Përgjigjja e shkurtër: pyetja “eko e gjirit apo mamografi?” zakonisht nuk ka një përgjigje të vetme për të gjithë. Mamografia dhe ekoja e gjirit japin informacione të ndryshme dhe shpesh plotësojnë njëra-tjetrën. Mamografia është ekzaminimi kryesor imazherik për depistimin e kancerit të gjirit te personat pa simptoma, ndërsa ekoja përdoret më shpesh për të vlerësuar një kokërr, një zonë të dyshimtë ose një gjetje të parë në mamografi.
Zgjedhja nuk duhet bërë vetëm sipas dëshirës ose frikës nga rrezatimi. Ajo varet nga mosha, simptomat, shtatzënia, dendësia e gjirit, historia personale dhe familjare, si dhe nga ekzaminimet e mëparshme. Në disa raste rekomandohet vetëm njëri ekzaminim; në raste të tjera nevojiten të dy.
Cili është dallimi mes ekos së gjirit dhe mamografisë?
Mamografia krijon imazhe të gjirit duke përdorur rreze X në dozë të ulët. Gjatë ekzaminimit, gjiri vendoset dhe ngjeshet për pak sekonda ndërmjet dy pllakave. Ngjeshja mund të jetë e pakëndshme, por ndihmon që indi të shihet më qartë dhe që të përdoret më pak rrezatim. Sipas RadiologyInfo.org, mamografia përdoret si për zbulimin e hershëm te personat pa simptoma, ashtu edhe për vlerësimin diagnostik të ndryshimeve si kokrra, dhimbja e lokalizuar, tërheqja e lëkurës ose rrjedhja nga thitha.
Ekoja e gjirit, e quajtur edhe ultrazë i gjirit, përdor valë zanore dhe nuk përdor rrezatim jonizues. Mbi lëkurë vendoset xhel dhe radiologu ose profesionisti i trajnuar lëviz sondën në zonën që duhet vlerësuar. Ekoja mund të tregojë nëse një ndryshim është i mbushur me lëng, si një kist, apo ka përbërje solide. Megjithatë, vetëm pamja në eko nuk mund ta përcaktojë gjithmonë natyrën e një ndryshimi.
- Mamografia: jep pamje të të gjithë gjirit dhe mund të tregojë masa, shtrembërime të indit dhe kalcifikime shumë të vogla.
- Ekoja: jep pamje në kohë reale të zonës së ekzaminuar dhe ndihmon në karakterizimin e një kokrre ose gjetjeje tjetër.
- Rrezatimi: mamografia përdor një dozë të ulët rrezesh X; ekoja nuk përdor rrezatim jonizues.
- Roli në depistim: mamografia është metoda bazë; ekoja mund të shtohet në situata të përzgjedhura, por zakonisht nuk e zëvendëson atë.
- Procedurat: ekoja mund të përdoret edhe për ta udhëhequr marrjen e mostrës me gjilpërë kur një zonë kërkon biopsi.
Kur bëhet eko e gjirit?
Sipas burimeve për pacientë të American College of Radiology dhe Radiological Society of North America, ekoja përdoret shpesh për të vlerësuar një ndryshim të prekshëm, rrjedhjen spontane nga thitha ose një zonë jonormale të parë në mamografi apo rezonancë magnetike. Ajo mund të ndihmojë edhe kur indi i gjirit është i dendur dhe një pjesë e tij është më e vështirë të vlerësohet vetëm me mamografi.
Në vlerësimin e një kokrre të re, mosha ndikon në rendin e ekzaminimeve. Ekoja është shpesh ekzaminimi i parë te personat nën 30 vjeç. Nga mosha 30 vjeç e lart, mamografia diagnostike dhe ekoja shpesh përdoren së bashku. Këto janë parime të përgjithshme të imazherisë, jo një recetë për çdo person; radiologu mund ta përshtatë qasjen sipas simptomës dhe rrezikut.
Ekoja mund të merret në konsideratë edhe gjatë shtatzënisë ose gjidhënies kur duhet vlerësuar një simptomë. Kjo nuk do të thotë se ekzaminimet e tjera janë automatikisht të ndaluara. Nëse mund të jeni shtatzënë, tregojini mjekut dhe personelit të radiologjisë përpara ekzaminimit, në mënyrë që të zgjidhet metoda e përshtatshme për pyetjen klinike.
Kur rekomandohet mamografia?
Mamografia mund të jetë depistuese ose diagnostike. Mamografia depistuese u bëhet personave pa simptoma për të kërkuar ndryshime që ende nuk mund të preken. Mamografia diagnostike përdoret kur ka një simptomë ose kur një ekzaminim i mëparshëm ka treguar diçka që kërkon pamje shtesë.
Organizata Botërore e Shëndetësisë e përshkruan depistimin si përdorimin e mamografisë te një popullatë që duket e shëndetshme, për të identifikuar ndryshime para shfaqjes së simptomave. Mosha e fillimit dhe intervali nuk janë identikë në të gjitha udhëzimet ose sistemet shëndetësore. Prandaj, një person pa simptoma duhet ta diskutojë planin me mjekun duke marrë parasysh moshën, rrezikun personal dhe programin që zbatohet në institucionin ku merr shërbimin.
Mamografia diagnostike mund të rekomandohet për:
- një kokërr ose trashje të re në gji apo sqetull;
- ndryshim të formës ose madhësisë së gjirit;
- tërheqje, gropëzim ose trashje të lëkurës;
- rrjedhje spontane nga thitha, sidomos kur është e përgjakshme ose e tejdukshme;
- tërheqje të re të thithës;
- dhimbje të vazhdueshme dhe të lokalizuar;
- një gjetje që kërkon sqarim pas mamografisë depistuese.
