Gjakderdhja pas menopauzës duhet kontrolluar edhe kur ndodh vetëm një herë, është shumë e pakët ose nuk shoqërohet me dhimbje. Ajo nuk do të thotë automatikisht se keni kancer. Megjithatë, nuk konsiderohet pjesë normale e menopauzës dhe vetëm vlerësimi profesional mund ta përcaktojë shkakun.
Sipas NHS dhe Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, gjakderdhje pas menopauzës quhet çdo gjakderdhje vaginale që shfaqet pasi kanë kaluar 12 muaj pa menstruacione. Këtu përfshihen edhe disa pika gjaku, sekrecioni rozë ose kafe dhe gjakderdhja që shfaqet vetëm pas marrëdhënieve seksuale.
Pse duhet vlerësuar edhe një episod i vetëm?
Një episod i vetëm mund të ketë shkak jo kanceroz, si hollimi dhe tharja e indeve vaginale pas rënies së estrogjenit. Por pamja, sasia ose mungesa e dhimbjes nuk mjaftojnë për ta dalluar një shkak të padëmshëm nga një problem që kërkon trajtim.
Gjakderdhja mund të jetë shenjë e hershme e kancerit të endometrit, pra shtresës së brendshme të mitrës. Kjo është arsyeja pse udhëzimet profesionale rekomandojnë vlerësim të shpejtë, jo pritjen për të parë nëse gjakderdhja përsëritet. Shumica e personave me gjakderdhje pas menopauzës nuk kanë kancer, por ky fakt nuk e bën të panevojshëm kontrollin.
Kontrolli është i rëndësishëm edhe nëse nuk jeni krejtësisht të sigurta se gjaku vjen nga vagina. Ndonjëherë burimi mund të jetë trakti urinar, rektumi, vulva ose një dëmtim i lëkurës. Mjeku mund të ndihmojë në përcaktimin e burimit të vërtetë.
Cilat mund të jenë shkaqet?
Shkaqet e mundshme janë të ndryshme dhe nuk mund të përcaktohen vetëm nga simptomat. Ato përfshijnë:
- hollimin, tharjen ose inflamacionin e vaginës dhe të shtresës së mitrës si pasojë e uljes së estrogjenit;
- polipe të qafës së mitrës ose të endometrit, të cilat zakonisht janë rritje jo kanceroze;
- hiperplazinë endometriale, pra trashjen jonormale të shtresës së mitrës;
- efektet e terapisë hormonale, tamoksifenit ose barnave të tjera;
- infeksionin, traumën ose irritimin e indeve;
- më rrallë, kancerin e mitrës, qafës së mitrës ose vaginës.
Kjo listë nuk shërben për vetëdiagnostikim. Për shembull, tharja vaginale mund të shkaktojë njolla pas marrëdhënieve seksuale, por nuk duhet supozuar se ky është shkaku pa vlerësim. Po ashtu, një test i mëparshëm normal i qafës së mitrës nuk i përjashton problemet e endometrit.
Po nëse përdorni terapi hormonale?
Disa skema të terapisë hormonale të menopauzës mund të shoqërohen me gjakderdhje, veçanërisht pas fillimit ose ndryshimit të trajtimit. Ajo që pritet varet nga lloji i terapisë, mënyra e përdorimit dhe kohëzgjatja. Gjakderdhja e re, e papritur, e vazhdueshme ose që shfaqet jashtë modelit të shpjeguar nga mjeku duhet raportuar.
Mos e ndërprisni ose ndryshoni vetë terapinë hormonale, tamoksifenin, barnat për hollimin e gjakut apo ndonjë trajtim tjetër të përshkruar. Kontaktoni profesionistin që e ka përshkruar ose gjinekologun për udhëzim të përshtatur.
Çfarë ndodh gjatë kontrollit?
Vlerësimi zakonisht fillon me pyetje rreth episodit: kur ndodhi, sa zgjati, sa gjak kishte, a u shfaq pas marrëdhënieve dhe a ka simptoma të tjera. Mjeku mund të pyesë për terapinë hormonale, barna të tjera, operacione të mëparshme, rezultatet e kontrolleve gjinekologjike dhe historinë personale ose familjare.
