Nëse i shkulni flokët vazhdimisht dhe përpjekjet për t’u ndalur nuk po ju ndihmojnë, është e arsyeshme të caktoni një konsultë. Sidomos nëse vëreni zona pa flokë, dëmtim të lëkurës ose po shmangni njerëzit dhe aktivitetet nga turpi, kërkoni vlerësim profesional. Këto janë ndër arsyet për të kontaktuar mjekun, sipas Cleveland Clinic.
Hapi i parë mund të jetë një bisedë me mjekun familjar ose një profesionist të shëndetit mendor. Nuk keni nevojë ta dini paraprakisht emrin e problemit: mjafton të përshkruani çfarë po ndodh dhe si po ndikon në jetën tuaj.
Çfarë mund të nënkuptojë shkulja e përsëritur e flokëve?
Trikotilomania është një gjendje që përfshin shkuljen e përsëritur të qimeve të veta, humbjen e flokëve dhe shqetësim ose pengesa në jetën e përditshme. Mund të preken flokët e kokës, vetullat, qerpikët ose qimet në pjesë të tjera të trupit. Megjithatë, prekja, rrotullimi ose loja me flokët nuk nënkupton vetvetiu trikotilomani.
Në vlerësim merret parasysh nëse personi është përpjekur ta pakësojë ose ndalojë sjelljen dhe nëse ajo shkakton shqetësim të rëndësishëm ose pengon funksionimin. Profesionisti duhet të shqyrtojë edhe shpjegime të tjera mjekësore apo psikologjike. Prandaj, një listë shenjash në internet nuk mjafton për diagnozë. Këto dallime shpjegohen nga Shoqata Amerikane e Psikiatrisë.
Kur duhet të kërkoni vlerësim?
NHS këshillon konsultë me mjekun nëse i shkulni flokët ose e vëreni këtë te fëmija juaj. Nuk është e nevojshme të prisni derisa të shfaqet një zonë e madhe pa flokë. Përgatituni t’i tregoni mjekut veçanërisht nëse:
- Po përpiqeni të ndaleni, por e keni të vështirë ta kontrolloni shtysën.
- Po vëreni rrallim të flokëve ose zona pa qime.
- Keni plagë, dhimbje ose dëmtim të lëkurës në zonat e prekura.
- Po shmangni shkollën, punën, takimet ose aktivitete të tjera për shkak të kësaj sjelljeje.
- I përtypni ose i gëlltitni flokët e shkulur.
Shenjat fizike dhe ndikimi emocional meritojnë të dyja vëmendje. NHS rekomandon vlerësim për shkuljen dhe ngrënien e flokëve, ndërsa Cleveland Clinic thekson edhe dëmtimin e lëkurës dhe pengesat në jetën e përditshme.
Gëlltitja e flokëve duhet përmendur qartë
Nëse i gëlltitni flokët, tregojani mjekut edhe nëse ju vjen turp. Flokët mund të grumbullohen në stomak ose zorrë dhe të shkaktojnë komplikime serioze. Dhimbja e barkut ose problemet me tretjen pas gëlltitjes së flokëve kërkojnë vlerësim mjekësor, sipas Cleveland Clinic.
Nëse keni dhimbje shumë të forta barku, të vjella me gjak ose ndiheni në rrezik të menjëhershëm, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të urgjencës. Komplikimet nga gëlltitja e flokëve mund të përfshijnë bllokim të zorrëve dhe gjakderdhje, siç përshkruan OCD-UK. Në Kosovë mund të telefononi 112, numrin unik pa pagesë për emergjenca, sipas Agjencisë së Menaxhimit të Emergjencave. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Si ta hapni bisedën me mjekun?
Mund ta nisni drejtpërdrejt: “Po i shkul flokët dhe e kam të vështirë të ndalem. Dua të kuptoj çfarë po ndodh dhe çfarë ndihme mund të marr.” Nëse e keni të vështirë ta thoni me zë, mund ta shkruani dhe t’ia jepni profesionistit gjatë konsultës.
