Puçrrat shfaqen, kruhen dhe zhduken, por pas një kohe kthehen përsëri. Nëse kjo po vazhdon prej javësh, caktoni një konsultë me mjekun familjar ose dermatologun. Urtikaria që përsëritet për më shumë se gjashtë javë meriton vlerësim profesional, edhe nëse lëkura duket krejt normale ditën e vizitës. Qëllimi është të sqarohet çfarë po ndodh dhe të diskutohet një plan i përshtatshëm për simptomat tuaja. Akademia Amerikane e Dermatologjisë (AAD) rekomandon vlerësim dermatologjik kur urtikaria zgjat mbi gjashtë javë.
Çfarë nënkupton urtikaria kronike?
Urtikaria zakonisht paraqitet me ngritje ose njolla të fryra në lëkurë, që shpesh kruhen. Një njollë e veçantë zakonisht zhduket brenda 24 orëve, ndërsa të tjera mund të shfaqen më pas. Prandaj, kohëzgjatja e një njolle dhe kohëzgjatja e gjithë problemit janë dy gjëra të ndryshme. Termi urtikaria kronike përdoret kur episodet vazhdojnë për më shumë se gjashtë javë. Këtë dallim e shpjegon DermNet.
Për konsultën, mendoni për dy pyetje të ndara: «Kur filloi problemi për herë të parë?» dhe «Sa kohë qëndron e njëjta njollë në të njëjtin vend?». Nëse nuk e dini saktë, shënojeni si kohë të përafërt. Nuk keni nevojë të prisni një episod tjetër për ta caktuar vizitën.
Përshkrimi «puçrra që kruhen dhe shfaqen e zhduken» është i dobishëm për mjekun, por nuk mjafton për të vendosur diagnozë. Gjendje të ndryshme të lëkurës mund të duken të ngjashme. AAD këshillon konsultë edhe kur personi nuk është i sigurt nëse ndryshimet janë urtikarie.
A do të thotë përsëritja se keni alergji?
Jo domosdoshmërisht. Disa forma lidhen me nxitës fizikë, si të ftohtit, nxehtësia ose presioni në lëkurë. Në urtikarinë kronike spontane nuk identifikohet gjithmonë një nxitës i qartë. Vlerësimi mund të ndihmojë në shqyrtimin e barnave, infeksioneve ose gjendjeve të tjera të mundshme, por shkaku mund të mbetet i panjohur. Sipas AAD, trajtimi mund të diskutohet edhe kur shkaku nuk gjendet.
Në shënime, dalloni vëzhgimin nga përfundimi. Për shembull, shkruani «njollat u shfaqën pas darkës», në vend të «ky ushqim ma shkaktoi urtikarinë». Nëse vëreni të njëjtën lidhje disa herë, tregojani mjekut dhe pyesni si duhet vlerësuar. Mos e përdorni ditarin për të vendosur vetë një diagnozë alergjie.
Kur duhet kontrolli te dermatologu për urtikarie?
Përsëritja për më shumë se gjashtë javë është arsye për konsultë, por nuk duhet të prisni deri atëherë nëse simptomat ju shqetësojnë. Kërkoni vlerësim më herët nëse skuqja po përhapet, keni temperaturë dhe ndiheni keq, ose keni ënjtje nën lëkurë. Këto janë ndër situatat për të cilat NHS këshillon kontakt me mjekun.
Tregoni edhe sa ju pengon problemi: a ju ndërpret gjumin, a ju vështirëson punën, a ju bën të shmangni aktivitete? Ndikimi në jetën e përditshme është pjesë e rëndësishme e vlerësimit, siç shpjegon DermNet. Mos e përshkruani vetëm pamjen e lëkurës; përshkruani edhe përvojën tuaj.
Shenjat që kërkojnë ndihmë menjëherë
Kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të urgjencës nëse buzët, goja, gjuha ose fyti fryhen papritur, nëse keni vështirësi në frymëmarrje ose gëlltitje, apo ndieni shtrëngim në fyt. Edhe konfuzioni i papritur, marramendja e fortë ose humbja e vetëdijes kërkojnë ndihmë urgjente. Këto mund të jenë shenja të një reaksioni serioz alergjik, sipas NHS. Mos prisni termin te dermatologu dhe mos vononi ndihmën për të bërë fotografi. GjejeMjekun nuk është shërbim urgjence.
Si të përgatitni fotografitë për konsultën
Meqë njollat mund të zhduken para vizitës, mund të përgatitni fotografi të episodeve për t'ia treguar mjekut. Ato janë material plotësues për bisedën; vlerësimi përfshin historinë dhe ekzaminimin, sipas DermNet.
- Bëni një fotografi nga afër dhe një tjetër që tregon zonën e trupit ku ndodhet ndryshimi.
- Përdorni dritë të mirë dhe ruajeni fotografinë pa filtra apo ndryshime ngjyrash.
