Kërkoni ndihmë profesionale kur frika nga gjykimi i të tjerëve fillon të kufizojë punën, marrëdhëniet ose aktivitetet e përditshme. Nuk është e nevojshme të prisni derisa të mos mund të merrni pjesë fare në situata shoqërore. Edhe kur vazhdoni t’i përballoni ato, shqetësimi i fortë meriton vëmendje. Ky është një orientim për të kërkuar vlerësim, jo një mënyrë për të vendosur vetë diagnozën. NIMH shpjegon kur rekomandohet ndihma profesionale.
Ankthi social apo ndrojtja: çfarë e bën dallimin?
Të ndiheni në siklet para një prezantimi ose gjatë njohjes me dikë nuk do të thotë domosdoshmërisht se keni çrregullim të ankthit social. Njerëzit ndryshojnë në mënyrën se si ndihen në shoqëri. Disa janë më të rezervuar dhe të tjerë më të hapur. Dallimi me rëndësi është sa e fortë dhe e vazhdueshme është frika dhe sa ju pengon në jetën tuaj. Mayo Clinic përshkruan dallimin mes ndrojtjes dhe ankthit social.
Sipas Shoqatës Amerikane të Psikiatrisë, çrregullimi i ankthit social përfshin frikë të theksuar në situata ku personi mendon se mund të vëzhgohet, turpërohet ose gjykohet. Frika është më e madhe sesa do të pritej nga situata. Ajo mund ta shtyjë personin ta shmangë situatën ose ta përballojë me ankth të fortë. Nuk është thjesht mungesë e aftësive shoqërore. Lexoni shpjegimin e APA-së.
Si mund të shfaqet në jetën e përditshme?
Ankthi mund të lidhet me të folurit në një mbledhje, takimin me persona të panjohur ose ngrënien para të tjerëve. Disa njerëz shqetësohen se të tjerët do ta vërejnë ankthin e tyre. Pas takimit mund të analizojnë gjatë ato që kanë thënë, duke kërkuar gabime në bisedë.
Shenja të mundshme përfshijnë skuqjen, djersitjen, dridhjen, rrahjet e shpejta të zemrës, shqetësimin në stomak ose ndjesinë sikur mendja zbrazet. Këto shenja nuk mjaftojnë vetë për diagnozë. Shmangia mund të japë lehtësim të përkohshëm, por ankthi mund të vazhdojë. Burimi: Mayo Clinic, shenjat dhe simptomat.
Kur është koha për një konsultë?
Për ta përshkruar ndikimin e frikës, mendoni për raste konkrete. Për shembull: a keni hequr dorë nga një intervistë pune, a nuk shprehni mendimin në mbledhje, apo anuloni takime që në të vërtetë dëshironi t’i ndiqni? Këta shembuj nuk janë test diagnostik; janë pika të dobishme për bisedën me profesionistin.
Në vlerësimin diagnostik merret parasysh edhe kohëzgjatja. APA përshkruan një periudhë prej të paktën gjashtë muajsh si pjesë të kritereve të çrregullimit. Kjo nuk është arsye për ta shtyrë kërkimin e ndihmës nëse tashmë po vuani ose po humbni mundësi të rëndësishme. Shumë njerëz e kanë të vështirë t’i tregojnë simptomat edhe gjatë konsultës; mund ta nisni duke thënë pikërisht këtë. Burimi: APA, ankthi social dhe kërkimi i trajtimit.
Çfarë të përgatitni për takimin e parë?
Nuk keni nevojë ta shpjegoni gjithçka në mënyrë të përsosur. Përgatitni disa shënime që përfshijnë:
- Situatat që shmangni dhe ato që i përballoni me shumë vështirësi.
- Kur filluan shqetësimet dhe si kanë ndryshuar.
- Ndikimin në punë, marrëdhënie dhe detyrat e përditshme.
- Ndryshime të rëndësishme në jetë dhe gjendje të tjera shëndetësore.
- Barnat, vitaminat dhe suplementet që merrni.
