Nëse jeni burrë 65–75 vjeç dhe keni pirë duhan, edhe nëse e keni lënë prej kohësh, ia vlen ta diskutoni me mjekun një ultrazë të aortës së barkut. Për këtë grup, USPSTF rekomandon kontroll parandalues një herë, kur nuk ka simptoma. Kjo nuk do të thotë se keni aneurizëm; qëllimi është të kërkohet një problem që mund të mos japë shenja. Burimi: rekomandimi i USPSTF.
Në Kosovë, një hap praktik është biseda me mjekun familjar: a ju përshtatet ky kontroll, a është matur më parë aorta juaj dhe ku mund të kryhet ekzaminimi nëse rekomandohet?
Çfarë është aneurizma e aortës abdominale?
Aorta është ena kryesore që bart gjakun nga zemra drejt trupit. Pjesa e saj që kalon nëpër bark quhet aorta abdominale. Aneurizma është zgjerim jonormal i një pjese të kësaj ene. Shqetësimi kryesor është mundësia e çarjes dhe gjakderdhjes së brendshme, e cila mund të rrezikojë jetën. Shumë aneurizma nuk japin simptoma përpara se të shfaqet një ndërlikim. Burimi: JAMA, informacion për pacientët.
Kontrolli për aneurizëm të aortës abdominale është ekzaminim parandalues për persona pa simptoma. Nëse keni dhimbje ose shqetësime të tjera, tregojani mjekut që në fillim: atëherë nevojitet vlerësim i simptomave, jo thjesht vendim për një kontroll rutinë.
Kush duhet ta diskutojë kontrollin?
Burrat 65–75 vjeç që kanë pirë duhan
Sipas USPSTF, këtij grupi i rekomandohet një kontroll i vetëm me ultrazë. Përfshihen edhe ish-duhanpirësit. Në studimet mbi të cilat mbështetet rekomandimi, shprehja «ka pirë duhan» zakonisht nënkupton të paktën 100 cigare gjatë jetës. Tregojini mjekut sa dhe për sa kohë keni pirë, si dhe kur e keni lënë. Burimi: USPSTF.
Burrat që nuk kanë pirë duhan dhe personat me histori familjare
Për burrat 65–75 vjeç që nuk kanë pirë kurrë duhan, USPSTF sugjeron përzgjedhje individuale. Mjeku merr parasysh historinë shëndetësore, faktorët e rrezikut dhe preferencat personale. Tregoni veçanërisht nëse një prind, vëlla ose motër ka pasur aneurizëm të aortës abdominale. Mosha më e madhe, duhanpirja dhe historia familjare janë faktorë të rëndësishëm rreziku. Burimi: USPSTF.
Po gratë dhe moshat e tjera?
USPSTF nuk rekomandon kontroll rutinë për gratë që nuk kanë pirë duhan dhe nuk kanë histori familjare të kësaj aneurizme. Për gratë 65–75 vjeç që kanë pirë duhan ose kanë histori familjare, provat janë të pamjaftueshme për të përcaktuar qartë raportin mes përfitimit dhe dëmit. Kjo pasiguri kërkon bisedë individuale me mjekun. Burimi: USPSTF.
Nëse jeni jashtë grupmoshës së përmendur, pyeteni mjekun si lidhet historia juaj personale me nevojën për ekzaminim. Mos e përdorni vetëm moshën si përgjigje përfundimtare.
Pse udhëzimet nuk janë krejt njësoj?
Në Angli, NHS fton për kontroll të gjithë burrat në vitin kur mbushin 65 vjeç. Kjo është qasja e një programi të caktuar shëndetësor, ndërsa USPSTF e ndan rekomandimin sipas historisë së duhanpirjes dhe faktorëve të tjerë. Burimi: NHS.
Rregullat e ftesave në Angli nuk duhen marrë si përshkrim i shërbimeve në Kosovë. Kur diskutoni kontrollet parandaluese pas moshës 65 vjeç, kërkoni informacion konkret për referimin, vendin e ekzaminimit dhe marrjen e raportit. Konfirmoni drejtpërdrejt edhe çdo kusht administrativ ose pagesë.
Si bëhet ultrazëri i aortës së barkut?
Gjatë ekzaminimit shtriheni dhe zbuloni barkun. Profesionisti vendos xhel në lëkurë dhe lëviz sondën mbi të për të parë dhe matur aortën në ekran. Ekzaminimi zakonisht është pa dhimbje. Nëse pamja nuk është mjaft e qartë, mund të kërkohet një ekzaminim tjetër. Burimi: udhëzuesi i NHS England.
