Shenjat e kataraktës zakonisht shfaqen gradualisht: shikimi bëhet i turbullt ose i mjegulluar, dritat duken tepër të forta, ngasja gjatë natës vështirësohet dhe ngjyrat mund të duken më të zbehta. Në fazat e hershme mund të mos ketë fare simptoma. Këto ndryshime nuk e vërtetojnë vetvetiu kataraktën, sepse probleme të tjera të syrit mund të japin ankesa të ngjashme. Diagnoza kërkon ekzaminim profesional.
Nëse po vëreni ndryshim të ngadalshëm të shikimit, sidomos kur ai po ndikon në lexim, punë, lëvizje ose ngasje, është me vend të caktoni kontroll te oftalmologu. Në Kosovë mund ta përdorni GjejeMjekun për të kërkuar profesionistë sipas specialitetit dhe zonës, por platforma nuk e zëvendëson ekzaminimin dhe nuk është shërbim urgjent.
Çfarë është katarakta?
Katarakta është turbullim i thjerrëzës natyrore të syrit. Thjerrëza normalisht është e tejdukshme dhe ndihmon në fokusimin e dritës. Kur ajo turbullohet, pamja mund të bëhet e mjegulluar, më pak e qartë ose me ngjyra më të zbehta.
Katarakta te të rriturit lidhet më së shpeshti me ndryshimet që ndodhin me moshën, por mund të paraqitet edhe pas lëndimit ose operacionit të syrit. Rreziku mund të jetë më i lartë edhe te personat me diabet, te duhanpirësit, pas ekspozimit të shumtë ndaj diellit pa mbrojtje ose gjatë përdorimit afatgjatë të disa barnave steroide. Prania e një faktori rreziku nuk do të thotë se personi patjetër ka ose do të zhvillojë kataraktë.
Sipas Institutit Kombëtar të Syrit të SHBA-së, katarakta e lehtë mund të mos japë shenja në fillim, ndërsa simptomat bëhen më të dukshme me rritjen e turbullimit. NHS po ashtu thekson se simptomat zakonisht zhvillohen ngadalë dhe mund të jenë të ndryshme në secilin sy.
Shenjat e zakonshme të kataraktës
Shikimi i turbullt gradualisht
Pamja mund të duket sikur po shikoni përmes një xhami të mjegulluar. Turbullimi zakonisht shtohet me kohën dhe mund të vërehet fillimisht gjatë leximit, shikimit të televizorit, njohjes së fytyrave ose kryerjes së punëve që kërkojnë hollësi. Një ndryshim i papritur i shikimit nuk duhet konsideruar automatikisht kataraktë.
Ndjeshmëria ndaj dritës dhe shkëlqimit
Dielli, llambat ose dritat e automjeteve mund të duken më të forta se më parë. Disa persona vërejnë rrathë të ndritshëm rreth burimeve të dritës. Kjo mund ta bëjë veçanërisht të vështirë ngasjen në mbrëmje ose natën.
Vështirësia për të parë në errësirë
Mund t'ju duhet më shumë dritë për të lexuar ose për t'u orientuar në ambiente me ndriçim të dobët. Kontrasti ndërmjet objekteve mund të duket më i ulët, ndërsa kalimi nga një hapësirë e ndriçuar në një hapësirë të errët mund të bëhet më i vështirë.
Ngjyrat duken të zbehta
Ngjyrat mund të humbin gjallërinë ose të duken më të verdha. Ky ndryshim shpesh zhvillohet aq ngadalë sa mund të mos dallohet menjëherë.
Ndryshime të shpeshta të syzeve
Nëse receta e syzeve ose e thjerrëzave të kontaktit duhet ndryshuar më shpesh se zakonisht, kjo mund të jetë një arsye për vlerësim të plotë të syrit. Receta e re mund ta përmirësojë përkohësisht shikimin në fazat e hershme, por nuk e largon turbullimin e thjerrëzës.
Shikimi i dyfishtë në një sy
Katarakta mund të shoqërohet me shikim të dyfishtë, por kjo ankesë ka edhe shkaqe të tjera. Tregojini oftalmologut nëse dyfishimi vazhdon kur e mbuloni njërin sy, në cilin sy paraqitet dhe kur ka filluar.
Kur duhet të caktoni kontroll te oftalmologu?
Caktoni një kontroll jo urgjent nëse turbullimi ose ndryshimet e tjera po vazhdojnë, po përkeqësohen ose po ndikojnë në jetën e përditshme. Mos prisni derisa shikimi të bëhet shumë i dobët për të kërkuar vlerësim.
Kontrolli është veçanërisht i arsyeshëm kur:
- nuk po lexoni më rehat edhe me syzet e zakonshme;
- shkëlqimi i dritave po ju pengon gjatë ecjes ose ngasjes;
- po e ndryshoni shpesh recetën e syzeve;
- po e keni më të vështirë të dalloni fytyra, shkallë ose pengesa;
- njëri sy sheh dukshëm më dobët se tjetri;
- keni diabet, lëndim të mëparshëm të syrit ose përdorni steroide për një kohë të gjatë;
- simptomat po ju kufizojnë në punë, kujdesin personal ose aktivitetet që i bëni zakonisht.
