Fëmijës po i vonohen dhëmbët: kur duhet ta çoni te dentisti?

Përgjigjja e shkurtër: nëse fëmijës po i vonohen dhëmbët, kjo nuk nënkupton domosdoshmërisht se ka problem. Disa foshnjave dhëmbi i parë u del rreth muajit të gjashtë, ndërsa të tjerave pas ditëlindjes së parë. Megjithatë, kontrolli te dentisti për fëmijë rekomandohet kur del dhëmbi i parë ose, edhe nëse ende nuk ka dalë asnjë dhëmb, jo më vonë se mosha njëvjeçare.

Nëse fëmija është mbi një vjeç dhe dhëmbët e qumështit nuk po dalin, caktoni një kontroll rutinë në vend që të prisni pa afat. Vlerësimi bëhet më i rëndësishëm nëse vonesa shoqërohet me shqetësime të tjera të rritjes, ka ënjtje ose dhimbje, mungojnë vetëm disa dhëmbë sipas një modeli të pazakontë, apo një dhëmb i përhershëm nuk shfaqet pasi është larguar dhëmbi i qumështit.

Kur dalin zakonisht dhëmbët e qumështit?

Koha e daljes ndryshon dukshëm ndërmjet fëmijëve. Sipas udhëzuesit të NHS për daljen e dhëmbëve, shumica e foshnjave fillojnë rreth muajit të gjashtë, por disa fillojnë para muajit të katërt dhe të tjera pas 12 muajsh. Shumica e fëmijëve i kanë të gjithë dhëmbët e qumështit deri në moshën dy deri në tre vjeç.

Tabela e zhvillimit të dhëmbëve nga American Dental Association jep këto intervale orientuese:

• prerësit e poshtëm të përparmë: zakonisht rreth 6–10 muaj;
• prerësit e sipërm të përparmë: rreth 8–12 muaj;
• prerësit anësorë: afërsisht 9–16 muaj;
• dhëmballët e para: afërsisht 13–19 muaj;
• dhëmbët e qenit: afërsisht 16–23 muaj;
• dhëmballët e dyta: afërsisht 23–33 muaj.

Këto janë intervale orientuese, jo afate që çdo fëmijë duhet t’i përmbushë saktësisht. Më shumë rëndësi ka ecuria e përgjithshme dhe rendi i daljes sesa krahasimi me një fëmijë tjetër. Edhe rendi mund të ndryshojë pak pa qenë domosdoshmërisht shenjë sëmundjeje.

A do të thotë vonesa se fëmija ka ndonjë sëmundje?

Jo domosdoshmërisht. Vonesa e daljes së dhëmbëve te fëmijët mund të jetë thjesht pjesë e ritmit individual ose familjar. Vetëm koha e daljes nuk mjafton për diagnozë dhe nuk duhet interpretuar e shkëputur nga rritja, zhvillimi dhe shëndeti i përgjithshëm.

Në disa raste, dentisti mund të shqyrtojë nëse dhëmbi po zhvillohet normalisht, nëse ka hapësirë për të dalë ose nëse ekziston një pengesë lokale. Më rrallë, mund të mungojë embrioni i një dhëmbi ose dalja e vonuar mund të jetë pjesë e një çështjeje më të gjerë zhvillimore apo shëndetësore. Standardi i NHS England për kujdesin dentar pediatrik e përfshin identifikimin dhe përcjelljen e problemeve të daljes së dhëmbëve në kujdesin fillestar, ndërsa anomalitë komplekse mund të kërkojnë referim specialistik.

Mos i jepni fëmijës vitamina, minerale, preparate kalciumi ose trajtime të tjera me qëllim që dhëmbët të dalin më shpejt pa këshillën e pediatrit ose dentistit. Një vonesë e izoluar nuk vërteton mungesë ushqyese dhe suplementet e panevojshme mund të mos jenë të përshtatshme.

Kur duhet ta caktoni kontrollin te dentisti?

American Academy of Pediatric Dentistry rekomandon vizitën e parë kur shfaqet dhëmbi i parë ose jo më vonë se ditëlindja e parë. Ky kontroll nuk bëhet vetëm për dhëmbin që mungon: dentisti mund të vlerësojë gojën, mishrat, zhvillimin, ushqyerjen dhe kujdesin parandalues.

Caktoni kontroll pa e shtyrë nëse:

• fëmija ka mbushur një vit dhe ende nuk ka bërë vizitën e parë dentare, pavarësisht nëse ka apo jo dhëmbë;
• nuk ka dalë asnjë dhëmb edhe pas ditëlindjes së parë dhe kjo ju shqetëson;
• disa dhëmbë dolën, por më pas nuk ka pasur përparim për një periudhë të gjatë;
• dalja duket dukshëm e pabarabartë ose një dhëmb nuk po shfaqet ndërsa dhëmbi përkatës në anën tjetër ka dalë prej kohësh;
• mungojnë disa dhëmbë në një model që duket i pazakontë;
• një dhëmb i përhershëm nuk po del pas humbjes së dhëmbit të qumështit;
• fëmija ka vështirësi në përtypje, dhimbje, ënjtje, dëmtim të gojës ose ndryshim të dukshëm në mishra;
• pediatri ka shqetësim për rritjen, ushqyerjen ose zhvillimin e përgjithshëm.

Këto shenja nuk tregojnë vetvetiu një diagnozë. Ato ndihmojnë vetëm për të përcaktuar se kur vlerësimi profesional është më i arsyeshëm.

