Jo, dhëmbi i pjekurisë nuk duhet hequr automatikisht vetëm sepse është dhëmb pjekurie. Nëse nuk shkakton probleme, shpesh mund të mbahet dhe të përcillet gjatë kontrolleve dentare. Por fakti që nuk dhemb nuk mjafton për të vendosur nëse është i shëndetshëm: duhen vlerësuar dhëmbi, mishrat dhe strukturat pranë tij. NHS shpjegon kur merret parasysh heqja dhe kur bëhet përcjellja.
Për të kuptuar nëse a duhet hequr dhëmbi i pjekurisë kur nuk dhemb, pyetja kryesore për dentistin është: a ka ndonjë problem të zbuluar në kontroll, apo po diskutojmë heqjen për të parandaluar një problem të mundshëm?
Pa dhimbje dhe pa sëmundje janë dy gjëra të ndryshme
Dhëmbi i pjekurisë është dhëmballa e tretë, në fund të gojës. Ai mund të dalë plotësisht, pjesërisht ose të mbetet i bllokuar nën mishra apo në nofull. Termi që mund të dëgjoni nga dentisti është dhëmb i impaktuar. Ky përshkrim tregon pozicionin e dhëmbit; nuk është vetvetiu vendim për heqje.
Pozicioni i pafavorshëm mund ta vështirësojë pastrimin ose të krijojë vende ku ngec ushqimi. Kur dhëmbi ka dalë pjesërisht, bakteret mund të hyjnë nën mishrat përreth dhe të shkaktojnë infeksion. Dentisti kontrollon edhe dhëmballën ngjitur, sepse vlerësimi nuk kufizohet te dhëmbi i pjekurisë. Shoqata Amerikane e Stomatologëve përshkruan këto probleme të mundshme.
Në kërkimet mjekësore, shprehja “pa simptoma dhe pa sëmundje” nënkupton mungesë si të shqetësimeve, ashtu edhe të shenjave të sëmundjes në dhëmb ose në strukturat përreth. Prandaj, për dhëmbët e pjekurisë pa dhimbje, mungesa e shqetësimit në shtëpi nuk e zëvendëson vlerësimin profesional. Ky dallim përdoret edhe në rishikimin Cochrane.
Kur mund të ketë arsye për heqje?
Një rekomandim për heqje duhet të lidhet me gjetje konkrete. Udhëzimi britanik NICE përfshin ndër arsyet kariesin që nuk mund të riparohet, abscesin, dëmtimin e dhëmbit ose të dhëmbëve ngjitur dhe sëmundje rreth dhëmbit, përfshirë cistet. Këto janë arsye për vlerësim individual, jo një listë me të cilën mund ta diagnostikoni veten.
Edhe infeksionet e përsëritura të mishrave rreth dhëmbit, të quajtura perikoronit, mund të ndikojnë në vendim. NICE bën dallim mes një episodi të parë që nuk është veçanërisht i rëndë dhe episodeve të përsëritura. Sipas këtij udhëzimi, episodi i parë zakonisht nuk është arsye e mjaftueshme për ndërhyrje, përveç rasteve veçanërisht të rënda.
NICE këshillon kundër heqjes parandaluese rutinë të dhëmbëve të impaktuar pa sëmundje brenda sistemit britanik NHS. Ky është udhëzim britanik dhe nuk përfaqëson automatikisht protokollin e një institucioni në Kosovë, por ndihmon për të kuptuar pse rekomandimi duhet të arsyetohet. Lexoni rekomandimet e NICE.
Çfarë kontrollon dentisti?
Kontrolli i dhëmbit të pjekurisë përfshin ekzaminimin e gojës dhe, kur nevojitet, radiografi për të parë pozicionin e tij. Dentisti vlerëson nëse ka prishje, probleme të mishrave ose dëmtim të dhëmbëve pranë. Gjetjet diskutohen së bashku përpara vendimit. ADA e vendos ekzaminimin në qendër të këtij vendimi.
Në vizitë, tregoni edhe për episode të mëparshme që tashmë kanë kaluar: kur kanë ndodhur, sa kanë zgjatur dhe çfarë trajtimi keni marrë. Mund të jetë e dobishme t’i shkruani paraprakisht, në mënyrë që biseda të mos mbështetet vetëm në atë se si ndiheni ditën e kontrollit.