Këto ndryshime nuk nënkuptojnë automatikisht kancer. Megjithatë, duhet të vlerësohen pa u mbështetur vetëm në vetëkontroll ose në pritjen që të kalojnë.
A mund ta zëvendësojë ekoja mamografinë?
Zakonisht jo. American Cancer Society shpjegon se ekoja nuk përdoret rutinë si testi i vetëm për depistimin e kancerit të gjirit. Disa kancere të hershme shfaqen në mamografi si kalcifikime të vogla që mund të mos duken në eko. Nga ana tjetër, mamografia nuk i zbulon të gjitha ndryshimet, sidomos kur indi është i dendur.
Kjo do të thotë se një rezultat normal në eko nuk e anulon domosdoshmërisht nevojën për mamografi të rekomanduar. Po ashtu, një mamografi normale nuk duhet ta mbyllë vlerësimin e një kokrre që vazhdon të preket. Edhe udhëzuesi i RadiologyInfo.org për masat e prekshme thekson se një kokërr e re mund të kërkojë biopsi edhe kur mamografia ose ekoja nuk tregojnë gjetje përfundimtare.
Po nëse gjinjtë janë të dendur?
Dendësia e gjirit përshkruan sasinë e indit fibroz dhe gjëndror në krahasim me indin yndyror. Ajo përcaktohet nga mamografia dhe nuk mund të vlerësohet me siguri vetëm duke e prekur gjirin. Indi i dendur mund ta vështirësojë dallimin e disa ndryshimeve në mamografi dhe lidhet gjithashtu me rrezik më të lartë për kancer të gjirit.
Te disa persona me gjinj të dendur, radiologu mund të diskutojë një ekzaminim plotësues me eko ose rezonancë magnetike. Por ekzaminimet shtesë kanë edhe kufizime: mund të gjejnë zona që përfundimisht nuk janë kancer dhe të sjellin kontrolle ose biopsi të mëtejshme. Vendimi duhet të marrë parasysh rrezikun e përgjithshëm, jo vetëm dendësinë.
A do të thotë një gjetje jonormale se është kancer?
Jo. Shumë kokrra dhe gjetje në imazheri janë beninje. Një raport mund të rekomandojë krahasim me imazhet e vjetra, pamje shtesë, kontroll pas një periudhe të caktuar ose biopsi. Këto rekomandime synojnë ta sqarojnë gjetjen; vetë kërkesa për ekzaminim shtesë nuk është diagnozë.
Radiologu zakonisht e kategorizon rezultatin dhe tregon hapin e rekomanduar. Biopsia, jo ekoja ose mamografia vetëm, mund të jetë e nevojshme për të përcaktuar çfarë përmban një zonë e dyshimtë. Mos e interpretoni raportin pa e lidhur me ekzaminimin klinik dhe historinë tuaj.
Si të përgatiteni për konsultën dhe ekzaminimin?
- Shënoni kur e vutë re ndryshimin dhe nëse lidhet me ciklin menstrual.
- Tregoni për histori personale të sëmundjeve të gjirit, biopsive ose operacioneve.
- Përmendni rastet e kancerit të gjirit, vezoreve ose llojeve të tjera relevante në familje, duke përfshirë moshën kur janë diagnostikuar.
- Merrni raportet dhe imazhet e mëparshme, nëse i keni; krahasimi mund të jetë shumë i vlefshëm.
- Njoftoni personelin nëse jeni ose mund të jeni shtatzënë, ushqeni me gji apo keni implante.
- Për mamografi, ndiqni udhëzimet e institucionit për deodorant, pudër ose krem në zonën e gjirit dhe sqetullës ditën e ekzaminimit.
Me cilin profesionist të flisni në Kosovë?
Për kontrollin e gjirit në Kosovë mund të nisni te mjeku familjar ose gjinekologu. Ata mund të marrin historinë, të bëjnë ekzaminimin klinik dhe t’ju referojnë për imazheri. Radiologu zgjedh protokollin e përshtatshëm, interpreton mamografinë ose ekon dhe rekomandon hapat e ardhshëm kur nevojiten.
Qasja në mamografi, eko dhe shërbime të specializuara mund të ndryshojë sipas komunës dhe institucionit. Verifikoni referimin, terminin, dokumentet që duhet të merrni dhe mënyrën e pranimit të rezultatit. Në GjejeMjekun mund të kërkoni një gjinekolog në Kosovë ose radiolog në Kosovë sipas specialitetit dhe vendndodhjes. Fraza si gjeje mjekun ose gjej mjek mund t’ju ndihmojnë ta nisni kërkimin, por profili në platformë nuk e zëvendëson vlerësimin profesional.
Kur nuk duhet të prisni?
Caktoni vlerësim pa vonesë nëse vëreni një kokërr të re, rrjedhje të përgjakshme nga thitha, tërheqje të re të thithës, ndryshim të lëkurës, ënjtje në sqetull ose ndryshim që vazhdon. Kërkoni këshillë mjekësore të shpejtë nëse gjiri bëhet papritur i kuq, shumë i dhimbshëm dhe i nxehtë, sidomos kur keni temperaturë ose ndiheni e sëmurë.
Për simptoma të rënda ose kërcënuese për jetën, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale emergjente. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Përfundimi: mamografia është baza e depistimit dhe mund të zbulojë ndryshime që ekoja nuk i tregon, ndërsa ekoja është veçanërisht e dobishme për të vlerësuar një kokërr ose një gjetje të caktuar. Në vend që të zgjidhni vetë njërin ekzaminim, diskutoni simptomat dhe rrezikun individual me mjekun ose radiologun. Ekzaminimi i duhur është ai që i përgjigjet pyetjes konkrete klinike.