Ultrazëri nuk përdor rrezatim jonizues dhe është metoda kryesore për këtë kontroll. Megjithatë, ai kërkon një problem të caktuar; nuk është kontroll i plotë i të gjitha enëve të gjakut ose i çdo shkaku të dhimbjes së barkut. Burimi: JAMA.
Kur caktoni termin, pyetni nëse kërkohet ndonjë përgatitje. Nëse keni bërë më parë ultrazë ose skaner të barkut, merreni raportin me vete dhe kërkoni të sqarohet nëse aorta është vlerësuar në atë ekzaminim.
Çfarë ndodh pas rezultatit?
Nëse nuk gjendet aneurizëm, zakonisht nuk nevojiten kontrolle të përsëritura në kuadër të programit rutinë. Nëse gjendet një zgjerim, hapat varen nga madhësia dhe vlerësimi mjekësor. Aneurizmat më të vogla shpesh ndiqen me ultrazë; një rezultat pozitiv nuk nënkupton automatikisht operacion. Burimi: NHS.
Për shembull, programi anglez parashikon kontroll vjetor për aneurizma 3–4,4 cm, çdo tre muaj për ato 4,5–5,4 cm dhe referim te kirurgu vaskular për ato 5,5 cm ose më të mëdha. Këto janë intervale të atij programi; plani juaj duhet të jepet nga ekipi që ju vlerëson. Burimi: NHS.
Kërkoni kopje të raportit dhe udhëzim të qartë: çfarë është matur, kush do ta shqyrtojë rezultatin dhe kur duhet të paraqiteni përsëri.
Cilat janë përfitimet dhe kufizimet?
Përfitimi i mundshëm është zbulimi përpara çarjes, duke krijuar mundësi për ndjekje dhe, kur nevojitet, trajtim të planifikuar. Megjithatë, ndërhyrja kirurgjikale ka rreziqe, përfshirë gjakderdhjen dhe ndërlikime serioze. Prandaj, vendimi nuk lidhet vetëm me gjetjen e aneurizmës, por edhe me atë se çfarë do të bëhej pas zbulimit. Burimi: JAMA.
Asnjë kontroll nuk është plotësisht i saktë dhe një rezultat normal nuk e heq tërësisht rrezikun në të ardhmen. Gjithashtu, mund të zbulohet një aneurizëm që nuk do të kishte shkaktuar çarje gjatë jetës. Këto kufizime janë pjesë e vendimit të informuar për kontrollin. Burimi: NHS England.
Çfarë të pyesni mjekun familjar në Kosovë?
Për ta bërë konsultën sa më të dobishme, mund t’i shkruani paraprakisht këto pyetje:
- A i plotësoj kriteret për një ultrazë parandalues të aortës?
- Si ndikojnë duhanpirja ime e kaluar dhe historia familjare në këtë vendim?
- A tregojnë ekzaminimet e mëparshme një matje të aortës?
- Nëse bëj kontrollin, kush ma shpjegon rezultatin?
- Nëse gjendet zgjerim, kush e organizon ndjekjen ose referimin?
Në GjejeMjekun mund të kërkoni një mjek familjar në Kosovë për ta nisur këtë bisedë. Nëse kërkimi juaj është «gjej mjek», përdoreni platformën për të gjetur profesionistin dhe konfirmoni drejtpërdrejt shërbimin që ju duhet.
Kur duhet ndihmë urgjente?
Dhimbja e papritur dhe shumë e fortë e barkut ose shpinës, humbja e vetëdijes apo vështirësia e rëndë në frymëmarrje kërkojnë ndihmë të menjëhershme. Këto mund të jenë shenja të një emergjence kërcënuese për jetën, përfshirë çarjen e aneurizmës. Mos prisni një termin për ultrazë. Dhimbja e vazhdueshme ose që përsëritet duhet gjithashtu të vlerësohet nga mjeku, por vetvetiu nuk tregon se keni aneurizëm. Burimi: NHS.
Në Kosovë, kontaktoni menjëherë shërbimet emergjente në numrin 112. Është numri unik emergjent pa pagesë dhe përdoret edhe për ndihmë urgjente mjekësore. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent. Burimi: Agjencia e Menaxhimit të Emergjencave.