Analiza e lipoproteinës(a), e njohur si analiza Lp(a), ndihmon në vlerësimin e rrezikut për sëmundje të zemrës dhe enëve të gjakut. Ajo zakonisht nuk përfshihet në analizat standarde të kolesterolit. Sipas American Heart Association, çdo i rritur duhet ta matë të paktën një herë gjatë jetës, veçanërisht kur në familje ka sëmundje të hershme të zemrës ose Lp(a) të lartë. Rezultati interpretohet bashkë me faktorët e tjerë të rrezikut; nuk vendos diagnozë më vete. Burimi: American Heart Association.
Çfarë mat Lp(a) dhe si dallon nga kolesteroli?
Lipoproteinat janë grimca të përbëra nga yndyrna dhe proteina, të cilat transportojnë kolesterolin në gjak. Lp(a) është një grimcë e ngjashme me LDL-në, por përmban edhe proteinën shtesë apolipoproteina(a). Niveli i saj përcaktohet kryesisht nga trashëgimia gjenetike. British Heart Foundation shpjegon përbërjen dhe trashëgiminë e Lp(a).
Dallimi mes Lp(a) dhe kolesterolit ka rëndësi kur lexoni raportin laboratorik. Vlera e kolesterolit total ose e LDL-së nuk ju tregon automatikisht nivelin e Lp(a). Edhe kur rezultatet e zakonshme të kolesterolit duken të favorshme, Lp(a) mund të japë informacion shtesë për rrezikun kardiovaskular. Prandaj, kontrolloni nëse në raport figuron shprehimisht emri i kësaj analize. Burimi: MedlinePlus.
Kur rekomandohet analiza e lipoproteinës(a)?
Matja të paktën një herë në moshë madhore rekomandohet edhe nga konsensusi i Shoqatës Evropiane të Aterosklerozës. Qëllimi është që ky informacion të përfshihet në vlerësimin e përgjithshëm të rrezikut dhe në diskutimin për parandalimin. Kjo nuk do të thotë se çdo person ka nevojë për të njëjtin plan kontrollesh ose trajtimi. Burimi: Shoqata Evropiane e Aterosklerozës.
Sipas American Heart Association, diskutimi ka rëndësi të veçantë nëse:
- Keni histori personale ose familjare të sëmundjes së hershme të zemrës, para moshës 55 vjeç te burrat ose 65 vjeç te gratë.
- Një familjar ka Lp(a) të lartë.
- Keni diagnozë të hiperkolesterolemisë familjare, një gjendje e trashëguar që shoqërohet me LDL shumë të lartë.
Lp(a) e lartë zakonisht nuk shkakton simptoma, ndaj mungesa e shqetësimeve nuk e përjashton. Burimi: American Heart Association.
Për konsultën, përgatitni një histori sa më të qartë familjare: cili familjar është prekur, çfarë problemi ka pasur dhe afërsisht në çfarë moshe. Nëse nuk i dini hollësitë, thojani mjekut; nuk është e nevojshme të hamendësoni diagnoza. Merrni edhe analizat e mëparshme dhe listën e barnave që përdorni.
Si kryhet analiza dhe a duhet të jeni esëll?
Analiza kryhet me një mostër gjaku nga vena e krahut. Përgatitja mund të varet nga laboratori dhe analizat që bëhen në të njëjtën kohë. Para terminit, pyesni nëse duhet të jeni esëll dhe ndiqni udhëzimet që merrni nga profesionisti shëndetësor. MedlinePlus përshkruan marrjen e mostrës dhe përgatitjen.
Kur kontaktoni laboratorin në Kosovë, kërkojeni analizën me emrin e plotë, lipoproteina(a), Lp(a). Pyetni për disponueshmërinë, përgatitjen, kohën e marrjes së rezultatit dhe koston. Këto hollësi duhen konfirmuar drejtpërdrejt me shërbimin përkatës. Ruajeni raportin e plotë, përfshirë njësinë matëse dhe intervalin referues të laboratorit.
Si kuptohet rezultati?
