Dhimbja e ijës që nuk kalon: kur duhet të konsultoheni me mjekun familjar apo ortopedin?

Dhimbja e ijës që nuk kalon meriton vëmendje sidomos kur pengon ecjen, gjumin ose aktivitetet e zakonshme. Shpesh dhimbja lidhet me mbingarkesë të muskujve dhe indeve përreth, por mund të vijë edhe nga nyja e ijës, shpina apo një lëndim. Vetëm vendndodhja ose intensiteti i dhimbjes nuk mjaftojnë për ta përcaktuar shkakun.

Nëse dhimbja është e lehtë, ka filluar pas një aktiviteti të pazakontë dhe po përmirësohet gradualisht, zakonisht mund të monitorohet për një kohë të shkurtër. Nëse vazhdon, përkeqësohet ose shoqërohet me shenja paralajmëruese, duhet vlerësim profesional.

Çfarë nënkuptojmë me dhimbje të ijës?

Jo çdo dhimbje që ndihet “te ija” buron nga vetë nyja. Sipas Mayo Clinic, dhimbja në pjesën e brendshme të ijës ose në rrëzë të kofshës mund të lidhet më shpesh me strukturat e nyjës. Dhimbja anash ijës, në pjesën e sipërme të kofshës ose në vithe mund të vijë nga muskujt, tendinat, ligamentet apo bursat përreth. Nganjëherë dhimbja bartet nga mesi, edhe pse ndihet në zonën e ijës.

Kjo është arsyeja pse përshkrimi “më dhemb ija” nuk çon vetvetiu në një diagnozë. Mjeku duhet të dijë ku filloi dhimbja, si sillet gjatë lëvizjes dhe nëse ka simptoma të tjera.

Kur mund ta monitoroni përkohësisht në shtëpi?

Monitorimi i shkurtër mund të jetë i arsyeshëm kur dhimbja është e lehtë, nuk ka ardhur pas një rrëzimi të rëndë, mund të ecni dhe simptomat po zvogëlohen. Gjatë kësaj kohe:

• Shmangni përkohësisht aktivitetin që e përkeqëson dhimbjen, ngritjen e peshave dhe ushtrimet me ngarkesë të madhe.
• Vazhdoni lëvizjet e lehta që mund t’i bëni pa shtim të ndjeshëm të dhimbjes; pushimi i plotë për një kohë të gjatë nuk është domosdoshmërisht i dobishëm.
• Mund të vendosni një pako të ftohtë të mbështjellë me peshqir deri në 20 minuta, duke mos e vendosur akullin drejtpërdrejt mbi lëkurë.
• Mbani shënim kur shfaqet dhimbja, çfarë e përkeqëson dhe nëse po ndikon në gjumë, ecje ose punë.

Këto janë masa të përgjithshme dhe nuk e zëvendësojnë kontrollin. NHS këshillon kontaktimin e mjekut kur dhimbja nuk është përmirësuar pas rreth dy javësh trajtimi në shtëpi, kur përsëritet, përkeqësohet ose pengon aktivitetet dhe gjumin.

Po barnat kundër dhimbjes?

Mos e përdorni një bar vetëm sepse i ka ndihmuar dikujt tjetër. Barnat pa recetë nuk janë të përshtatshme për çdo person dhe mund të ndërveprojnë me barna të tjera ose me sëmundje ekzistuese. Pyeteni farmacistin ose mjekun se çfarë është e sigurt për ju, sidomos nëse jeni shtatzënë, merrni barna të rregullta ose keni probleme kronike. Nëse ju duhet vazhdimisht bar për ta përballuar dhimbjen, kjo është arsye për kontroll, jo për ta shtyrë vlerësimin.

Kur duhet të shkoni te mjeku familjar?

Një mjek familjar në Kosovë është zakonisht pikënisje e përshtatshme kur dhimbja nuk është emergjencë, por nuk po kalon. Caktoni kontroll nëse:

• dhimbja vazhdon për rreth dy javë pavarësisht masave të kujdesshme në shtëpi;
• po bëhet më e fortë ose kthehet vazhdimisht;
• ju zgjon natën ose ju pengon të ecni, të punoni apo të kryeni aktivitetet e përditshme;
• keni ngurtësi të zgjatur pas zgjimit;
• keni dhimbje edhe në mes, gju ose këmbë, apo mpirje që nuk lidhet me një emergjencë të menjëhershme;
• keni pasur rrëzim të lehtë, por dhimbja po vazhdon;
• nuk jeni të sigurt se cili profesionist duhet t’ju vlerësojë.

Mjeku familjar mund të shqyrtojë historinë tuaj shëndetësore, barnat, lëndimet dhe ndikimin e simptomave në jetën e përditshme. Pas ekzaminimit mund të rekomandojë monitorim, trajtim fillestar, analiza, imazheri, fizioterapi ose referim te specialisti. Jo çdo rast ka nevojë menjëherë për radiografi apo rezonancë magnetike; vendimi varet nga gjetjet gjatë vlerësimit.