Nëse po kërkoni në internet me shprehje si “gjeje mjekun” ose “gjej mjek”, kontrolloni që profesionisti i zgjedhur të jetë oftalmolog dhe shikoni informacionin e disponueshëm për shërbimet e tij. GjejeMjekun mund ta lehtësojë kërkimin në Kosovë; vendimin se cili profesionist dhe cili institucion ju përshtatet duhet ta merrni duke u bazuar në nevojën, qasjen dhe informacionin e verifikueshëm.
Cilat simptoma nuk duhen pritur?
Katarakta zakonisht nuk shkakton ndryshim të menjëhershëm, dhimbje të fortë ose skuqje të theksuar. Kërkoni vlerësim urgjent nëse shikimi humbet ose ndryshon papritur, nëse keni dhimbje të fortë të syrit, sy shumë të kuq, lëndim të syrit, drita vezulluese të reja, shumë pika ose fije lëvizëse të reja, apo një hije të ngjashme me perde në fushën e shikimit. Këto mund të lidhen me gjendje të tjera që kërkojnë reagim të shpejtë.
Nëse simptomat janë të rënda ose mendoni se shikimi apo shëndeti juaj është në rrezik të menjëhershëm, kontaktoni pa vonesë shërbimet lokale të urgjencës. Mos u mbështetni në një platformë të kërkimit të mjekëve për raste urgjente; GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Çfarë ndodh gjatë kontrollit?
Oftalmologu do t'ju pyesë kur kanë filluar ndryshimet, a prekin njërin apo të dy sytë dhe si ndikojnë në aktivitetet tuaja. Mund të kontrollohet mprehtësia e shikimit dhe të bëhet ekzaminim i syrit me pajisje të posaçme. Për të vlerësuar thjerrëzën dhe pjesët e tjera të syrit, mund të përdoren pika që zgjerojnë bebëzën.
Pas zgjerimit të bebëzave, shikimi mund të jetë përkohësisht i turbullt dhe sytë më të ndjeshëm ndaj dritës. Pyeteni ordinancën paraprakisht si të përgatiteni dhe nëse është e sigurt të ngisni vetë pas kontrollit. Merrni me vete listën e barnave, syzet aktuale dhe informacionin për sëmundjet ose operacionet e mëparshme të syrit.
Ekzaminimi është i rëndësishëm jo vetëm për të parë nëse ka kataraktë, por edhe për të kërkuar shkaqe të tjera të ndryshimit të shikimit. Vetëm nga simptomat nuk mund të përcaktohet shkaku ose shkalla e problemit.
A do të thotë diagnoza se duhet operacion menjëherë?
Jo domosdoshmërisht. Në fazat e hershme, ndriçimi më i mirë, zvogëlimi i shkëlqimit dhe receta e përshtatur e syzeve mund të ndihmojnë për një periudhë. Ato nuk e largojnë kataraktën, por mund ta bëjnë funksionimin e përditshëm më të lehtë.
Kirurgjia është mënyra për të hequr thjerrëzën e turbulluar dhe për ta zëvendësuar me një thjerrëz artificiale. Koha e ndërhyrjes zakonisht diskutohet kur katarakta pengon aktivitetet e rëndësishme. Vendimi varet nga gjendja e syrit, nevojat tuaja, përfitimet e pritshme dhe rreziqet individuale. Jo çdo vështirësi e shikimit përmirësohet vetëm me operacionin e kataraktës, sidomos kur ekzistojnë edhe sëmundje të tjera të syrit.
Si të përgatiteni për bisedën me oftalmologun
Para vizitës, shënoni situatat konkrete në të cilat shikimi ju pengon. Kjo e ndihmon profesionistin të kuptojë ndikimin real të simptomave. Mund të pyesni:
- A shpjegohen ndryshimet e mia nga katarakta apo nevojiten kontrolle të tjera?
- A është prekur njëri sy apo të dy?
- A mund të ndihmojë për momentin një recetë e re ose ndriçim më i mirë?
- Sa shpesh duhet të kontrollohem?
- Cilat ndryshime do të tregonin se duhet rishikuar mundësia e operacionit?
- Cilat janë përfitimet, kufizimet dhe rreziqet e ndërhyrjes në rastin tim?
- Si mund të ndikojnë sëmundjet dhe barnat e mia në vlerësim?
Përmbledhje
Shikimi që turbullohet ngadalë, shkëlqimi i bezdisshëm, vështirësia gjatë natës, ngjyrat e zbehta dhe ndryshimet e shpeshta të syzeve janë shenja që meritojnë kontroll te oftalmologu. Ato mund të lidhen me kataraktën, por diagnoza nuk duhet nxjerrë vetëm nga simptomat. Një ekzaminim profesional mund ta përcaktojë shkakun dhe t'ju ndihmojë të diskutoni hapat e përshtatshëm, pa supozuar se operacioni nevojitet menjëherë.