Përgjigjja e shkurtër: shenjat më tipike të psoriazës janë zona të lëkurës që bëhen të trasha, të ngritura, të thata dhe të mbuluara me luspa. Ato mund të kruhen, të dhembin ose të çahen. Shpesh shfaqen në bërryla, gjunjë, skalp dhe pjesën e poshtme të shpinës, por mund të prekin pothuajse çdo pjesë të trupit, përfshirë palat e lëkurës dhe thonjtë.
Megjithatë, jo çdo skuqje apo njollë me luspa në lëkurë është psoriazë. Ekzema, infeksionet kërpudhore, dermatiti seborrheik dhe gjendje të tjera mund të duken ngjashëm. Pamja e lëkurës është vetëm një pjesë e vlerësimit, prandaj informacioni në këtë artikull nuk mund të përdoret për vetëdiagnostikim.
Cilat janë shenjat e psoriazës?
Sipas Akademisë Amerikane të Dermatologjisë, shenja më e zakonshme është prania e zonave të thata, të trasha dhe të ngritura. Mbi to mund të krijohet një shtresë luspash të holla. Pamja, ndjesia dhe përhapja ndryshojnë sipas llojit të psoriazës dhe pjesës së trupit ku shfaqet.
Ndryshimet që mund të vërehen përfshijnë:
- pllaka ose njolla të kufizuara, të trasha dhe të ngritura;
- luspa të thata, shpesh me pamje të bardhë ose të argjendtë;
- kruajtje, djegie, ndjeshmëri ose dhimbje;
- lëkurë shumë të thatë që mund të çahet dhe, nganjëherë, të gjakosë;
- zona të vogla me luspa ose disa pllaka që bashkohen në një sipërfaqe më të madhe;
- ndryshime në thonjtë, si gropëza të vogla, trashje, thërrmim, ndryshim ngjyre ose shkëputje nga shtrati i thoit;
- periudha përkeqësimi të ndjekura nga periudha kur shenjat zbuten.
NHS përshkruan se psoriaza në lëkurë mund të kruhet ose të dhembë dhe se lezionet shpesh gjenden në skalp, pas veshëve, në bërryla, gjunjë, këmbë, trung dhe pjesën e poshtme të shpinës. Ajo mund të shfaqet edhe në ijë, nën gjinj ose në zona të tjera ku lëkura prek lëkurën.
A duket gjithmonë e kuqe?
Jo. Ngjyra e ndryshimeve varet edhe nga toni natyror i lëkurës. Në lëkurë më të çelët, pllakat mund të duken rozë ose të kuqe me luspa të bardha. Në lëkurë më të errët, ato mund të duken vjollcë, kafe të errëta ose gri dhe skuqja mund të jetë më pak e dukshme. Pasi një zonë qetësohet, mund të mbetet përkohësisht më e errët ose më e çelët se lëkura përreth.
Kjo është e rëndësishme sepse kërkimi vetëm i “njollave të kuqe” mund ta bëjë psoriazën më të vështirë për t’u dalluar në disa tone të lëkurës. Dermatologu vlerëson edhe trashësinë, luspat, shpërndarjen dhe shenjat e tjera, jo vetëm ngjyrën.
Si ndryshojnë shenjat sipas llojit të psoriazës?
Psoriaza me pllaka
Është forma që njihet më lehtë: zona të ngritura, të trasha dhe me luspa, shpesh në skalp, bërryla, gjunjë ose shpinë. Pllakat mund të kenë madhësi të ndryshme dhe kruarja mund të jetë e theksuar.
Psoriaza me pika të vogla
Mund të paraqitet me shumë ndryshime të vogla e me luspa në trung, krahë ose këmbë. Ndonjëherë fillon pas një infeksioni, por vetëm mjeku mund të vlerësojë nëse ekziston kjo lidhje dhe nëse nevojiten analiza.
Psoriaza në palat e lëkurës
Në sqetulla, ijë, nën gjinj ose mes vitheve, sipërfaqja mund të jetë e lëmuar, e ndjeshme dhe pa luspat e dukshme që shihen në bërryla. Lagështia dhe fërkimi mund ta bëjnë pamjen të ngjashme me irritime ose infeksione të tjera.
Psoriaza e skalpit
Mund të shkaktojë pllaka dhe luspa në skalp, përgjatë vijës së flokëve ose pas veshëve. Nganjëherë ngatërrohet me zbokthin. Luspat e trasha, kufijtë e dallueshëm dhe ndryshimet në pjesë të tjera të trupit mund ta ndihmojnë mjekun gjatë vlerësimit, por nuk e konfirmojnë diagnozën vetvetiu.
Psoriaza e thonjve
Thonjtë mund të kenë gropëza të vogla, sipërfaqe të ashpër, trashje, ndryshim ngjyre ose grumbullim materiali poshtë tyre. Këto ndryshime mund të shkaktohen edhe nga infeksionet kërpudhore, dëmtimet ose sëmundje të tjera, ndaj trajtimi pa diagnozë mund të jetë i papërshtatshëm.
A është psoriaza ngjitëse?
Jo. Psoriaza nuk merret përmes prekjes, përdorimit të peshqirëve të përbashkët ose qëndrimit pranë një personi që e ka. Instituti i Shëndetit Publik e përshkruan si gjendje kronike që mund të prekë lëkurën, thonjtë dhe nyjat, jo si infeksion që kalon nga një person te tjetri.