Nëse keni radiografi të mëparshme, pyeteni ordinancën nëse duhet t’i merrni me vete. Kërkoni që dentisti t’jua tregojë dhe shpjegojë gjetjen që e mbështet rekomandimin.
Kur dhëmbi mbahet, çfarë do të thotë përcjellja?
Përcjellja nënkupton rivlerësim gjatë kontrolleve dentare. Dhëmbët e pjekurisë që mbahen duhen kontrolluar, sepse probleme mund të shfaqen më vonë. Pastrimi përreth tyre dhe ndërmjet dhëmbëve mbetet pjesë e kujdesit të përditshëm. ADA rekomandon kujdes dhe kontrolle të vazhdueshme.
Pyeteni dentistin kur duhet të ktheheni dhe çfarë do ta ndryshonte planin. Kërkoni udhëzim praktik për pastrimin e zonës nëse e keni të vështirë ta arrini. Një plan i kuptueshëm duhet t’ju lërë të qartë për hapin e ardhshëm, edhe kur nuk planifikohet ndërhyrje.
Sa të sigurta janë dëshmitë për heqjen parandaluese?
Rishikimi Cochrane i publikuar më 2020 nuk gjeti dëshmi të mjaftueshme për të përcaktuar nëse dhëmbët e impaktuar pa simptoma dhe pa sëmundje duhen hequr apo mbajtur. Siguria e dëshmive ishte e ulët ose shumë e ulët.
Kjo pasiguri nuk provon se heqja është gjithmonë e gabuar, as se mbajtja është gjithmonë pa rrezik. Rishikimi thekson rëndësinë e gjykimit klinik, preferencave të pacientit dhe kontrolleve kur dhëmbi mbahet. Lexoni përfundimet dhe kufizimet e Cochrane.
Çfarë rreziqesh duhen diskutuar para heqjes?
Heqja mund të shoqërohet me dhimbje, ënjtje dhe ngurtësi të nofullës gjatë rikuperimit. Komplikimet e mundshme përfshijnë infeksionin, alveolitin e thatë dhe dëmtimin e nervave pranë dhëmbit, që mund të shkaktojë mpirje ose shpime në buzë, mjekër apo gjuhë. Dentisti ose kirurgu duhet t’ju shpjegojë rreziqet për rastin tuaj. NHS përshkruan rikuperimin dhe komplikimet e mundshme.
Pyetje për dentistin para heqjes së dhëmbit
Mund ta merrni këtë listë në konsultë:
- Çfarë problemi keni gjetur te ky dhëmb ose te dhëmballa ngjitur?
- A mund të ma tregoni gjetjen në ekzaminim ose radiografi?
- Po rekomandoni heqje për një problem ekzistues apo për parandalim?
- Çfarë alternativash ka dhe pse e preferoni këtë mundësi?
- Nëse e mbajmë, kur duhet kontrolli tjetër?
- Cilat ndryshime kërkojnë që t’ju kontaktoj më herët?
- Cilat janë rreziqet e ndërhyrjes për pozicionin e dhëmbit tim?
- Kush do ta kryejë ndërhyrjen dhe a nevojitet specialist?
- Çfarë udhëzimesh do të marr për rikuperimin dhe kë mund ta kontaktoj nëse shfaqen probleme?
Kur duhet kërkuar ndihmë urgjente?
Kërkoni vlerësim urgjent dentar nëse shfaqen dhimbje të forta, ënjtje e fytyrës ose nofullës, temperaturë apo shije e keqe në gojë, veçanërisht kur këto shenja shfaqen së bashku. Ato mund të lidhen me infeksion dhe kërkojnë vlerësim; nuk e përcaktojnë vetë diagnozën. NHS përshkruan shenjat e abscesit dentar.
Nëse keni vështirësi në frymëmarrje, të folur ose gëlltitje, apo ënjtje të madhe në gojë, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të emergjencës. Këto janë shenja që kërkojnë ndihmë të menjëhershme. Në Kosovë telefononi 112, numrin pa pagesë për emergjenca, sipas Agjencisë së Menaxhimit të Emergjencave. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Si të përgatiteni për konsultë në Kosovë
Nëse po kërkoni dentist në Kosovë, mund të përdorni GjejeMjekun si drejtori të profesionistëve shëndetësorë. Në konsultë kërkoni një shpjegim të qartë për arsyen e rekomandimit dhe planin e ardhshëm. Qëllimi është të kuptoni çfarë është gjetur te dhëmbi juaj dhe çfarë përfshin secila mundësi përpara se të vendosni.