Sytë e skuqur pas notit janë një shqetësim i zakonshëm. Në shumë raste bëhet fjalë për irritim të përkohshëm nga uji dhe substancat irrituese në ambientin e pishinës. Megjithatë, skuqja nuk duhet t’i atribuohet automatikisht “klorit”, sepse infeksionet, dëmtimet e sipërfaqes së syrit dhe probleme të tjera mund të paraqiten në mënyrë të ngjashme.
Nëse skuqja shoqërohet me dhimbje të fortë, ndryshim të shikimit, ndjeshmëri ndaj dritës, lëndim ose kontakt me një kimikat të rrezikshëm, nevojitet vlerësim urgjent. Ky udhëzues ju ndihmon të dalloni një irritim të mundshëm të lehtë nga shenjat që kërkojnë kontroll profesional, pa tentuar ta përcaktojë diagnozën në shtëpi.
Pse skuqen sytë pas pishinës?
Klori përdoret në pishina për kontrollin e mikrobeve. Sipas Qendrave Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve, kur klori bashkohet me djersën, papastërtitë, urinën dhe substanca të tjera që hyjnë në ujë nga trupi i notarëve, mund të krijohen përbërje irrituese të quajtura kloramina. Ato mund të irritojnë sytë dhe lëkurën, ndërsa në ajrin përreth pishinës mund të shkaktojnë edhe kollë, fishkëllimë gjatë frymëmarrjes ose irritim të hundës.
Kjo do të thotë se aroma e fortë “e klorit” nuk dëshmon domosdoshmërisht se pishina është më e pastër. Ajo mund të lidhet me praninë e kloraminave. Ventilimi mund të ketë rëndësi sidomos në pishinat e brendshme, ku këto përbërje mund të grumbullohen më lehtë në ajër.
Skuqja mund të ketë edhe shkaqe të tjera. Syri i thatë, konjuktiviti, inflamacioni i qepallave, një grimcë në sy ose një gërvishtje e sipërfaqes së tij mund të japin simptoma të ngjashme. Për këtë arsye, vetëm pamja e syrit nuk mjafton për të përcaktuar shkakun.
Si duket zakonisht një irritim i lehtë?
Një irritim i lehtë pas pishinës mund të shkaktojë skuqje, kruarje, djegie të butë, lotim ose ndjesi sikur ka rërë në sy. Kur nuk ka dhimbje, shikimi mbetet normal dhe personi ndihet mirë në përgjithësi, problemi shpesh nuk është serioz. NHS vëren se shumë raste të syrit të skuqur përmirësohen vetë, por këshillon që shkaku të mos diagnostikohet pa vlerësim profesional.
Edhe kur simptomat duken të lehta, vëzhgoni drejtimin e tyre: a po zbuten pasi keni dalë nga pishina, apo po bëhen më të forta? Nuk ekziston një afat i vetëm që vlen për çdo person. Skuqja që vazhdon për disa ditë, përsëritet pas çdo noti ose nuk tregon përmirësim meriton këshillë nga një profesionist i kujdesit për sytë.
Çfarë mund të bëni menjëherë?
- Dilni nga pishina nëse sytë fillojnë të djegin, të kruhen ose të skuqen.
- Mos i fërkoni sytë. Fërkimi mund ta shtojë irritimin dhe mund të dëmtojë sipërfaqen e syrit nëse ka ndonjë grimcë.
- Nëse mbani lente kontakti, hiqini me duar të pastra dhe mos i vendosni përsëri derisa simptomat të jenë qetësuar dhe të keni marrë këshillë profesionale kur është e nevojshme.
- Pushoni nga noti derisa syri të ndihet dhe të duket përsëri normal.
- Përpara se të përdorni pika, preparate për “zbardhjen” e syrit ose barna të mbetura nga një trajtim i mëparshëm, këshillohuni me farmacistin, mjekun ose oftalmologun.
Nëse mendoni se në sy ka hyrë një kimikat i rrezikshëm, kjo nuk duhet trajtuar si irritim i zakonshëm nga pishina. Kërkoni menjëherë ndihmë emergjente.
Lentet e kontaktit kërkojnë kujdes të veçantë
Noti me lente kontakti e ndryshon nivelin e shqetësimit. Uji nuk është steril dhe mikroorganizmat mund të barten te syri përmes lenteve. Administrata Amerikane e Ushqimit dhe Barnave këshillon që të mos notohet me lente kontakti për shkak të rrezikut të infeksionit nga bakteret në pishina, vaska të nxehta, liqene dhe det.
