Nëse vëreni se fëmija pulit sytë shpesh, kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se ka një sëmundje serioze. Pulitja është refleks normal: përhap lotët mbi sipërfaqen e syrit, e mban atë të lagësht dhe ndihmon në mbrojtjen nga drita, pluhuri dhe trupat e huaj. Megjithatë, një ndryshim i papritur ose i vazhdueshëm meriton vëmendje, sidomos kur shoqërohet me skuqje, kruarje, dhimbje apo vështirësi në shikim.
Sipas Shoqatës Amerikane për Oftalmologji Pediatrike dhe Strabizëm (AAPOS), ndër shkaqet e mundshme janë problemet e syrit ose qepallave, nevoja për syze, devijimi i syve, zakoni, stresi dhe tikët. Vetëm nga mënyra e pulitjes nuk mund të përcaktohet shkaku, prandaj këshillat në internet nuk e zëvendësojnë ekzaminimin profesional.
Pse mund t’i pulitë fëmija sytë më shpesh?
Irritimi ose një trup i huaj
Një qerpik, grimcë pluhuri, rërë ose irritues tjetër mund ta shtyjë fëmijën të pulitë dhe ta fërkojë syrin. Mund të ketë lotim, ndjesi bezdie ose vështirësi për ta mbajtur syrin hapur. AAPOS shpjegon se gjatë kontrollit oftalmologu mund të kërkojë qerpikë që prekin syrin, gërvishtje të vogla, infeksion ose trup të huaj.
Mos u përpiqni të hiqni një objekt të ngulur në sy dhe mos e lini fëmijën ta fërkojë atë. Nëse dyshoni për lëndim, dhimbja vazhdon ose shikimi ka ndryshuar, kërkoni vlerësim mjekësor.
Alergjia ose irritimi i sipërfaqes së syrit
Alergjia mund të shkaktojë kruarje, skuqje dhe lotim, shpesh në të dy sytë. Mund të shoqërohet edhe me teshtitje ose rrjedhje hundësh. Ajri i thatë, tymi dhe irritues të tjerë mund ta shtojnë parehatinë. Moorfields Eye Hospital rendit alergjinë e syrit dhe inflamacionin e lehtë të qepallave ndër shkaqet e mundshme të pulitjes së shpeshtë.
Mos përdorni pika antibiotike, pika kundër skuqjes apo barna të mbetura nga një trajtim i mëparshëm pa këshillën e profesionistit shëndetësor. Trajtimi varet nga shkaku dhe disa produkte nuk janë të përshtatshme për çdo fëmijë.
Nevoja për syze ose vështirësia në fokusim
Disa fëmijë pulitin ose i ngushtojnë sytë kur përpiqen të fokusohen. Shenja të tjera mund të jenë afrimi shumë pranë librit apo ekranit, animi i kokës, fërkimi i syve ose ankesa për dhimbje koke. Këto shenja nuk provojnë vetvetiu se fëmija ka nevojë për syze, por e bëjnë të arsyeshëm një kontroll të shikimit.
Gjatë ekzaminimit, oftalmologu mund të vlerësojë mprehtësinë e shikimit, nevojën për korrigjim optik, sipërfaqen e syrit dhe pozicionin e të dy syve. Kontrolli është i dobishëm edhe kur fëmija nuk di ta përshkruajë qartë atë që ndien.
Devijimi i syrit
Nëse njëri sy kthehet nga brenda, jashtë, lart ose poshtë, mund të bëhet fjalë për devijim të syve, të quajtur strabizëm. AAPOS dhe Cleveland Clinic e përmendin strabizmin si një prej shkaqeve të mundshme që duhen kontrolluar. Devijimi mund të jetë i vazhdueshëm ose të shfaqet vetëm kur fëmija është i lodhur. Nëse e vëreni, caktoni vlerësim pa pritur që të largohet vetë.
Tiku kalimtar, lodhja ose stresi
Pulitja mund të jetë edhe tik motorik: një lëvizje e pavullnetshme që mund të bëhet më e dukshme gjatë lodhjes, emocionit ose stresit. AAPOS thekson se shumë tike të fëmijërisë largohen vetë. Tërheqja e vazhdueshme e vëmendjes, qortimi ose kërkesa që fëmija ta ndalojë mund t’ia shtojnë ngarkesën.
Një tik nuk duhet supozuar para se të përjashtohet irritimi ose problemi i shikimit. Nëse lëvizjet përfshijnë edhe pjesë të tjera të fytyrës ose trupit, ka tinguj të pavullnetshëm, ndikim në shkollë apo shqetësim të madh, diskutoni fillimisht me pediatrin. Ai mund të vlerësojë nëse nevojitet konsultë tjetër.
Kur duhet kontrolli te oftalmologu për fëmijë?