- Shënoni datën, orën dhe vendin në trup.
- Nëse është e mundur, fotografoni të njëjtën zonë më vonë dhe shënoni nëse njolla është zhdukur apo ka ndryshuar.
- Zgjidhni disa fotografi përfaqësuese dhe mbajini gati në telefon për konsultën.
Nëse nuk keni fotografi, shkoni gjithsesi në vizitë. Një përshkrim i sinqertë dhe shënimet që keni janë një pikënisje për bisedën.
Çfarë të shënoni për episodet
AAD sugjeron mbajtjen e një ditari kur urtikaria përsëritet shpesh. Nuk ka nevojë për shënime të gjata. Përdorni një fletore ose një shënim në telefon dhe regjistroni:
- Kohën: datën dhe orën e fillimit, kohëzgjatjen e përafërt dhe ditët pa simptoma.
- Shqetësimin: sa e fortë ishte kruarja dhe nëse ju ndërpreu gjumin.
- Rrethanat: aktivitetin para episodit, djersitjen, nxehtësinë, të ftohtit ose rrobat e ngushta.
- Ushqimet dhe pijet: çfarë kishit konsumuar para shfaqjes së njollave.
- Barnat: emrin, dozën që keni marrë dhe orën, përfshirë barnat pa recetë dhe suplementet.
- Gjendjen e përgjithshme: sëmundje të fundit, stres ose simptoma të tjera që keni vërejtur.
Një shënim mund të jetë: «Të martën, në mbrëmje: njolla në krahë pas ecjes; kruarje që më zgjoi natën; në mëngjes njollat nuk dukeshin më». Ky është vetëm një model organizimi. Shkruani çfarë keni vërejtur realisht dhe përdorni «nuk e di» kur nuk jeni të sigurt.
Çfarë mund të diskutohet gjatë vlerësimit?
Mjeku mund të pyesë për shpeshtësinë, kohëzgjatjen, kruarjen ose dhimbjen, si dhe për simptomat shoqëruese. Në raste të caktuara mund të kërkohen analiza gjaku, teste alergjie ose ekzaminime të tjera. AAD i përshkruan këto si mundësi të vlerësimit, jo si një paketë të njëjtë për çdo person.
Një pyetje e dobishme është: «Çfarë po kërkojmë me këtë analizë dhe si do të ndikojë rezultati në planin tim?». Sipas DermNet, hetimet e mëtejshme orientohen nga historia dhe ekzaminimi kur dyshohet një problem tjetër.
Pyetje për trajtimin dhe kontrollin e radhës
Antihistaminikët përdoren për kontrollin e kruarjes dhe ënjtjes, por plani duhet përshtatur nga profesionisti shëndetësor. Disa prej tyre mund të shkaktojnë përgjumje. AAD shpjegon se trajtimi dhe rregullimet e tij varen nga nevojat e personit.
Merrni me vete listën e barnave dhe përdoreni konsultën për të sqaruar:
- Çfarë trajtimi propozohet dhe si duhet ta përdor?
- Cilat efekte anësore duhet t'i raportoj?
- Kur duhet të vlerësojmë nëse plani po ndihmon?
- Çfarë të bëj nëse episodet vazhdojnë ose përkeqësohen?
- A ka ndonjë bar që përdor aktualisht dhe që duhet rishikuar?
Pyetni para se të ndryshoni dozën ose të kombinoni barna. Nëse plani i parë nuk jep lehtësim të mjaftueshëm, diskutimi dhe rivlerësimi janë të rëndësishëm; përgjigjja ndaj trajtimit mund të kërkojë kohë, sipas AAD.
Kujdesi i lëkurës ndërkohë
Për të kufizuar irritimin, AAD këshillon produkte të buta pa aromë, dush me ujë të vakët dhe rroba të lirshme. Mundohuni të mos e fërkoni ose kruani lëkurën. Këto masa mund të ndihmojnë në rehati, por nuk zëvendësojnë vlerësimin e episodeve të vazhdueshme. Lexoni këshillat te kujdesi në shtëpi për urtikarinë.
Përgatitja e konsultës në Kosovë
Mund ta nisni bisedën me mjekun familjar ose të kërkoni një dermatolog në Kosovë. Në GjejeMjekun mund të kërkoni profesionistë shëndetësorë për konsultë. Nëse po mendoni «ku të gjej mjek për këto episode?», mbani gati datën e fillimit, fotografitë, ditarin dhe listën e barnave.
Para terminit, zgjidhni tri pyetjet më të rëndësishme për ju. Gjatë vizitës, kërkoni të sqarohen hapat e ardhshëm, koha e kontrollit dhe shenjat për të cilat duhet të kërkoni ndihmë më herët. Nuk është e nevojshme ta gjeni vetë shkakun para se të kërkoni vlerësim.