Përgjigjja e shkurtër: drejtohuni te pediatri kur kapsllëku zgjat, përsëritet, nuk përmirësohet me masa të përshtatshme në shtëpi ose shoqërohet me dhimbje, bark të fryrë, të vjella, gjak në jashtëqitje apo humbje peshe. Kërkoni ndihmë më herët edhe kur fëmija është shumë i vogël, refuzon ushqimin, duket i dehidratuar ose gjendja e tij ju shqetëson.
Shpeshtësia normale e jashtëqitjes ndryshon nga një fëmijë te tjetri. Prandaj, numri i daljeve nuk duhet vlerësuar i vetëm: rëndësi kanë fortësia e jashtëqitjes, dhimbja, vështirësia gjatë daljes dhe ndryshimi nga zakoni i zakonshëm i fëmijës.
Cilat janë shenjat e kapsllëkut te fëmijët?
Sipas Institutit Kombëtar Amerikan për Diabetin dhe Sëmundjet Digjestive e të Veshkave, shenjat e mundshme përfshijnë më pak se dy jashtëqitje në javë, jashtëqitje të forta, të thata ose me kokrriza dhe dalje të vështirë apo të dhimbshme. NHS thekson gjithashtu se jashtëqitja mund të jetë shumë e madhe ose në formë kokrrizash të vogla.
Te fëmija mund të vëreni:
- jashtëqitje më të rrallë se zakonisht;
- jashtëqitje të fortë, të thatë, shumë të madhe ose në formë kokrrizash;
- sforcim, të qarë ose dhimbje gjatë jashtëqitjes;
- dhimbje barku ose oreks të dobët, që ndonjëherë lehtësohen pas daljes;
- fryrje të barkut;
- qëndrim në majë të gishtave, shtrëngim të vitheve ose lëvizje të pazakonta për ta shtyrë jashtëqitjen;
- njolla jashtëqitjeje ose material të hollë në të brendshme;
- pak gjak të kuq në letër higjienike ose mbi jashtëqitjen e fortë.
Njollosja e të brendshmeve nuk do të thotë domosdoshmërisht diarre. Jashtëqitja e hollë mund të kalojë përreth një mase të fortë të mbetur në zorrë. Fëmija zakonisht nuk e bën këtë me qëllim, ndaj qortimi ose turpërimi mund ta rrisë ankthin dhe mbajtjen e jashtëqitjes.
Pse fëmija e mban jashtëqitjen?
Shumë raste lidhen me mbajtjen e jashtëqitjes. Fëmija mund ta shmangë tualetin sepse një dalje e mëparshme ka qenë e dhimbshme, nuk dëshiron ta ndërpresë lojën, ndihet në siklet në tualetin e çerdhes ose shkollës, apo po përjeton stres gjatë mësimit për përdorimin e tualetit. Sa më gjatë të qëndrojë jashtëqitja në zorrën e trashë, aq më shumë ujë humbet dhe aq më e fortë bëhet. Kjo mund të krijojë një rreth: dhimbje, frikë, mbajtje dhe kapsllëk më të theksuar.
Mungesa e lëngjeve ose e fibrave mund të kontribuojë, por kapsllëku nuk duhet t’i atribuohet automatikisht vetëm ushqimit. Disa barna, suplemente dhe gjendje shëndetësore mund të kenë rol. Mos e ndërprisni vetë një bar të përshkruar; tregojini pediatrit të gjitha barnat dhe suplementet që merr fëmija.
Kur duhet të shkoni te pediatri?
Kontrolli te pediatri për kapsllëk është i arsyeshëm nëse simptomat vazhdojnë për më shumë se dy javë ose nuk largohen me masat e këshilluara në shtëpi. Megjithatë, nuk është e nevojshme të prisni dy javë kur fëmija ka dhimbje, simptomat po përkeqësohen ose prindi është i shqetësuar. NHS këshillon kërkimin e ndihmës herët, sepse kapsllëku i zgjatur mund të bëhet më i vështirë për t’u menaxhuar.
Planifikoni një vlerësim mjekësor kur:
- jashtëqitja mbetet e fortë ose e dhimbshme;
- problemi përsëritet ose po ndërhyn në ushqyerje, gjumë, shkollë apo aktivitetet e zakonshme;
- fëmija i mban rregullisht jashtëqitjet nga frika e dhimbjes;
- ka njollosje të përsëritur të të brendshmeve;
- ka gjakderdhje, edhe nëse duket e vogël;
- po përdor një bar ose suplement që mund të ndikojë në zorrë;
- masat e përshtatshme për moshën nuk po ndihmojnë;
- nuk jeni të sigurt nëse bëhet fjalë për kapsllëk.
Te foshnjat, mënyra e jashtëqitjes ndryshon sipas moshës dhe mënyrës së ushqyerjes. Mos përdorni ujë shtesë, lëngje, supozitorë, klizma ose barna pa udhëzim profesional. Kontaktoni pediatrin për këshillë të përshtatur me moshën, sidomos kur foshnja ushqehet dobët, vjell ose ka bark të fryrë.
