Pse duhet kontrolli dentar para radioterapisë?
Kontrolli te dentisti para radioterapisë në kokë dhe qafë është pjesë e përgatitjes për trajtim. Qëllimi është të zbulohen dhe, kur është e nevojshme, të trajtohen problemet e gojës përpara se rrezatimi ta bëjë kujdesin dentar më të ndërlikuar. Edhe nëse nuk keni dhimbje, vlerësimi mund të identifikojë karies, sëmundje të mishrave ose probleme me protezat. Sipas Institutit Kombëtar të Kancerit të SHBA-së, NCI, trajtimi i problemeve ekzistuese mund të zvogëlojë shfaqjen ose rëndësinë e ndërlikimeve orale.
Kjo nuk do të thotë se çdo pacient do të ketë të njëjtat probleme apo se çdo dhëmb duhet hequr. Përgatitja dentare duhet të lidhet me planin onkologjik. Dentisti dhe ekipi që planifikon radioterapinë duhet të shkëmbejnë informacion, në mënyrë që vendimet për gojën të jenë pjesë e të njëjtit plan kujdesi.
Çfarë mund të ndryshojë rrezatimi në gojë?
Radioterapia në këtë zonë mund të prekë gjëndrat e pështymës. Kur prodhohet më pak pështymë, goja mund të thahet dhe dhëmbët humbin një pjesë të mbrojtjes së tyre natyrore. Mund të shfaqen edhe plagë në gojë, ndryshim i shijes, infeksione, ngurtësi e nofullës ose vështirësi në hapjen e gojës. Këto janë mundësi, jo parashikim se do t'ju ndodhin të gjitha. NIDCR, instituti amerikan për kërkimin dentar, shpjegon se problemet mund të shfaqen gjatë trajtimit ose më vonë.
Një arsye tjetër është shërimi i kockës së nofullës pas rrezatimit. Në zonën e trajtuar mund të ekzistojë rreziku i osteoradionekrozës: dëmtim dhe mosshërim i kockës së lidhur me rrezatimin. Është një ndërlikim i rrallë, por i rëndësishëm, sidomos kur nevojiten nxjerrje dhëmbësh më pas. Cambridge University Hospitals thekson se ky rrezik mund të mbetet gjatë gjithë jetës.
Kur duhet caktuar vizita?
Kërkojeni vlerësimin sapo të mësoni se planifikohet radioterapi në kokë dhe qafë. NIDCR rekomandon vizitë afërsisht një muaj para trajtimit, kur kjo është e mundur. Kjo krijon hapësirë për vlerësim, ndërhyrje të nevojshme dhe shërim. Megjithatë, një muaj nuk është kusht që pacienti duhet ta zbatojë duke ndryshuar vetë datën e radioterapisë. Nëse fillimi është afër, njoftoni menjëherë ekipin onkologjik dhe kërkoni koordinim të shpejtë me dentistin. Shihni udhëzimet e NIDCR për pacientët.
Udhëzuesi profesional i NIDCR parashikon përfundimin e ndërhyrjeve invazive të paktën 14 ditë para radioterapisë në kokë dhe qafë. Ky është orientim për planifikimin klinik; nuk është garanci se një plagë është shëruar në atë afat. Pyetni ekipin se çfarë kohe kërkon ndërhyrja juaj dhe kush do ta kontrollojë shërimin. Mos e shtyni ose ndërpritni vetë trajtimin onkologjik. Udhëzuesi dentar i NIDCR kërkon që orari i kujdesit dentar të planifikohet në lidhje me trajtimin e kancerit.
Çfarë përfshin vlerësimi dentar?
Dentisti vlerëson dhëmbët, mishrat, indet e gojës, përshtatjen e protezave dhe hapjen e nofullës. Mund të nevojiten radiografi për të plotësuar kontrollin. Për shembull, protokolli i Cambridge University Hospitals përfshin radiografi panoramike dhe ekzaminim nga ekipi dentar specialist. Kjo nuk do të thotë se çdo pacient në Kosovë duhet të ndjekë pikërisht të njëjtën procedurë; ekzaminimet përcaktohen nga profesionistët që ju vlerësojnë. Burimi: Cambridge University Hospitals.
Para vizitës, përgatitni një listë të barnave dhe tregoni për alergjitë, trajtimet e mëparshme dhe çdo shqetësim në gojë. Merrni dokumentet onkologjike që keni dhe kontaktin e ekipit trajtues. Për të mos harruar diçka, shënoni:
- A keni dhimbje, gjakderdhje, ënjtje ose dhëmb të thyer?
