Përgjigjja e shkurtër: veshët e bllokuar pas fluturimit zakonisht shkaktohen nga ndryshimi i shpejtë i presionit gjatë ngritjes, e sidomos gjatë zbritjes së avionit. Në shumicën e rasteve, ndjenja e mbushjes, kërcitjet e lehta dhe dëgjimi i mbytur përmirësohen kur presioni barazohet. Megjithatë, dhimbja e fortë, humbja e papritur e dëgjimit, marramendja e theksuar, gjakderdhja ose rrjedhja nga veshi kërkojnë vlerësim të shpejtë mjekësor.
Kjo gjendje njihet si barotrauma e veshit ose “veshi i avionit”. Artikulli ndihmon ta kuptoni problemin, por nuk mund të përcaktojë shkakun e simptomave tuaja dhe nuk e zëvendëson ekzaminimin profesional.
Pse bllokohen veshët gjatë fluturimit?
Pas daulles së veshit gjendet veshi i mesëm, i cili lidhet me pjesën e pasme të hundës dhe fytit përmes tubit të Eustakut. Ky kanal hapet gjatë gëlltitjes ose gogësimës dhe ndihmon që presioni në të dyja anët e daulles të jetë i përafërt.
Kur avioni ngrihet ose zbret, presioni në kabinë ndryshon më shpejt sesa mund të reagojë ky kanal. Diferenca e presionit e tendos daullen e veshit dhe mund të shkaktojë bllokim, dhimbje ose dëgjim të mbytur. Këtë mekanizëm e shpjegojnë si Mayo Clinic, ashtu edhe Cleveland Clinic.
Rreziku mund të jetë më i madh kur tubi i Eustakut është i bllokuar ose i irrituar, për shembull gjatë një ftohjeje, infeksioni të sinuseve, alergjie nazale ose infeksioni të veshit. Fëmijët e vegjël gjithashtu mund ta kenë më të vështirë barazimin e presionit për shkak të anatomisë së kanalit.
Cilat shqetësime mund të kalojnë vetë?
Shenjat e lehta mund të përfshijnë:
- ndjenjën se veshi është i mbushur ose i mbyllur;
- presion ose parehati të lehtë;
- kërcitje gjatë gëlltitjes;
- dëgjim përkohësisht të mbytur;
- dhimbje të lehtë gjatë ngritjes ose zbritjes.
Shumë njerëz ndiejnë përmirësim sapo tubi i Eustakut fillon ta barazojë përsëri presionin. Kjo mund të ndodhë menjëherë pas uljes ose gradualisht gjatë orëve apo ditëve pasuese. Nuk ka një afat të njëjtë për secilin person.
Nëse ndjenja e bllokimit po zvogëlohet, nuk ka dhimbje të fortë dhe dëgjimi po kthehet në gjendjen e zakonshme, shpesh mjafton përcjellja e simptomave. Mos futni shkopinj pambuku, gishta ose sende të tjera në vesh: ato nuk e barazojnë presionin dhe mund ta lëndojnë kanalin apo daullen.
Çfarë mund të provoni me kujdes?
Për simptoma të lehta, mund të ndihmojnë veprimet që e hapin natyrshëm tubin e Eustakut:
- gëlltitni disa herë ose pini pak ujë;
- gogësini me gojën hapur;
- përtypni çamçakëz;
- lëvizeni nofullën sikur po përtypni;
- provoni me shumë butësi manovrën Valsalva.
Për manovrën Valsalva, mbylleni gojën, shtrëngoni vrimat e hundës dhe fryni lehtë, sikur po përpiqeni ta fryni hundën. Ndaloni nëse shkakton dhimbje. Fryrja me forcë nuk rekomandohet, sepse mund ta përkeqësojë dëmtimin. Mayo Clinic e përshkruan këtë si një masë vetëndihme për barazimin e presionit.
Nëse keni rrjedhje, gjak ose dyshim për daulle të dëmtuar, mos vendosni pika, ujë apo preparate të tjera në vesh pa udhëzim mjekësor. Edhe barnat kundër dhimbjes ose preparatet për zhbllokimin e hundës nuk janë të përshtatshme për secilin. Dekongjestantët mund të kenë kufizime te personat me shtypje të lartë të gjakut, sëmundje të zemrës, çrregullime të ritmit, shtatzëni ose përdorim të barnave të tjera. Këshillohuni me mjekun ose farmacistin para përdorimit dhe mos u jepni dekongjestantë fëmijëve pa udhëzim profesional.
Kur duhet të shkoni te ORL-ja?
Caktoni një kontroll te mjeku familjar ose specialisti ORL nëse:
- ndjenja e bllokimit, dhimbja ose dëgjimi i mbytur zgjasin më shumë se disa ditë;
- simptomat nuk po përmirësohen ose po përkeqësohen;
- dhimbja është e fortë ose përsëritet në çdo fluturim;
- keni zhurmë të re dhe të vazhdueshme në vesh;
- keni marramendje ose ndjesi rrotullimi;
- vëreni rrjedhje, lëng apo gjak nga veshi;
- dëgjimi mbetet dukshëm më i dobët, veçanërisht vetëm në njërin vesh;
- keni temperaturë, dhimbje të vazhdueshme ose shenja të mundshme të infeksionit;
- keni pasur operacion të fundit në vesh ose probleme të mëparshme me daullen.
