Polisomnografia është një ekzaminim që regjistron disa funksione të trupit ndërsa flini. Ajo ndihmon mjekun të vlerësojë fazat e gjumit, frymëmarrjen, oksigjenin në gjak dhe lëvizjet gjatë natës. Nëse pyetja juaj është çfarë tregon ky test, përgjigjja kryesore është: ai mbledh të dhëna për atë që ndodh gjatë gjumit, të cilat mjeku i interpreton bashkë me simptomat dhe historinë tuaj shëndetësore. Burimi: NHLBI.
Para se të caktoni një test, është e dobishme të kuptoni pse po kërkohet dhe cilës pyetje pritet t’i përgjigjet. Ky udhëzues përqendrohet te testi i gjumit te të rriturit dhe te përgatitja për bisedën me mjekun familjar ose specialistin.
Çfarë mat polisomnografia?
Gjatë polisomnografisë vendosen sensorë të përkohshëm në kokë dhe në pjesë të tjera të trupit. Regjistrimet bëhen njëkohësisht, duke ndihmuar mjekun të krahasojë ndryshimet e frymëmarrjes me gjumin dhe lëvizjet. Zakonisht maten:
- Valët e trurit, për vlerësimin e gjumit.
- Rrahjet e zemrës gjatë natës.
- Frymëmarrja, përfshirë ritmin dhe përpjekjen për të marrë frymë.
- Niveli i oksigjenit në gjak.
- Lëvizjet e syve dhe të muskujve.
Testi mund të ndihmojë në vlerësimin e çrregullimeve të frymëmarrjes gjatë gjumit, përfshirë apnenë, si edhe të disa çrregullimeve të lëvizjes ose problemeve që shoqërohen me përgjumje të theksuar gjatë ditës. Për disa dyshime mund të nevojiten ekzaminime shtesë; për shembull, testi i latencës së shumëfishtë të gjumit vlerëson sa shpejt ju zë gjumi gjatë disa mundësive për dremitje ditore. Burimi: NHLBI për studimet e gjumit.
Kur duhet të flisni me mjekun?
Kërkoni vlerësim nëse dikush vëren se frymëmarrja ju ndalet dhe rifillon gjatë gjumit, nëse zgjoheni me gulçim ose nëse jeni vazhdimisht shumë të lodhur gjatë ditës. Gërhitja e fortë, zgjimet e shpeshta, vështirësia në përqendrim dhe dhimbja e kokës në mëngjes janë gjithashtu simptoma që ia vlen t’ia përshkruani mjekut. Këto shenja mund të shfaqen te apnea e gjumit, por nuk përbëjnë vetë një diagnozë. Burimi: NHS për apnenë e gjumit.
Për konsultën, përgatitni një përshkrim të thjeshtë: çfarë ju shqetëson, prej sa kohësh dhe çfarë ka vërejtur personi që fle pranë jush. Nëse ai person ka parë ndërprerje të frymëmarrjes, mund të jetë e dobishme të vijë me ju në vizitë. NHS e rekomandon këtë si ndihmë për vlerësimin.
A është i njëjtë me testin për apnenë e gjumit në shtëpi?
Testet nuk janë gjithmonë të barasvlershme. Polisomnografia në qendër regjistron një gamë më të gjerë sinjalesh. Testi shtëpiak për apnenë zakonisht përqendrohet te frymëmarrja, rrjedha e ajrit, oksigjeni dhe pulsi; matjet varen nga pajisja. Prandaj, kur ju ofrohet një “test gjumi”, pyesni cilin ekzaminim nënkupton ky emër. Burimi: Mayo Clinic.
Sipas udhëzimit të Akademisë Amerikane të Mjekësisë së Gjumit, testimi shtëpiak mund të përdoret për disa të rritur pa ndërlikime të rëndësishme shëndetësore, kur vlerësimi ngre dyshimin për apne obstruktive. Nëse një test shtëpiak del negativ, i paqartë ose teknikisht i papërshtatshëm, rekomandohet polisomnografia për vlerësimin e mëtejshëm. Burimi: udhëzimi klinik i AASM.
Te persona me disa sëmundje të rëndësishme të zemrës ose mushkërive, histori goditjeje në tru, përdorim kronik të opioideve apo pagjumësi të rëndë, udhëzimi favorizon polisomnografinë kundrejt testit shtëpiak. Zgjedhjen duhet ta bëjë mjeku pas vlerësimit. Pyetësorët për simptomat, të vetëm, nuk mjaftojnë për të diagnostikuar apnenë obstruktive. Burimi: AASM.
Si të përgatiteni për polisomnografi
Kërkoni udhëzimet e qendrës ku do të kryhet testi. Udhëzimet e përgjithshme të UCLA Health përfshijnë këto hapa:
- Shmangni kafeinën pasdite dhe në mbrëmje para testit; ajo gjendet edhe në disa çajra, pije të gazuara dhe çokollatë.