Gjendja lidhet me funksionimin e sistemit imunitar dhe me prodhimin më të shpejtë të qelizave të lëkurës, por shkaku i saktë nuk është plotësisht i qartë. Simptomat mund të përkeqësohen në periudha të caktuara. Nxitësit nuk janë të njëjtë për të gjithë dhe prania e tyre nuk e vërteton diagnozën.
Pse nuk mjaftojnë fotografitë për diagnozë?
Fotografitë në internet mund të tregojnë vetëm disa paraqitje të mundshme. Ndriçimi, toni i lëkurës, vendndodhja dhe lloji i psoriazës e ndryshojnë dukshëm pamjen. Për më tepër, disa sëmundje të tjera shkaktojnë kruajtje, luspa, çarje ose ndryshime në thonj.
Gjatë kontrollit, dermatologu mund të pyesë kur kanë filluar ndryshimet, nëse vijnë e largohen, cilat pjesë të trupit preken, nëse ka histori familjare dhe çfarë barnash përdorni. Zakonisht kontrollohen lëkura, skalpi dhe thonjtë. Kur pamja nuk është tipike, mund të nevojiten ekzaminime të tjera për të përjashtuar shkaqe alternative.
Kur duhet të shkoni te dermatologu?
Rezervoni një kontroll profesional nëse keni ndryshime të reja ose të vazhdueshme që nuk po qetësohen, sidomos kur:
- njollat me luspa në lëkurë përsëriten ose përhapen;
- kruarja, dhimbja ose çarjet pengojnë gjumin dhe aktivitetet e përditshme;
- preket skalpi, fytyra, zona gjenitale, shputat, pëllëmbët ose një pjesë e madhe e trupit;
- thonjtë ndryshojnë ngjyrë, trashen, thërrmohen ose shkëputen;
- ndryshimet po ndikojnë në mirëqenien emocionale ose po ju bëjnë të shmangni punën dhe kontaktet shoqërore;
- keni tashmë diagnozë të psoriazës, por simptomat janë përkeqësuar, trajtimi nuk ndihmon ose shkakton efekte të padëshiruara.
Kërkoni vlerësim edhe nëse, krahas ndryshimeve të lëkurës, keni dhimbje, ënjtje ose ngurtësi të përsëritur në nyja, veçanërisht në mëngjes. Këto ankesa nuk nënkuptojnë automatikisht artrit psoriatik, por meritojnë vlerësim sepse psoriaza mund të shoqërohet me inflamacion të nyjave.
Kur situata mund të jetë urgjente?
Kërkoni menjëherë ndihmë emergjente nëse një pjesë e madhe e lëkurës skuqet ose ndryshon shpejt, shfaqen shumë puçrra të mbushura me qelb, lëkura zhvishet gjerësisht, ose keni temperaturë, të dridhura, dobësi të madhe, rrahje të shpejta të zemrës apo ndiheni rëndë. Forma të rralla të psoriazës dhe infeksione serioze mund të paraqiten në këtë mënyrë dhe nuk duhet pritur një termin rutinë.
Në Kosovë, kontaktoni menjëherë numrin unik emergjent 112, i cili është falas. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Çfarë mund të bëni deri në kontroll?
- Mos i kruani dhe mos i hiqni me forcë luspat, sepse mund ta lëndoni lëkurën.
- Përdorni produkte të buta, pa aromë të fortë, dhe shmangni ujin shumë të nxehtë nëse e irriton lëkurën.
- Mbani shënim kur shfaqen ndryshimet, sa zgjasin dhe çfarë duket se i përkeqëson.
- Bëni fotografi në dritë të mirë kur ndryshimet janë më të dukshme, në mënyrë që t’ia tregoni dermatologut.
- Merrni me vete listën e barnave, kremrave dhe suplementeve që përdorni.
- Mos filloni kremra me kortikosteroide, antibiotikë, barna kundër kërpudhave ose trajtime të tjera vetëm nga pamja e fotografive në internet.
Trajtimi i psoriazës varet nga lloji, vendndodhja, përhapja, simptomat dhe shëndeti i përgjithshëm. Prandaj, një produkt që i përshtatet një personi mund të mos jetë zgjedhja e duhur për një tjetër.
Si të gjeni dermatolog në Kosovë?
Mund të filloni te mjeku familjar ose të kërkoni drejtpërdrejt dermatolog, varësisht nga mënyra si e përdorni sistemin shëndetësor. Për të kërkuar një dermatolog në Kosovë sipas vendndodhjes, mund të përdorni GjejeMjekun. Platforma ju ndihmon të gjeni profesionistë shëndetësorë, por konsultën, diagnozën dhe planin e trajtimit i përcakton mjeku.
Përmbledhje
Nëse po pyetni cilat janë shenjat e psoriazës, kushtojuni vëmendje pllakave të trasha e me luspa, kruajtjes, çarjeve, ndryshimeve në skalp dhe thonj, si dhe simptomave të nyjave. Pamja ndryshon ndërmjet njerëzve dhe toneve të lëkurës. Asnjë shenjë e vetme nuk e konfirmon psoriazën, ndaj ndryshimet e vazhdueshme, të dhimbshme ose të përhapura duhen kontrolluar nga profesionisti shëndetësor.