dhe infeksionet e përsëritura të veshit mund të shoqërohen gjithashtu me probleme të adenoideve. Pediatri ose ORL-ja duhet të vlerësojë nëse pengesa vjen nga bajamet, adenoidet, hunda apo një gjendje tjetër.
Ndryshimet gjatë gjumit
Gërhitja e rastit gjatë një viroze nuk do të thotë domosdoshmërisht apne obstruktive të gjumit. Megjithatë, kërkoni kontroll kur gërhitja është e rregullt ose shoqërohet me:
- pauza të vërejtura në frymëmarrje;
- gulçim, gërhitje të fortë të ndërprerë ose zgjim me ngulfatje;
- frymëmarrje me përpjekje ose pozicion të pazakontë të kokës gjatë gjumit;
- gjumë të shqetësuar dhe zgjime të shpeshta;
- lodhje, përgjumje, irritim ose vështirësi në përqendrim gjatë ditës.
Great Ormond Street Hospital for Children përshkruan bajamet ose adenoidet e zmadhuara si një shkak të zakonshëm të pengimit të rrugëve të frymëmarrjes gjatë gjumit te fëmijët. Megjithatë, vetëm vëzhgimi në shtëpi nuk mjafton për të vendosur diagnozën e apnesë së gjumit.
Gëlltitja, ushqyerja dhe zëri
Kontrolli është i arsyeshëm nëse fëmija ka vështirësi të vazhdueshme në gëlltitjen e ushqimeve të forta, ha shumë ngadalë për shkak të pengesës, shmang ushqime të caktuara ose ankohet se ushqimi i ngec. Duhet vlerësuar edhe një zë vazhdimisht i mbytur, sikur fëmija flet me fyt, ose një të folur që tingëllon sikur hunda është gjithmonë e bllokuar.
Dhimbja e fortë gjatë gëlltitjes, temperatura dhe përkeqësimi i papritur mund të lidhen më shumë me një infeksion akut sesa me madhësinë kronike të bajameve. Kjo dallim nuk mund të bëhet me siguri vetëm nga prindi, sidomos pa ekzaminim.
Kur të nisni te pediatri?
Pediatri është zakonisht pika e parë e përshtatshme kur nuk është e qartë nëse nevojitet pediatër apo ORL. Ai mund të shqyrtojë simptomat, kohëzgjatjen e tyre, rritjen e fëmijës, infeksionet e mëparshme dhe shkaqe të tjera të mundshme.
Caktoni një kontroll rutinë ose të afërt kur:
- gërhitja ose frymëmarrja me gojë vazhdon për disa javë;
- simptomat mbeten edhe pasi ka kaluar ftohja;
- gjumi duket i dobët dhe fëmija është i lodhur, i irrituar ose ka vështirësi në përqendrim;
- ka vështirësi të përsëritur në gëlltitje ose ndryshim të vazhdueshëm të zërit;
- ka episode të përsëritura të dhimbjes së fytit, temperaturës ose infeksioneve të veshit;
- nuk jeni të sigurt nëse ajo që po shihni është brenda normales.
Një video e shkurtër e frymëmarrjes gjatë gjumit mund t’i japë pediatrit informacion të dobishëm, nëse mund të regjistrohet pa e shqetësuar fëmijën. Shënoni sa net në javë gërhit, nëse shihni pauza, si merr frymë gjatë ditës dhe nëse ushqyerja ose sjellja kanë ndryshuar.
Kur duhet kontroll te ORL-ja?
Pediatri mund ta referojë fëmijën te otorinolaringologu, ose familja mund të kërkojë këshillë për një vlerësim të tillë, kur simptomat sugjerojnë pengim të rrugëve të sipërme të frymëmarrjes, probleme me adenoidet ose infeksione të përsëritura. Kontrolli te ORL-ja është veçanërisht i rëndësishëm kur ka pauza të dyshuara në frymëmarrje, gëlltitje të vështirësuar, të folur të ndryshuar ose simptoma që vazhdojnë pavarësisht vlerësimit fillestar.
ORL-ja mund ta ekzaminojë fytin, hundën, veshët dhe qafën. Adenoidet, për shkak të vendndodhjes së tyre, mund të kërkojnë instrument të posaçëm për t’u parë. Kur historia ngre dyshim për apne të gjumit, profesionisti mund të rekomandojë monitorim ose studim të gjumit; ky test mund të regjistrojë frymëmarrjen dhe tregues të tjerë gjatë natës.
Nuk i nevojiten çdo fëmije të njëjtat teste. Vendimi varet nga mosha, simptomat, ekzaminimi, gjendjet e tjera shëndetësore dhe shërbimet që janë në dispozicion.
A do të thotë kjo se bajamet duhet të hiqen?
Jo. Bajamet e mëdha nuk janë vetvetiu arsye automatike për operacion. Disa zmadhime janë të përkohshme, disa fëmijë nuk kanë pengesa domethënëse dhe te të tjerët simptomat mund të kenë shkak tjetër.
Ndërhyrja mund të merret në konsideratë nga specialisti kur zmadhimi shkakton vështirësi të rëndësishme në frymëmarrje ose gëlltitje, kur është vërtetuar çrregullim i frymëmarrjes gjatë gjumit, ose kur ka infeksione të përsëritura që plotësojnë kritere klinike. Përfitimet dhe rreziqet varen nga rasti. Mos i jepni fëmijës antibiotikë ose trajtime të tjera të mbetura nga një sëmundje e mëparshme pa këshillë profesionale.
Kur kërkohet ndihmë urgjente?
Kontaktoni menjëherë shërbimet lokale emergjente nëse fëmija ka vështirësi të rëndë në frymëmarrje, duket se nuk po merr ajër, nuk mund të gëlltisë pështymën, është jashtëzakonisht i përgjumur ose vështirë të zgjohet, apo po përkeqësohet shpejt. Në Kosovë, 112 është numri unik emergjent falas. Mos prisni një termin rutinë në këto rrethana.
GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent. Platforma mund t’ju ndihmojë të kërkoni profesionistë sipas specialitetit dhe vendndodhjes për kujdes joemergjent, por nuk e zëvendëson vlerësimin klinik. Një kërkim si gjej mjek mund të jetë hapi praktik pasi të keni përcaktuar nëse fëmijës i duhet pediatër apo ORL.
Pyetje të dobishme për konsultën
- A duken të zmadhuara vetëm bajamet, vetëm adenoidet apo të dyja?
- A mund të ketë shkak tjetër për frymëmarrjen me gojë ose hundën e bllokuar?
- A sugjerojnë shenjat një çrregullim të frymëmarrjes gjatë gjumit?
- A nevojitet kontroll te ORL-ja ose studim i gjumit?
- Çfarë duhet të vëzhgojmë dhe kur duhet të rikthehemi në kontroll?
- Cilat shenja kërkojnë ndihmë më të shpejtë?
Përmbledhje: kushtojini rëndësi funksionit, jo vetëm madhësisë së dukshme të bajameve. Frymëmarrja me gojë, gërhitja e vazhdueshme, pauzat gjatë gjumit, gëlltitja e vështirë dhe ndryshimi i zërit janë arsyet kryesore për ta diskutuar gjendjen me pediatrin. Pauzat në frymëmarrje, gulçimi ose pengesa e rëndë kërkojnë vlerësim më të shpejtë dhe mund ta bëjnë të nevojshëm kontrollin te ORL-ja.