- Përdorimin e alkoolit ose substancave të tjera.
Mund të pyesni: “Çfarë tjetër mund t’i shpjegojë këto simptoma?”, “Si do të bëhet vlerësimi?” dhe “Cilat janë mundësitë e trajtimit?”. Sipas nevojës, vlerësimi mund të përfshijë edhe kontroll mjekësor për të shqyrtuar shkaqe të tjera. Mayo Clinic jep udhëzime për përgatitjen e konsultës.
Një mënyrë e thjeshtë për ta hapur bisedën është: “Kam frikë se të tjerët do të më gjykojnë. Po shmang disa situata dhe dua ta kuptoj çfarë po ndodh.” Shtoni një shembull nga java e fundit dhe çfarë do të donit të mund të bënit më lirshëm.
Çfarë ndihme mund të diskutohet?
Trajtimi mund të përfshijë psikoterapi, barna ose kombinim të tyre, sipas vlerësimit dhe preferencave të personit. Terapia njohëse dhe e sjelljes, e njohur si CBT, është një qasje e studiuar për ankthin social. Ajo punon me mënyrat e të menduarit dhe reagimit; mund të përfshijë përballjen graduale me situatat që shkaktojnë frikë.
Plani duhet diskutuar me profesionistin, përfshirë përfitimet, kufizimet dhe efektet e mundshme anësore të barnave. Përmirësimi mund të kërkojë kohë dhe përgjigjja ndryshon nga personi në person. NIMH përmbledh mundësitë e trajtimit.
Çfarë mund të provoni ndërkohë?
NHS sugjeron të mbani shënime për mendimet dhe sjelljen në situata shoqërore, t’i ndani situatat e vështira në hapa më të vegjël dhe të përqendroheni tek ajo që thotë bashkëbiseduesi, në vend që të supozoni menjëherë gjykim negativ. Ushtrimet e relaksimit mund të jenë gjithashtu të dobishme. Këto hapa nuk garantojnë përmirësim dhe nuk e zëvendësojnë vlerësimin kur shqetësimi ju kufizon. Lexoni këshillat e NHS-së për vetëndihmë.
Ku të filloni kërkimin në Kosovë?
Mjeku familjar mund të jetë një pikënisje për shqetësimet e shëndetit mendor dhe orientimin te një profesionist përkatës. Mund të diskutoni edhe drejtpërdrejt me një psikolog ose psikiatër për vlerësim. NIMH përshkruan rolin e këtyre profesionistëve në kërkimin e ndihmës.
Nëse po kërkoni një psikolog për ankthin social në Kosovë, mund ta përdorni GjejeMjekun si pikënisje për kërkimin e profesionistëve. Para caktimit të terminit, kërkoni sqarime drejtpërdrejt nga ofruesi për:
- Kualifikimet dhe përvojën me ankthin social te të rriturit.
- Qasjen që përdor dhe mënyrën si zhvillohet vlerësimi i parë.
- Gjuhën e konsultës dhe mundësinë e takimit në distancë, nëse ju nevojitet.
- Koston, kohëzgjatjen e takimit dhe disponueshmërinë.
- Konfidencialitetin dhe kufijtë e tij.
Nëse kontakti i parë ju duket i vështirë, mund të përgatitni një mesazh të shkurtër: “Dua të caktoj një konsultë për frikën në situata shoqërore. A punoni me këtë shqetësim dhe si mund të caktoj termin?”. Nuk keni nevojë të përfshini hollësi personale në kërkesën fillestare.
Kur duhet ndihmë urgjente?
Nëse keni ndërmend të lëndoni veten, nuk mund ta mbani veten të sigurt ose jeta është në rrezik, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të emergjencës. Në Kosovë telefononi 112, numrin unik pa pagesë, ose 194 për urgjencë mjekësore. Mos prisni një konsultë të zakonshme. Agjencia e Menaxhimit të Emergjencave konfirmon numrat e urgjencës. GjejeMjekun është platformë për kërkimin e profesionistëve shëndetësorë dhe nuk është shërbim emergjent.