Një gllënjkë ujë i ftohtë ose kafe e nxehtë mund të shkaktojë një therje të papritur në dhëmb. Edhe pse kjo përvojë është e zakonshme, dhëmbë të ndjeshëm ndaj të ftohtit dhe të nxehtit nuk janë gjithmonë diçka që duhet duruar ose trajtuar vetëm me pastë të posaçme. Ndjeshmëria mund të lidhet me konsumimin e shtresës mbrojtëse të dhëmbit ose me tërheqjen e mishrave, por mund të shfaqet edhe kur ka karies, mbushje të dëmtuar apo dhëmb të çarë.
Vetëm dentisti mund ta përcaktojë shkakun pas ekzaminimit. Kohëzgjatja, intensiteti dhe mënyra se si fillon dhimbja ndihmojnë për të kuptuar sa shpejt duhet kërkuar kontroll.
Pse dhëmbët reagojnë ndaj temperaturës?
Kur dhëmbi është i shëndetshëm, smalti mbron pjesën e dukshme, ndërsa një shtresë e quajtur cement mbron rrënjën nën vijën e mishrave. Poshtë tyre gjendet dentina, e cila përmban kanale mikroskopike. Nëse dentina humb mbrojtjen, të ftohtit, të nxehtit dhe ushqimet acide mund të përcjellin stimulimin drejt pjesës së brendshme të dhëmbit dhe të shkaktojnë dhimbje. Këtë mekanizëm e shpjegon American Dental Association.
Shkaqet e mundshme përfshijnë:
- kariesin;
- çarjen ose dëmtimin e dhëmbit;
- mbushjen e konsumuar, të liruar ose të thyer;
- konsumimin e smaltit;
- tërheqjen e mishrave dhe ekspozimin e rrënjës;
- sëmundjen e mishrave të dhëmbëve.
Dhimbja ndaj temperaturës nuk mjafton për të dalluar njërin shkak nga tjetri. Për shembull, një dhëmb i çarë mund të duket normal në pasqyrë, ndërsa problemet e mishrave mund të zhvillohen gradualisht. Për këtë arsye, vetëdiagnostikimi vetëm sipas llojit të dhimbjes nuk është i sigurt.
Kur mund ta vëzhgoni për pak kohë?
Një ndjesi e lehtë dhe shumë e shkurtër, që shfaqet vetëm me ushqim të ftohtë ose të nxehtë dhe largohet menjëherë pasi hiqet stimuli, mund të monitorohet përkohësisht. Gjatë kësaj kohe shmangni temperaturat ekstreme dhe vazhdoni higjienën e butë të gojës.
Megjithatë, edhe ndjeshmëria e lehtë meriton të përmendet në kontrollin e radhës. Nëse është një simptomë e re, prek vetëm një dhëmb, përsëritet rregullisht ose përkeqësohet, caktoni kontroll më herët. Një produkt për dhëmbë të ndjeshëm mund ta zvogëlojë simptomën, por nuk e përjashton kariesin, çarjen ose një problem tjetër që kërkon trajtim.
Kur duhet të shkoni te dentisti?
Caktoni një vizitë te dentisti nëse:
- ndjeshmëria vazhdon ose përsëritet për disa ditë;
- dhimbja mbetet edhe pasi ushqimi ose pija e ftohtë apo e nxehtë është larguar;
- dhimbja është e fortë, po shtohet ose ju zgjon natën;
- keni dhimbje kur kafshoni ose përtypni;
- vëreni vrimë, çarje, mbushje të dëmtuar ose ndryshim të ngjyrës së dhëmbit;
- mishrat janë të skuqur, të ënjtur, gjakosin ose janë tërhequr;
- keni shije të keqe në gojë, temperaturë ose ënjtje të faqes apo nofullës;
- dhimbja e dhëmbit zgjat më shumë se dy ditë ose nuk qetësohet me barna kundër dhimbjes.
NHS këshillon kontroll te dentisti kur dhimbja e dhëmbit zgjat më shumë se dy ditë, nuk largohet me barna kundër dhimbjes ose shoqërohet me temperaturë, dhimbje gjatë kafshimit, mishra të skuqur, shije të keqe apo ënjtje të faqes ose nofullës. Këto shenja nuk tregojnë vetvetiu një diagnozë të caktuar, por e bëjnë të rëndësishëm vlerësimin profesional.
Kur situata është urgjente?
Kërkoni menjëherë ndihmë nga shërbimet lokale të urgjencës nëse ënjtja përhapet rreth syrit ose në qafë, apo nëse ënjtja e gojës ose qafës e vështirëson frymëmarrjen, gëlltitjen ose të folurit. Mos prisni një termin të zakonshëm te dentisti në këto rrethana.