Kur duhet të shkoni te ortopedi?

Pyetja kur duhet të shkoni te ortopedi nuk ka një përgjigje të vetme. Konsulta ortopedike mund të jetë e përshtatshme kur dyshohet problem i nyjës, kockës ose strukturave përreth, kur ka pasur lëndim, kur lëvizshmëria është dukshëm e kufizuar ose kur simptomat vazhdojnë pavarësisht trajtimit fillestar.

Ortopedi mund të vlerësojë nëse nevojiten ekzaminime të mëtejshme dhe të diskutojë mundësitë e trajtimit. Konsulta nuk do të thotë automatikisht operacion. Sipas NHS, trajtimi varet nga shkaku dhe mund të përfshijë ushtrime të përshtatura, fizioterapi, ndihmë për lëvizje, barna ose procedura; ndërhyrja kirurgjikale merret në konsideratë vetëm në raste të caktuara.

Nëse nuk dini nga të filloni, mjeku familjar mund t’ju orientojë. GjejeMjekun është platformë për kërkimin e profesionistëve shëndetësorë në Kosovë dhe mund t’ju ndihmojë të gjeni profilin e një mjeku familjar ose ortopedi. Shprehjet “gjeje mjekun” ose “gjej mjek” duhet të nënkuptojnë gjetjen e profesionistit të përshtatshëm, jo vetëdiagnostikimin nga një listë simptomash.

Shenjat që kërkojnë vlerësim urgjent

Kërkoni vlerësim urgjent nëse dhimbja e fortë fillon papritur pa një shkak të qartë, nëse ija është e fryrë dhe e nxehtë, lëkura ka ndryshuar ngjyrë, ose keni temperaturë, të dridhura apo ndiheni përgjithësisht shumë keq. Këto shenja mund të kenë shkaqe të ndryshme, disa prej të cilave kërkojnë trajtim të shpejtë.

Kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të emergjencës nëse pas rrëzimit ose lëndimit keni dhimbje të fortë, nuk mund të ecni apo ta mbështetni peshën në këmbë, nuk mund ta lëvizni këmbën, nyja duket e deformuar, këmba duket më e shkurtër, ose keni mpirje apo humbje të ndjeshmërisë. Në Kosovë, Agjencia e Menaxhimit të Emergjencave konfirmon se 112 është numri unik dhe pa pagesë për emergjenca, përfshirë ndihmën mjekësore emergjente. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.

Çfarë mund ta shkaktojë dhimbjen e ijës te të rriturit?

Dhimbja e ijës te të rriturit mund të lidhet me tendosje muskulore, irritim të tendinave ose bursave, artrit, dëmtim pas rrëzimit apo dhimbje të bartur nga mesi. Ekzistojnë edhe shkaqe më pak të zakonshme. Një listë në internet nuk mund të tregojë se cili shkak vlen për një person të caktuar.

Edhe mosha nuk e jep përgjigjen e vetme: aktiviteti fizik, puna, lëndimet e mëparshme, sëmundjet ekzistuese dhe mënyra e fillimit të simptomave kanë rëndësi. Mos u përpiqni ta dalloni vetë një frakturë, infeksion ose lloj artriti vetëm sipas ndjesisë së dhimbjes.

Si të përgatiteni për kontrollin?

Një përshkrim i qartë mund ta ndihmojë mjekun. Para vizitës, shënoni:

1. kur filloi dhimbja dhe nëse erdhi papritur apo gradualisht;
2. vendin e saktë ku e ndieni dhe nëse përhapet;
3. nëse pati rrëzim, ushtrim të ri ose ngarkesë të pazakontë;
4. çfarë e përkeqëson apo e lehtëson;
5. nëse ka ënjtje, temperaturë, ngurtësi, mpirje ose dobësi;
6. si ndikon në ecje, gjumë dhe aktivitetet ditore;
7. cilat barna dhe suplemente merrni.

Merrni me vete raportet ose imazhet e mëparshme që lidhen me ijën, nëse i keni. Mjeku mund t’ju pyesë edhe për sëmundje kronike, infeksione të fundit dhe lëndime të vjetra.

Përfundimi

Një dhimbje e lehtë që po përmirësohet mund të monitorohet shkurtimisht me ulje të ngarkesës dhe lëvizje të kujdesshme. Por dhimbja që zgjat rreth dy javë, përsëritet, përkeqësohet ose kufizon gjumin dhe aktivitetet duhet diskutuar me mjekun familjar. Ortopedi bëhet veçanërisht i rëndësishëm kur dyshohet problem i sistemit muskuloskeletal, ka lëndim ose simptomat vazhdojnë pas vlerësimit fillestar. Shenjat e rënda pas lëndimit, pamundësia për të ecur dhe shenjat e mundshme të infeksionit kërkojnë ndihmë të shpejtë.