- Shmangni alkoolin dhe përpiquni të mos dremitni ditën e testit.
- Lani flokët dhe mos përdorni vajra, xhel ose llak, që mund të pengojnë vendosjen e sensorëve.
- Merrni rroba të rehatshme për gjumë dhe sendet personale që ju duhen për natën.
- Njoftoni stafin paraprakisht për nevoja të veçanta ose shqetësime rreth sensorëve.
Mos i ndërprisni barnat e përshkruara pa folur me mjekun. Tregojini të gjitha barnat që përdorni, përfshirë ato pa recetë. Disa mund të ndikojnë në gjumë dhe në rezultat, ndaj çdo ndryshim duhet të sqarohet paraprakisht. Burimi: UCLA Health për përgatitjen.
Çfarë ndodh gjatë natës së testit?
Në një qendër gjumi zakonisht mbërrini në mbrëmje dhe qëndroni gjatë natës. Pasi përgatiteni për të fjetur, tekniku vendos sensorët dhe kontrollon regjistrimin. Telat lejojnë lëvizjen në shtrat. Nëse duhet të ngriheni për në tualet, kërkoni ndihmën e stafit për shkëputjen e tyre. Burimi: Mayo Clinic.
Pyeteni qendrën paraprakisht nëse planifikohet vetëm regjistrimi diagnostik apo nëse, sipas vlerësimit mjekësor, mund të provohet edhe një pajisje me presion pozitiv të ajrit. Në raste të caktuara, një pjesë e natës përdoret për këtë provë me maskë. Kjo mundësi duhet t’ju shpjegohet para testit. Burimi: UCLA Health.
Po nëse nuk fle si në shtëpi?
Gjumi në një ambient të ri mund të jetë ndryshe. Mayo Clinic shpjegon se nuk nevojitet domosdoshmërisht një natë e plotë gjumi për rezultate të sakta. Megjithatë, nëse regjistrimi juaj është i mjaftueshëm duhet ta përcaktojë ekipi që e interpreton. Ekzaminimi zakonisht nuk shkakton dhimbje; ngjitësi i sensorëve mund të irritojë lëkurën. Burimi: Mayo Clinic.
Si kuptohet rezultati?
Raporti kërkon interpretim profesional. Të dhënat analizohen dhe shqyrtohen nga mjeku, i cili diskuton nëse nevojitet trajtim ose vlerësim tjetër. Mos prisni domosdoshmërisht një përgjigje përfundimtare mëngjesin pas testit; pyesni kur do të jetë gati raporti dhe kush do t’jua shpjegojë. Burimi: Mayo Clinic.
Në një raport për apnenë mund të përmendet indeksi AHI, që lidhet me shpeshtësinë e ndërprerjeve ose pakësimeve të frymëmarrjes gjatë gjumit dhe përdoret për vlerësimin e rëndesës. Kërkoni që mjeku t’ju shpjegojë çfarë do të thotë rezultati për rastin tuaj. Burimi: NHS. Nëse testi fillestar është negativ, por dyshimi klinik mbetet, mjeku mund të shqyrtojë përsëritjen e polisomnografisë. Burimi: AASM.
Çfarë të sqaroni para caktimit në Kosovë?
Nëse po kërkoni vlerësimin e gjumit në Prishtinë ose në një qytet tjetër, filloni duke sqaruar me mjekun familjar ose specialistin arsyen e testimit. Përpara se ta konfirmoni termin, kërkoni përgjigje konkrete nga ofruesi:
- A ofrohet polisomnografi e plotë apo test shtëpiak për apnenë?
- A kërkohet rekomandim mjekësor dhe cilat dokumente duhet t’i merrni?
- Kush e interpreton regjistrimin dhe kush e zhvillon konsultën pas testit?
- Çfarë përfshihet në pagesë dhe a paguhet veçmas konsultimi i rezultatit?
- Cilat janë udhëzimet për barnat, mbërritjen dhe largimin?
- Çfarë bëhet nëse regjistrimi nuk jep të dhëna të mjaftueshme?
Në GjejeMjekun mund të kërkoni profesionistë shëndetësorë për konsultë. Kur mendoni “dua të gjej mjek për problemet e gjumit”, sqaroni drejtpërdrejt me profesionistin nëse merret me këtë vlerësim dhe ku mund të kryhet ekzaminimi i rekomanduar.
Kur duhet ndihmë urgjente?
Nëse keni vështirësi të rëndë në frymëmarrje, nuk arrini të flisni nga mungesa e ajrit, buzët marrin ngjyrë të kaltër ose shfaqet hutim i papritur, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të urgjencës. Mos prisni termin e testit të gjumit. Këto janë shenja që kërkojnë ndihmë emergjente. Burimi: NHS për vështirësinë në frymëmarrje. GjejeMjekun nuk është shërbim urgjence.