Cilat shenja kërkojnë vlerësim të shpejtë?
NIDDK rekomandon vlerësim të menjëhershëm nga mjeku kur kapsllëku shoqërohet me gjakderdhje nga rektumi, gjak në jashtëqitje, fryrje të barkut, dhimbje të vazhdueshme të barkut, të vjella ose humbje peshe. Këto shenja nuk përcaktojnë vetë shkakun, por nuk duhen menaxhuar vetëm në shtëpi.
Kërkoni ndihmë urgjente edhe kur fëmija ka dhimbje shumë të fortë, përkeqësohet shpejt, është jashtëzakonisht i plogësht, nuk mund të mbajë lëngje ose shfaq shenja të një gjendjeje kërcënuese për jetën. Në Kosovë, telefononi menjëherë numrin unik emergjent 112, i cili është falas. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent; mos prisni një termin në platformë kur fëmija ka nevojë për ndihmë të menjëhershme.
Çfarë mund të bëni në shtëpi?
Për një fëmijë që ndihet mirë dhe nuk ka shenja alarmi, disa hapa të butë mund të ndihmojnë. Këshillat duhet të përshtaten me moshën dhe mënyrën e ushqyerjes së fëmijës.
- Ofroni lëngje dhe ushqime me fibra të përshtatshme për moshën, si fruta, perime, bishtajore dhe drithëra të plota.
- Nëse fëmija përdor tualetin, nxiteni të ulet qetësisht pas vakteve, pa e detyruar.
- Vendosni një mbështetëse të qëndrueshme që këmbët të mos mbeten të varura.
- Lavdëroni përpjekjen dhe rutinën, jo vetëm rezultatin.
- Mbajeni atmosferën pa turpërim, kërcënime ose ndëshkim.
- Nxitni aktivitetin fizik të zakonshëm, sipas moshës dhe gjendjes së fëmijës.
Ushqimi dhe lëngjet janë pjesë e kujdesit, por jo çdo rast zgjidhet vetëm me ndryshime dietike. Faqja e Akademisë Amerikane të Pediatrisë, HealthyChildren.org, vëren se shtimi i ujit pa një plan tjetër nuk është trajtim i mjaftueshëm për kapsllëkun e vendosur. Po ashtu, shtesat me fibra pa lëngje të mjaftueshme mund ta përkeqësojnë problemin.
Mos filloni barna pa udhëzim
Mos i jepni fëmijës laksativ, supozitor ose klizmë vetëm sepse produkti shitet pa recetë. Doza dhe zgjedhja varen nga mosha, pesha, kohëzgjatja e simptomave dhe mundësia e grumbullimit të jashtëqitjes. Udhëzimi i NIDDK për trajtimin këshillon që laksativi t’i jepet fëmijës vetëm me udhëzim të mjekut. Mos përdorni preparate të të rriturve dhe mos ndryshoni dozën e një trajtimi të përshkruar pa u konsultuar.
Si të përgatiteni për kontrollin te pediatri?
Një shënim i thjeshtë për disa ditë mund ta bëjë konsultën më të dobishme. Regjistroni:
- sa shpesh del fëmija jashtë dhe si duket jashtëqitja;
- kur filloi problemi dhe nëse ka pasur episode të mëparshme;
- nëse ka dhimbje, fryrje, gjak, të vjella ose njollosje të rrobave;
- çfarë ha dhe pi zakonisht;
- si sillet kur i vjen nevoja për të dalë jashtë;
- çdo bar, vitaminë ose suplement që përdor;
- ndryshime të fundit, si fillimi i çerdhes, shkollës ose mësimit për tualetin.
Sipas NIDDK, pediatri zakonisht mbështetet në historinë shëndetësore dhe ekzaminimin fizik. Analizat ose imazheria zakonisht nuk nevojiten në çdo rast; ato mund të kërkohen kur historia, ekzaminimi, shenjat alarmuese ose mungesa e përmirësimit ngrenë dyshime për një shkak tjetër.
Si ju ndihmon GjejeMjekun?
Në Kosovë, mund të filloni me pediatrin ose mjekun familjar të fëmijës. Nëse keni nevojë të kërkoni profesionist sipas specialitetit dhe vendndodhjes, GjejeMjekun ju ndihmon të orientoheni në drejtorinë e profesionistëve shëndetësorë. Platforma nuk e zëvendëson vlerësimin mjekësor dhe nuk duhet përdorur për emergjenca.
Përmbledhje
- Vlerësoni jo vetëm shpeshtësinë, por edhe fortësinë, dhimbjen dhe ndryshimin nga zakoni i fëmijës.
- Kërkoni kontroll kur kapsllëku zgjat, përsëritet ose nuk përmirësohet.
- Dhimbja e vazhdueshme, barku i fryrë, të vjellat, gjaku dhe humbja e peshës kërkojnë vlerësim të shpejtë.
- Përdorni rutinë të qetë, lëngje dhe ushqim të përshtatshëm për moshën, pa e fajësuar fëmijën.
- Mos filloni laksativë, klizma ose supozitorë pa udhëzim profesional.