GjejeMjekun është platformë për gjetjen e profesionistëve shëndetësorë dhe nuk është shërbim emergjent. Për simptoma që kërcënojnë frymëmarrjen ose gjendjen e përgjithshme, kontaktoni urgjencën lokale pa vonesë.
Çfarë mund të bëni deri në kontroll?
Masat e përkohshme mund ta bëjnë situatën më të durueshme, por nuk e zëvendësojnë kontrollin kur simptomat vazhdojnë:
- Lani dhëmbët butë, dy herë në ditë, me furçë me fije të buta dhe pastë me fluor.
- Mund të provoni pastë të formuluar për dhëmbë të ndjeshëm. Sipas American Dental Association, këto pasta përmbajnë përbërës që ndihmojnë në kufizimin e përcjelljes së ndjesisë dhe zakonisht kërkojnë disa përdorime para se të ndihet ndryshimi.
- Shmangni përkohësisht ushqimet dhe pijet shumë të ftohta, shumë të nxehta, të ëmbla ose acide nëse e nxisin dhimbjen.
- Zgjidhni ushqime të buta dhe mos përtypni me dhëmbin që dhemb.
- Mos vendosni aspirinë, alkool ose substanca të tjera drejtpërdrejt mbi dhëmb apo mishra.
- Për barna kundër dhimbjes, ndiqni udhëzimin në paketim dhe këshillohuni me farmacistin ose mjekun nëse keni sëmundje të tjera, merrni barna të tjera, jeni shtatzënë ose nuk jeni të sigurt nëse produkti është i përshtatshëm.
Mos e ndërprisni plotësisht pastrimin e zonës. Grumbullimi i pllakës mund t'i përkeqësojë problemet e dhëmbëve dhe mishrave, por pastrimi duhet të jetë i butë. Nëse prekja shkakton dhimbje të fortë, kërkoni udhëzim nga dentisti.
Çfarë mund të bëjë dentisti?
Gjatë vizitës, dentisti mund t'ju pyesë se kur filloi shqetësimi, cili stimul e shkakton, sa zgjat dhimbja dhe nëse ka pasur trajtim ose lëndim të fundit. Ekzaminimi mund të përfshijë dhëmbët, mbushjet dhe mishrat; sipas gjetjeve, mund të nevojiten teste të tjera ose imazheri dentare.
Trajtimi varet nga shkaku. American Dental Association rendit si mundësi pastën desensibilizuese, fluoridin e aplikuar profesionalisht, restaurimin e defektit ose kariesit dhe, në raste të zgjedhura, trajtime të mishrave ose të kanalit të rrënjës. Kjo nuk do të thotë se çdo person me ndjeshmëri ka nevojë për ndërhyrje të tillë. Vendimi merret vetëm pasi të identifikohet problemi dhe të diskutohen përfitimet, kufizimet dhe alternativat.
Si të përgatiteni për termin
Para kontrollit, shënoni cilët dhëmbë reagojnë, nëse problemi lidhet me të ftohtin, të nxehtin, ëmbëlsirat ose kafshimin, dhe sa gjatë vazhdon dhimbja. Tregojini dentistit për mbushjet, ndërhyrjet ose dëmtimet e fundit, si dhe për produktet që keni provuar. Këto hollësi e ndihmojnë vlerësimin, por nuk e zëvendësojnë ekzaminimin.
Në Kosovë, GjejeMjekun mund t'ju ndihmojë të kërkoni një dentist sipas nevojës dhe zonës. Nëse po përdorni fraza si “gjeje mjekun” ose “gjej mjek”, kontrolloni profilin profesional dhe zgjidhni dentistin e përshtatshëm për vlerësim. Kur kërkoni termin, përshkruani qartë nëse keni dhimbje të fortë, temperaturë ose ënjtje, në mënyrë që ofruesi ta kuptojë urgjencën.
Përmbledhje
Ndjeshmëria e shkurtër mund të vijë nga ekspozimi i dentinës, por simptoma e vazhdueshme mund të lidhet edhe me karies, çarje, mbushje të dëmtuar ose probleme të mishrave. Mos u mbështetni vetëm në qetësimin e dhimbjes. Kërkoni kontroll nëse ndjeshmëria përsëritet, përkeqësohet, zgjat pas stimulit ose shoqërohet me shenja të tjera. Vështirësia në frymëmarrje, gëlltitje ose të folur për shkak të ënjtjes kërkon ndihmë urgjente.