Lidhja mes lipoproteinës(a) dhe rrezikut për zemrën është graduale: në përgjithësi, sa më e lartë Lp(a), aq më shumë mund të kontribuojë në rrezikun kardiovaskular. Nuk ekziston një kufi që e ndan në mënyrë absolute sigurinë nga sëmundja. Interpretimi duhet të marrë parasysh profilin e përgjithshëm të personit. Burimi: Shoqata Evropiane e Aterosklerozës.
Kushtojini vëmendje njësive
Raporti mund ta shënojë Lp(a) në mg/dL ose nmol/L. Këto njësi përfaqësojnë matje të ndryshme dhe nuk duhen krahasuar sikur të ishin e njëjta gjë. Shoqata Evropiane e Aterosklerozës nuk rekomandon përdorimin e një faktori standard për konvertimin mes tyre. Nëse dy raporte përdorin njësi të ndryshme, kërkoni interpretim profesional. Burimi: konsensusi i Shoqatës Evropiane të Aterosklerozës.
Një pyetje e dobishme gjatë konsultës është: “Çfarë ndryshon ky rezultat në planin tim të parandalimit?” Kërkoni shpjegim edhe për lidhjen e tij me analizat e tjera, kontrollet e ardhshme dhe historinë tuaj familjare. Mos u mbështetni vetëm në etiketën “e lartë” ose në krahasimet me rezultatet e një personi tjetër.
Çfarë diskutohet nëse Lp(a) është e lartë?
Lp(a) e lartë lidhet me rrezik më të madh për sëmundje kardiovaskulare dhe për ngushtim të kalcifikuar të valvulës së aortës. Rezultati nuk provon që këto sëmundje janë të pranishme. British Heart Foundation thekson se, edhe pse mënyra e jetesës zakonisht nuk e ndryshon nivelin e Lp(a), kujdesi për faktorët e tjerë të rrezikut mbetet i rëndësishëm. Burimi: British Heart Foundation.
Diskutimi mund të përfshijë ushqyerjen e përshtatshme për zemrën, aktivitetin fizik, ndërprerjen e duhanit dhe menaxhimin e kolesterolit. Kur nevojiten barna, zgjedhja bëhet sipas vlerësimit klinik. Statinat nuk e ulin drejtpërdrejt Lp(a), por mund të përdoren për uljen e rrezikut kardiovaskular. Mos e ndryshoni terapinë pa u këshilluar me mjekun. Burimi: British Heart Foundation.
A duhet të përsëritet analiza?
Për shumë njerëz, matja një herë mjafton; mos supozoni se duhet përsëritur sa herë kontrolloni kolesterolin. Pyeteni mjekun nëse në rastin tuaj ka arsye për matje tjetër dhe çfarë informacioni do të sillte ajo. British Heart Foundation për shpeshtësinë e matjes.
Si të përgatiteni për konsultë në Kosovë
Mund ta hapni bisedën me mjekun familjar dhe të diskutoni nëse nevojitet vlerësim nga kardiologu. Nëse po kërkoni një kardiolog në Gjilan ose në një komunë tjetër, GjejeMjekun mund t’ju shërbejë si pikënisje për kërkimin e profesionistit shëndetësor. Konfirmoni drejtpërdrejt hollësitë e konsultës me ofruesin përkatës.
Merrni me vete këto pyetje:
- A e kam matur më parë Lp(a), apo vetëm kolesterolin e zakonshëm?
- Çfarë kuptimi ka rezultati im, në njësinë që përdor laboratori?
- A ndryshon ai planin e kontrolleve ose të parandalimit?
- A duhet ta diskutojnë këtë analizë edhe familjarët e mi?
- Cili është hapi i ardhshëm dhe kur duhet të rikthehem për kontroll?
Kur duhet të kërkoni ndihmë urgjente?
Dhimbja ose presioni në gjoks, vështirësia në frymëmarrje, rënia e papritur e njërës anë të fytyrës, dobësia e një krahu ose vështirësia në të folur kërkojnë veprim urgjent. Kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të urgjencës, edhe nëse shenjat neurologjike kalojnë. Mos prisni analizën Lp(a) ose termin për konsultë. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent. Burimi: shenjat alarmuese sipas American Heart Association.