- A ju pengon proteza ose ndonjë skaj i mprehtë gjatë ngrënies?
- A keni tharje të gojës ose vështirësi në hapjen e saj?
- Kur është planifikuar fillimi i radioterapisë dhe kush është personi kontaktues?
A duhet të hiqen dhëmbët?
Kontrolli nuk nënkupton automatikisht nxjerrje dhëmbësh. Kur një dhëmb vlerësohet se mund të shkaktojë probleme serioze gjatë ose pas rrezatimit, mund të rekomandohet nxjerrja përpara trajtimit. Kërkoni shpjegim për secilin dhëmb: cili është problemi, pse rekomandohet ndërhyrja dhe a ka alternativa të përshtatshme. Cambridge University Hospitals e lidh këtë vendim me uljen e rrezikut afatgjatë, ndërsa udhëzuesi i NIDCR kërkon identifikimin e problemeve brenda fushës së planifikuar të rrezatimit.
Çfarë të pyesni dentistin dhe onkologun?
Për koordinim praktik në Kosovë, kërkoni një përmbledhje të shkruar që mund ta ndani me të dyja ekipet. Nëse vizitat bëhen në institucione të ndryshme, sqaroni kush do t'i dërgojë dokumentet dhe kush do ta konfirmojë planin përfundimtar. Pyetjet e mëposhtme mund t'ju ndihmojnë:
- Cilat pjesë të gojës dhe nofullave përfshihen në fushën e radioterapisë?
- Cilat probleme dentare kërkojnë trajtim para fillimit dhe cilat mund të ndiqen më vonë?
- Nëse nevojitet nxjerrje, sa kohë planifikohet për shërim dhe kush e kontrollon plagën?
- A duhet vlerësim nga një specialist dentar ose kirurg maksilofacial?
- Cilin plan pastrimi dhe cilat produkte me fluor duhet të përdor?
- Kë duhet të kontaktoj nëse më shfaqet dhimbje ose nuk mund të ha e të pi?
- Kur bëhet kontrolli i ardhshëm dhe si vazhdon ndjekja pas radioterapisë?
NCI rekomandon që dentisti të jetë pjesë e ekipit të kujdesit dhe, kur është e mundur, të ketë përvojë me ndërlikimet orale të trajtimit të kancerit. Kërkojini ekipit onkologjik orientim për profesionistin e përshtatshëm. Burimi: NCI.
Kujdesi vazhdon edhe pas kontrollit fillestar
Një vizitë para trajtimit nuk e zëvendëson kujdesin e vazhdueshëm. Ndiqni rutinën që ju jep dentisti dhe pyetni për produktet me fluor. Sipas Macmillan Cancer Support, pas trajtimit rekomandohen kontrolle të rregullta dentare, shpesh çdo tre deri në gjashtë muaj. Intervalin tuaj duhet ta caktojë ekipi, sipas nevojave.
Njoftoni dentistët e ardhshëm se keni marrë radioterapi në kokë dhe qafë, edhe nëse kanë kaluar vite. Nëse propozohet nxjerrje dhëmbi, kërkoni që të merret parasysh historia e rrezatimit dhe nevoja për vlerësim specialistik. Ky informacion është veçanërisht i rëndësishëm për ndërhyrjet në kockën e trajtuar.
Kur duhet kërkuar ndihmë pa pritur?
Njoftoni ekipin trajtues nëse keni dhimbje goje, plagë që ju pengojnë të hani ose vështirësi për të pirë. NCI shpjegon se ndërlikimet orale mund të ndikojnë në ushqyerje dhe hidratim. Dhimbja e fortë dentare, ënjtja e fytyrës ose temperatura kërkojnë vlerësim urgjent; mos prisni vetëm kontrollin e radhës. NHS përshkruan këto shenja në informacionin për infeksionet dentare.
Nëse keni vështirësi në frymëmarrje, vështirësi të theksuar në gëlltitje ose ënjtje të madhe në gojë, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të emergjencës. Këto shenja kërkojnë ndihmë të menjëhershme, sipas udhëzimit të NHS. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Nëse po kërkoni dentist në Kosovë, GjejeMjekun mund t'ju ndihmojë të gjeni profesionistë shëndetësorë. Kur të caktoni vizitën, tregoni qartë se ju nevojitet vlerësim para radioterapisë në kokë dhe qafë dhe pyesni për përvojën në koordinimin me ekipet onkologjike. Informacioni këtu shërben për përgatitjen e bisedës; vendimet për ndërhyrjet dhe afatet kërkojnë vlerësimin tuaj individual.