Çfarë kontrollon dentisti?

Vizita zakonisht fillon me pyetje për lindjen, shëndetin e përgjithshëm, barnat, ushqyerjen, zhvillimin dhe historinë familjare të daljes së dhëmbëve. Tregojini dentistit kur ka dalë dhëmbi i parë, cilët dhëmbë mungojnë dhe nëse ka pasur dhimbje, ënjtje ose lëndim.

Dentisti mund të kontrollojë mishrat, formën e harkut dentar, dhëmbët e dalë, hapësirën dhe rendin e daljes. Nëse gjetjet ngrenë dyshim, mund të rekomandohet radiografi për të parë nëse dhëmbi është i pranishëm dhe si është pozicionuar. Radiografia nuk nevojitet për çdo fëmijë me dalje të vonuar; vendimi merret sipas moshës, ekzaminimit dhe dobisë së pritshme.

Nëse dyshohet një çështje që nuk kufizohet vetëm në gojë, dentisti mund të bashkëpunojë me pediatrin. Rastet më komplekse mund të kërkojnë dentist pediatrik, ortodont ose specialist tjetër, por kujdesi i përgjithshëm dentar është pikënisje e përshtatshme për shumicën e fëmijëve.

Çfarë mund të bëni në shtëpi?

Nuk ekziston ndonjë mënyrë e sigurt për ta detyruar dhëmbin të dalë më shpejt. Përqendrohuni te rehatia dhe kujdesi i mirë oral:

• mos e çani dhe mos e shtypni mishin për ta “liruar” dhëmbin;
• mos vendosni aspirin, alkool, vajra ose preparate të parekomanduara mbi mishra;
• për parehati të lehtë, mund t’ia masazhoni butë mishrat me gisht të pastër ose t’i ofroni një unazë të përshtatshme për dhëmbëzim, të përdorur sipas udhëzimeve;
• mos i lidhni lodrat apo unazat rreth qafës dhe mos ia jepni fëmijës sende që mund të shkaktojnë mbytje;
• sapo të dalë dhëmbi i parë, filloni larjen dy herë në ditë me furçë të butë dhe sasi shumë të vogël paste me fluor të përshtatshme për moshën;
• shmangni pijet me sheqer dhe ekspozimin e shpeshtë të dhëmbëve ndaj ushqimeve të ëmbla.

AAPD thekson se dhëmbët e qumështit ndihmojnë në përtypje dhe të folur, si dhe krijojnë rrugën për dhëmbët e përhershëm. Prandaj, kujdesi parandalues duhet të fillojë me dhëmbin e parë, edhe nëse pjesa tjetër e dhëmbëve po del ngadalë.

Dalja e dhëmbëve apo një sëmundje tjetër?

Dalja e dhëmbëve mund të shoqërohet me mish të skuqur dhe të ndjeshëm, jargëzim, dëshirë për të kafshuar sende dhe shqetësim të lehtë. NHS vëren se nuk ka prova që dalja e dhëmbëve shkakton diarre. Një temperaturë e lartë, plogështi e theksuar, të vjella të vazhdueshme, diarre ose përkeqësim i përgjithshëm nuk duhet t’i atribuohen automatikisht dhëmbëzimit; kontaktoni pediatrin për vlerësim.

Kur nevojitet ndihmë urgjente?

Kërkoni kujdes urgjent dentar ose mjekësor nëse fëmija ka ënjtje të fytyrës ose gojës që po shtohet, dhimbje të fortë, gjakderdhje që nuk ndalet, traumë të rëndë të gojës, ose temperaturë dhe duket shumë i sëmurë. Nëse ënjtja po pengon frymëmarrjen ose gëlltitjen, fëmija humb vetëdijen apo ka shenja të tjera kërcënuese për jetën, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale emergjente. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.

Si të gjeni dentist për fëmijë në Kosovë?

Për një kontroll rutinë mund të nisni me dentistin që ofron kujdes për fëmijë. Nëse fëmija ka nevoja më të ndërlikuara, ankth të madh, gjendje tjetër shëndetësore ose dyshim për anomali të zhvillimit, pyesni nëse nevojitet dentist pediatrik apo referim tjetër.

Në GjejeMjekun mund të kërkoni profesionistë sipas specialitetit dhe vendndodhjes në Kosovë. Një kërkim si gjej mjek mund t’ju ndihmojë ta filloni kërkimin, por profili në platformë nuk e zëvendëson kontrollin klinik.

Çfarë të pyesni gjatë konsultës?

• A është ritmi i daljes brenda ndryshimeve të pritshme për moshën?
• A duken të pranishëm dhëmbët që ende nuk kanë dalë?
• A nevojitet radiografi tani apo mjafton përcjellja?
• A ka ndonjë pengesë lokale ose mungesë hapësire?
• A duhet të konsultohet pediatri ose një dentist pediatrik?
• Kur duhet të bëhet kontrolli i radhës nëse dhëmbi ende nuk del?

Përfundimi: koha e daljes së dhëmbëve ndryshon dhe një dhëmb i parë pas 12 muajsh mund të jetë ende pjesë e këtij ndryshimi. Sidoqoftë, fëmija duhet të ketë një vizitë dentare deri në ditëlindjen e parë. Nëse dhëmbët vazhdojnë të mungojnë, modeli duket i pazakontë ose ka simptoma të tjera, vlerësimi profesional është mënyra më e sigurt për të dalluar një ritëm individual nga një problem që kërkon përcjellje.