Mayo Clinic këshillon kontroll kur parehatia, mbushja ose dëgjimi i mbytur zgjasin më shumë se disa ditë, si dhe kur simptomat janë të rënda. Cleveland Clinic rekomandon kontakt me profesionistin shëndetësor kur veshët mbeten të bllokuar pas përfundimit të udhëtimit.
Gjatë kontrollit, mjeku mund të pyesë kur filluan simptomat, në cilin vesh shfaqen dhe nëse kishit ftohje ose alergji. Veshi zakonisht kontrollohet me otoskop për të parë daullen dhe për të kërkuar shenja dëmtimi apo infeksioni. Sipas gjetjeve, mund të nevojitet test i dëgjimit. Trajtimi varet nga shkaku; mos supozoni se çdo bllokim pas fluturimit është vetëm presion, dyll apo infeksion.
Kur kërkohet vlerësim urgjent?
Humbja e papritur e dëgjimit në njërin ose të dy veshët duhet të vlerësohet urgjentisht, edhe kur ka ndodhur pas fluturimit. Sipas NHS, humbja e papritur ose përkeqësimi i dëgjimit gjatë disa ditëve apo javëve mund të kërkojë trajtim të shpejtë. Kërkoni ndihmë urgjente edhe kur humbja e dëgjimit shoqërohet me dhimbje ose rrjedhje nga veshi.
Rrjedhja e lëngut ose gjakut, dhimbja e padurueshme, marramendja e fortë me vështirësi për të qëndruar në këmbë, të vjellat e vazhdueshme ose simptoma të rënda neurologjike nuk duhen pritur në shtëpi. Kontaktoni menjëherë shërbimet lokale emergjente nëse gjendja duket e rëndë ose kërcënuese për jetën. Në Kosovë, 112 është numri unik emergjent dhe falas. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Si mund ta ulni rrezikun në fluturimin e ardhshëm?
- Qëndroni zgjuar gjatë ngritjes dhe zbritjes, që të mund të gëlltitni ose të gogësini.
- Pini ujë, përtypni çamçakëz ose thithni një karamele gjatë ndryshimit të lartësisë.
- Përdoreni manovrën Valsalva vetëm butësisht dhe përsëriteni sipas nevojës, pa shkaktuar dhimbje.
- Nëse është e mundur, rishqyrtojeni fluturimin kur keni ftohje të rëndë, hundë shumë të bllokuar, infeksion të sinuseve ose të veshit.
- Nëse keni alergji, ndiqni planin që jua ka dhënë mjeku; mos filloni barna të reja vetëm për fluturimin pa këshillë.
- Pas operacionit në vesh, pyeteni kirurgun kur është e sigurt të udhëtoni me avion.
Për foshnjat dhe fëmijët e vegjël, pirja nga shishja ose gota dhe përdorimi i biberonit gjatë ngritjes e zbritjes mund të nxisin gëlltitjen. Fëmija duhet të jetë i ulur drejt gjatë pirjes. Nëse ka dhimbje të fortë, rrjedhje nga veshi ose vazhdon të dëgjojë dobët pas udhëtimit, kërkoni vlerësim pediatrik ose ORL.
Si të gjeni ndihmë në Kosovë?
Për shqetësime të lehta që nuk kalojnë, mund të nisni te mjeku familjar. Kur ka dhimbje të fortë, simptoma të përsëritura, ndryshim të dëgjimit, marramendje ose dyshim për dëmtim të daulles, kontrolli te ORL-ja është veçanërisht i përshtatshëm.
Në Kosovë, GjejeMjekun mund t’ju ndihmojë të kërkoni një profesionist sipas specialitetit dhe vendndodhjes. Nëse po mendoni “duhet të gjej mjek për këtë bllokim?”, mos e shtyni kontrollin kur simptomat janë të forta, të njëanshme ose nuk po përmirësohen. Platforma shërben për kërkim të profesionistëve; vlerësimin dhe rekomandimet individuale i jep mjeku pas konsultës.
Përmbledhje praktike
- Bllokimi i lehtë zakonisht lidhet me mosbarazimin e përkohshëm të presionit.
- Gëlltitja, gogësima dhe manovra shumë e butë Valsalva mund të ndihmojnë.
- Mos futni sende ose lëngje në vesh dhe mos përdorni barna pa kontrolluar nëse janë të sigurta për ju.
- Kërkoni kontroll nëse simptomat zgjasin më shumë se disa ditë, përkeqësohen ose përsëriten.
- Humbja e papritur e dëgjimit, gjaku, rrjedhja apo marramendja e fortë kërkojnë vlerësim urgjent.