Varësisht nga rrethanat, vlerësimi mund të përfshijë:
- ekzaminim të vulvës, vaginës, qafës së mitrës dhe legenit;
- ekografi transvaginale për të parë mitrën dhe trashësinë ose pamjen e endometrit;
- marrje të një mostre nga endometri për analizë mikroskopike;
- histeroskopi, gjatë së cilës brendësia e mitrës shihet me një instrument të hollë me kamerë;
- teste të tjera, nëse dyshohet se gjaku vjen nga urina, zorra ose një burim tjetër.
American College of Obstetricians and Gynecologists e përshkruan ekografinë transvaginale ose marrjen e mostrës së endometrit si pjesë të vlerësimit fillestar në rrethana të përshtatshme. Zgjedhja nuk është e njëjtë për secilën paciente; ndikohet nga historia mjekësore, faktorët individualë të rrezikut, pamjet e ekografisë dhe vazhdimi ose përsëritja e gjakderdhjes.
Nëse ekzaminimi i parë nuk tregon një shkak, por gjakderdhja vazhdon ose kthehet, kontaktoni përsëri gjinekologun. Një rezultat fillestar qetësues nuk duhet përdorur për të shpërfillur episode të reja.
Si të përgatiteni për vizitën?
Nuk keni nevojë të prisni një episod të dytë. Kur kërkoni termin, thoni qartë se bëhet fjalë për gjakderdhje vaginale pas menopauzës. Para vizitës mund të shënoni:
- datën e menstruacionit të fundit dhe kur e vutë re gjakun;
- sasinë, ngjyrën, kohëzgjatjen dhe nëse kishte mpiksje;
- nëse episodi lidhej me marrëdhënie seksuale;
- dhimbjen, sekrecionin, temperaturën ose simptoma të tjera;
- barnat, suplementet dhe terapinë hormonale që përdorni;
- rezultatet e mëparshme të ekografive, biopsive ose operacioneve gjinekologjike.
Nëse është e mundur, merrni listën e saktë të barnave dhe dozave. Mos bëni shpëlarje vaginale dhe mos përdorni trajtime pa këshillë vetëm për ta ndalur gjakderdhjen, sepse shkaku ende duhet sqaruar.
Kur duhet kërkuar ndihmë emergjente?
Vetëm prania e disa njollave pas menopauzës zakonisht kërkon kontroll të shpejtë, por jo domosdoshmërisht ambulancë. Kërkoni ndihmë urgjente nëse gjakderdhja është e madhe ose shoqërohet me të fikët, dobësi të theksuar, konfuzion, vështirësi në frymëmarrje, dhimbje të forta ose përkeqësim të shpejtë.
Nëse ka rrezik të menjëhershëm për jetën, telefononi menjëherë 112 ose 194 në Kosovë, siç udhëzon Agjencia e Menaxhimit të Emergjencave. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent dhe kërkimi në platformë nuk duhet ta vonojë ndihmën urgjente.
Si të gjeni gjinekolog në Kosovë?
Për një kontroll te gjinekologu në Kosovë, mund të përdorni GjejeMjekun për të kërkuar sipas specialitetit dhe qytetit. Nëse shkruani “gjej mjek” ose “gjeje mjekun”, zgjidhni gjinekologjinë dhe kontrolloni fushën profesionale, lokacionin, mënyrën e kontaktit dhe statusin e verifikimit të profilit. Telefononi paraprakisht klinikën dhe tregoni se arsyeja është gjakderdhja pas menopauzës, që kërkesa të orientohet si duhet.
GjejeMjekun shërben për kërkim dhe kontakt me profesionistë; nuk jep diagnozë, nuk zgjedh trajtimin dhe një telefonatë nuk është termin i konfirmuar derisa ofruesi ta pranojë. Nëse nuk gjeni shpejt gjinekolog ose nuk jeni të sigurta ku të drejtoheni, kontaktoni mjekun familjar për vlerësim dhe referim.
Mesazhi kryesor
Gjakderdhja vaginale pas menopauzës nuk duhet pritur që të përsëritet para se të kërkoni kontroll. Edhe një njollë e vetme, sekrecion rozë ose kafe apo gjakderdhje pa dhimbje meriton vlerësim. Shkaku shpesh nuk është kancer, por kontrolli në kohë është mënyra e vetme për ta sqaruar dhe për të vendosur nëse nevojiten analiza ose trajtim.