Nëse keni sy të skuqur pas notit dhe keni mbajtur lente, hiqini dhe kërkoni këshillë urgjente profesionale, veçanërisht nëse keni dhimbje, turbullim të shikimit, ndjeshmëri ndaj dritës, ënjtje ose rrjedhje. Mos i shpëlani dhe mos i ruani lentet me ujë. Ndiqni udhëzimet e profesionistit për lentet dhe solucionin përkatës.
Kur duhet të shkoni te oftalmologu?
Kërkoni kontroll pa e shtyrë
- Skuqja shoqërohet me sekrecion ngjitës.
- Simptomat vazhdojnë për disa ditë, përsëriten ose po përkeqësohen.
- Keni ndjesi të vazhdueshme se diçka ka mbetur në sy.
- Skuqja ka filluar pas notit me lente kontakti.
- Keni problem të mëparshëm të syrit, operacion të fundit ose ju shqetëson ndryshimi që po vëreni.
- Një fëmijë nën dy vjeç ka sy të skuqur; një foshnjë nën 28 ditë kërkon vlerësim urgjent.
Një mjek i familjes, optometrist ose profesionist tjetër i kujdesit për sytë mund të bëjë vlerësimin fillestar dhe, kur duhet, t’ju drejtojë te oftalmologu. Kontrolli mund të përfshijë vlerësimin e shikimit dhe ekzaminimin e sipërfaqes së syrit; nevoja për analiza ose trajtim varet nga gjetjet.
Shenjat që kërkojnë ndihmë të menjëhershme
Kërkoni menjëherë kujdes urgjent nëse syri i skuqur shoqërohet me:
- humbje, turbullim të papritur ose ndryshim tjetër të shikimit;
- dhimbje të fortë në sy;
- dhimbje kur shikoni dritën ose ndjeshmëri të theksuar ndaj saj;
- dhimbje të fortë koke me të përziera;
- ngjyrë shumë të kuqe ose të errët të syrit;
- lëndim, objekt të ngulur ose dyshim se diçka ka depërtuar në sy;
- ekspozim ndaj një lëngu të rrezikshëm kimik;
- një bebëz dukshëm më të madhe se tjetra.
Në Kosovë, telefononi menjëherë 112 për një emergjencë. Agjencia e Menaxhimit të Emergjencave e përshkruan 112-shin si numër unik, falas dhe të qasshëm nga telefonia fikse dhe mobile. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent. Mos vozitni vetë nëse shikimi është i dëmtuar.
Si ta zvogëloni irritimin herën tjetër?
- Bëni dush para se të hyni në pishinë. Kjo ndihmon që djersa, papastërtitë dhe produktet kozmetike të mos përfundojnë në ujë.
- Përdoreni tualetin para notit dhe mos urinoni në pishinë; këto masa ndihmojnë në kufizimin e formimit të kloraminave.
- Mos notoni me lente kontakti. Mbani syzet e zakonshme me vete që të mund t’i hiqni lentet kur duhet.
- Përdorni syze noti që përshtaten mirë, për të kufizuar kontaktin e drejtpërdrejtë të syve me ujin.
- Njoftojeni kujdestarin ose operatorin e pishinës nëse vëreni aromë të fortë kimike ose nëse disa persona kanë irritim të syve, lëkurës apo rrugëve të frymëmarrjes.
- Mos hyni përsëri në ujë derisa simptomat të jenë qetësuar.
Si të gjeni kujdes profesional në Kosovë?
Kur simptomat nuk duken urgjente, por kërkojnë vlerësim, mund të caktoni kontroll te një profesionist i kujdesit për sytë. GjejeMjekun është platformë për kërkimin e profesionistëve shëndetësorë në Kosovë dhe mund t’ju ndihmojë të shqyrtoni opsionet përkatëse. Informacioni në profil duhet verifikuar para caktimit të vizitës, përfshirë fushën e praktikës dhe mënyrën e kontaktit.
Nëse po kërkoni në internet me fraza të përgjithshme si “gjeje mjekun” ose “gjej mjek”, përqendrohuni te profesionisti që merret me shëndetin e syrit dhe tregoni qartë nëse keni përdorur lente kontakti, kur ka filluar skuqja dhe nëse shikimi ka ndryshuar. Këto hollësi e ndihmojnë profesionistin ta vlerësojë urgjencën, por nuk e zëvendësojnë ekzaminimin.
Përmbledhtas: skuqja e lehtë, pa dhimbje dhe pa ndryshim të shikimit mund të jetë irritim kalimtar. Dhimbja, fotofobia, ndryshimi i shikimit, trauma, ekspozimi kimik ose skuqja te përdoruesit e lenteve të kontaktit kërkojnë reagim më të shpejtë. Kur keni dyshim, kërkoni këshillë profesionale.