Përgatitni disa shënime të shkurtra, pa e kthyer këtë në detyrë që duhet bërë përsosmërisht:
- Kur e keni vënë re për herë të parë dhe cilat zona preken?
- A e vëreni gjatë shkuljes apo vetëm më pas?
- Në cilat situata ndodh dhe çfarë ndieni para ose pas saj?
- Çfarë keni provuar për ta pakësuar?
- Si po ndikon në shkollë, punë, marrëdhënie ose aktivitetet tuaja?
- A i përtypni apo i gëlltitni flokët?
Këto shënime ndihmojnë që biseda të jetë konkrete. Vlerësimi i situatave nxitëse, ndjenjave dhe pasojave të sjelljes është pjesë e kuptimit klinik të problemit, sipas përmbledhjes klinike StatPearls në NCBI Bookshelf.
Çfarë mund të përfshijë vlerësimi?
Profesionisti mund të pyesë për historinë e shkuljes, përpjekjet për ta ndalur dhe ndikimin që ka te ju. Mund të nevojitet edhe kontroll mjekësor për të shqyrtuar shkaqe të tjera të humbjes së flokëve. Sipas Merck Manual, diagnoza kërkon vlerësim psikiatrik dhe, në disa raste, vlerësim të përgjithshëm mjekësor ose analiza për përjashtimin e shkaqeve të tjera.
Mund të pyesni: “A duhet kontrolluar edhe lëkura e kokës? A kam nevojë për vlerësim tjetër? Çfarë do të përfshijë plani i ndihmës?” Kërkoni shpjegime për çdo hap që nuk e kuptoni.
Çfarë ndihme përdoret për trikotilomaninë?
Një trajtim kryesor është terapia e kthimit të zakonit, e njohur si habit reversal training. Ajo synon të rrisë vetëdijen për momentet e shkuljes, të identifikojë situatat nxitëse dhe të mësojë një reagim tjetër në vend të shkuljes. Puna mund të përfshijë edhe ndryshime në mjedis dhe mbështetje nga një person i besuar, sipas Shoqatës për Terapitë e Sjelljes dhe Terapitë Njohëse.
Për shembull, terapisti mund t’ju ndihmojë të zgjidhni një veprim alternativ për duart dhe ta praktikoni në situatat përkatëse. Qëllimet dhe mënyra e punës duhen diskutuar sipas vështirësive tuaja konkrete.
Ilaçet ose suplementet mund të diskutohen në raste të caktuara, por kërkojnë vlerësim individual. Provat ndryshojnë sipas preparatit dhe grupmoshës; rezultatet te të rriturit nuk mund të zbatohen automatikisht te fëmijët. Mos filloni trajtim me ilaçe ose suplemente vetëm nga një artikull. Merck Manual përshkruan terapinë e përshtatur të sjelljes si zgjedhjen fillestare të preferuar.
Çfarë mund të bëni ndërkohë?
Mund të mbani shënime për momentet kur ndodh shkulja, të provoni një top të butë për duart dhe të flisni me dikë të besuar. Këto janë masa mbështetëse që përmenden nga NHS; ato nuk e zëvendësojnë vlerësimin kur sjellja vazhdon ose ju shqetëson.
Nëse po ndihmoni një të afërm, pyeteni çfarë mbështetjeje dëshiron. Mund t’i thoni: “Nëse do, mund të të ndihmoj ta përgatitësh bisedën me profesionistin.”
Si të kërkoni profesionist në Kosovë?
Mund të filloni te mjeku familjar ose të kërkoni një profesionist të shëndetit mendor. Nëse kërkoni psikolog në Kosovë përmes GjejeMjekun, pyetni nëse ka përvojë me trikotilomaninë dhe terapinë e kthimit të zakonit. Kërkimi “gjej mjek” mund të jetë një hap fillestar; para caktimit të konsultës, sqaroni përvojën përkatëse, mënyrën e punës dhe grupmoshat me të cilat punon profesionisti.
Për takimin e parë mjafton një përshkrim i sinqertë: çfarë po ndodh, çfarë ju shqetëson dhe çfarë ndihme po kërkoni.