Një kontroll joemergjent është i arsyeshëm kur pulitja vazhdon, përsëritet shpesh ose prindi nuk mund ta lidhë me një irritues të përkohshëm. Rezervoni kontroll veçanërisht nëse vëreni:
- skuqje, kruarje, lotim ose sekrecion nga syri;
- fërkim të shpeshtë, ndjeshmëri ndaj dritës ose parehati;
- ngushtim të syve, afrim të madh te librat ose vështirësi për të parë larg;
- dhimbje koke që shfaqet gjatë leximit ose punës nga afër;
- njërin sy që devijon ose sytë që nuk duken të drejtuar njësoj;
- pulitje vetëm në njërin sy, sidomos nëse ka shenja të tjera;
- dhimbje, ankth ose pengesë në aktivitetet e përditshme;
- pulitje që vazhdon për një periudhë të zgjatur ose po përkeqësohet.
Cleveland Clinic këshillon vlerësim profesional kur pulitja vazhdon, shkakton dhimbje ose shqetësim, ndërsa skuqja, dhimbja dhe rrjedhja nga syri kërkojnë kujdes më të shpejtë. Shpejtësia e kontrollit varet nga simptomat; nëse nuk jeni të sigurt, kontaktoni pediatrin ose oftalmologun për orientim.
Kur është situata urgjente?
Kërkoni menjëherë ndihmë emergjente nëse pulitja shfaqet pas një lëndimi dhe fëmija ka ndryshim ose humbje të shikimit, dhimbje të fortë, nuk mund ta hapë apo lëvizë syrin, ose nëse një objekt i mprehtë e ka depërtuar syrin. Ekspozimi ndaj një substance të fortë kimike është gjithashtu urgjencë. NHS rekomandon shpëlarje të menjëhershme me shumë ujë të pastër për të paktën 20 minuta pas ekspozimit kimik, ndërkohë që kërkohet ndihma mjekësore.
Në Kosovë, për një situatë të rëndë ose kërcënuese për shikimin apo jetën, telefononi menjëherë numrin emergjent 112, i cili sipas Agjencisë së Menaxhimit të Emergjencave është falas. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Çfarë mund të vëzhgoni para kontrollit?
Një përshkrim i qartë mund ta ndihmojë mjekun. Pa e stresuar fëmijën, shënoni:
- kur filloi pulitja dhe nëse ishte e papritur;
- nëse ndodh në njërin apo në të dy sytë;
- nëse shtohet gjatë leximit, përdorimit të ekranit, lodhjes ose stresit;
- nëse ka kruarje, skuqje, sekrecion, dhimbje ose ndjeshmëri ndaj dritës;
- nëse ka pasur pluhur, rërë, kimikate ose lëndim;
- nëse vëreni devijim të syrit, ndryshim në shikim ose lëvizje të tjera të pavullnetshme.
Një video e shkurtër e episodit mund të jetë e dobishme nëse pulitja nuk shfaqet gjatë vizitës, por mos e vononi kontrollin për ta regjistruar. Mos e testoni syrin me dritë të fortë dhe mos i kërkoni fëmijës ta përsërisë lëvizjen.
Çfarë mund të ndodhë gjatë vizitës?
Oftalmologu zakonisht pyet për fillimin dhe modelin e simptomave, kontrollon shikimin dhe ekzaminon sytë e qepallat. Mund të kërkojë irritim, alergji, gërvishtje, trup të huaj, nevojë për syze ose devijim të syve. Vlerësimi përshtatet sipas moshës dhe bashkëpunimit të fëmijës.
Trajtimi nuk është i njëjtë për çdo rast. Mund të përfshijë korrigjimin e një problemi të shikimit, trajtimin e një gjendjeje të sipërfaqes së syrit ose vetëm përcjellje kur ekzaminimi është normal. Nëse sytë janë normalë dhe pamja i ngjan një tiku, mjeku mund të rekomandojë vëzhgim ose vlerësim nga një profesionist tjetër. AAPOS vëren se është shumë e rrallë që pulitja e tepërt, e vetme, të lidhet me një problem neurologjik.
Si të gjeni profesionistin e duhur në Kosovë?
Për pulitje të vazhdueshme, shenja të problemeve të shikimit ose devijim të syrit, kërkoni oftalmolog me përvojë në vlerësimin e fëmijëve. GjejeMjekun mund t’ju ndihmojë të kërkoni profesionistë shëndetësorë dhe të krahasoni informacionin e profileve të tyre. Fraza si gjeje mjekun ose gjej mjek mund t’ju drejtojnë te platforma, por zgjedhja duhet të bazohet në nevojën konkrete të fëmijës dhe në këshillën profesionale.
Në shumicën e rasteve, pulitja e shpeshtë nuk tregon diçka serioze. Megjithatë, një kontroll në kohë është mënyra më e sigurt për të dalluar një zakon kalimtar nga irritimi, nevoja për syze ose një problem tjetër i syrit.