Përgjigjja e shkurtër: kërkoni kontroll te dentisti nëse zgjoheni vazhdimisht me nofull të lodhur ose të dhimbshme, keni dhimbje koke në mëngjes, ndjeshmëri të re të dhëmbëve, vështirësi në hapjen e gojës, apo vëreni dhëmbë të konsumuar, të çarë ose të lëvizshëm. Edhe zhurma e kërcitjes që e dëgjon partneri gjatë natës është arsye për ta përmendur në kontroll.
Kërcitja e dhëmbëve gjatë gjumit quhet bruksizëm i gjumit. Ajo përfshin kërcitjen, fërkimin ose shtrëngimin e dhëmbëve pa vetëdije. Jo çdo rast shkakton dëm ose kërkon trajtim, por sjellja e shpeshtë apo e fortë mund t’i ngarkojë dhëmbët, muskujt e nofullës dhe nyjet e saj. Vetëm nga simptomat nuk mund të konfirmohet shkaku, prandaj vlerësimi profesional është i rëndësishëm.
Çfarë është bruksizmi?
Bruksizmi mund të ndodhë gjatë ditës ose në gjumë. Gjatë ditës shpesh paraqitet si shtrëngim i pavetëdijshëm i nofullës, sidomos në periudha përqendrimi ose tensioni. Gjatë gjumit, personi zakonisht nuk është i vetëdijshëm për të dhe mund ta kuptojë vetëm pasi partneri dëgjon zhurmë ose dentisti vëren ndryshime.
Sipas Institutit Kombëtar amerikan për Kërkime Dentare dhe Kraniofaciale, rastet e lehta mund të mos kenë nevojë për trajtim. Rastet më të theksuara mund të shoqërohen me dëmtim të dhëmbëve, lodhje ose dhimbje të nofullës dhe dhimbje koke. Kjo nuk do të thotë se çdo dhimbje koke apo nofulle vjen nga bruksizmi; probleme të tjera dentare, muskulore ose të gjumit mund të japin ankesa të ngjashme.
Shenjat që mund t’i vëreni në mëngjes
Meqë shtrëngimi i dhëmbëve ndodh pa vetëdije, shenjat pas zgjimit mund të jenë treguesi i parë. Kushtojuni vëmendje sidomos kur përsëriten:
- nofull e lodhur, e tendosur ose e dhimbshme;
- dhimbje e topitur e kokës, veçanërisht rreth tëmthave;
- dhimbje ose ndjeshmëri në fytyrë;
- dhimbje që duket sikur vjen nga veshi, pa një problem të qartë të veshit;
- dhëmbë të ndjeshëm ndaj të ftohtit, të nxehtit ose kafshimit;
- vështirësi ose dhimbje gjatë hapjes dhe mbylljes së gojës;
- gjumë jo i qetë ose zgjim i shpeshtë.
Këto ankesa nuk e vendosin diagnozën. Për shembull, dhimbja pranë veshit mund të lidhet me dhëmbët, nyjën e nofullës ose vetë veshin. Dentisti shqyrton nëse modeli i simptomave dhe gjetjet në gojë përputhen me bruksizmin apo kërkojnë një vlerësim tjetër.
Ndryshimet në dhëmbë që kërkojnë kontroll
Mayo Clinic rendit ndër shenjat e mundshme dhëmbët e rrafshuar, të copëtuar, të çarë ose të lëvizshëm, konsumimin e smaltit dhe dhimbjen ose ndjeshmërinë dentare. Rezervoni kontroll nëse vëreni:
- skaje të dhëmbëve që duken më të sheshta ose të pabarabarta;
- çarje, copëtim ose thyerje të re të dhëmbit;
- mbushje, kurorë ose restaurim tjetër që është dëmtuar;
- ndryshim të mënyrës se si takohen dhëmbët gjatë kafshimit;
- plagë ose vija të përsëritura në pjesën e brendshme të faqeve;
- dhëmb që lëviz ose dhemb kur kafshoni.
Një dhëmb i çarë ose një restaurim i dëmtuar nuk duhet t’i lihet automatikisht fajit të bruksizmit. Dentisti duhet të kontrollojë për karies, traumë, infeksion dhe shkaqe të tjera. Vlerësimi i hershëm mund të ndihmojë në kufizimin e dëmit të mëtejshëm, por rezultati varet nga lloji dhe shkalla e problemit.
Kur duhet caktuar termin te dentisti?
Një kontroll jo emergjent është i arsyeshëm kur simptomat vazhdojnë, përsëriten shumicën e mëngjeseve ose po përkeqësohen. Mos e shtyni kontrollin nëse dhimbja po ndikon në të ngrënë, goja nuk hapet si zakonisht, një dhëmb është çarë, ose ndjeshmëria është e re dhe e vazhdueshme.
Edhe pa dhimbje, caktoni kontroll nëse partneri dëgjon rregullisht kërcitje gjatë natës. Zhurma është informacion i dobishëm, por mungesa e saj nuk e përjashton shtrëngimin e heshtur të nofullës. Kontrollet e rregullta dentare mund të zbulojnë konsumimin para se personi ta vërejë vetë.
Për fëmijët, përmendeni kërcitjen në vizitën e radhës te dentisti, sidomos nëse ka dhimbje, dëmtim të dhëmbëve ose shqetësim të gjumit. Bruksizmi mund të shfaqet edhe te fëmijët dhe nevoja për ndërhyrje vlerësohet individualisht.
Si e vlerëson dentisti kërcitjen e dhëmbëve?
Vlerësimi zakonisht nis me pyetje për kohën dhe shpeshtësinë e simptomave, dhimbjen e nofullës, gjumin, stresin, barnat dhe substancat që përdorni. Dentisti mund të kontrollojë:
- konsumimin, çarjet ose lëvizshmërinë e dhëmbëve;
- gjendjen e mbushjeve dhe kurorave;
- ndjeshmërinë e muskujve dhe nyjeve të nofullës;
- hapjen, mbylljen dhe lëvizjen e nofullës;
- shenjat e dëmtimit brenda faqeve.
Ndonjëherë ndryshimet ndiqen gjatë disa vizitave për të parë nëse po përparojnë. Mund të nevojiten radiografi kur dentisti dyshon dëmtim të dhëmbit, nofullës ose strukturave përreth. Një studim i gjumit nuk kërkohet për çdo person; ai mund të merret në konsideratë kur ka dyshim për një çrregullim të gjumit ose kur diagnoza mbetet e paqartë.
A lidhet bruksizmi me stresin apo problemet e gjumit?
Shkaku i saktë nuk kuptohet gjithmonë dhe mund të përfshijë disa faktorë. Stresi dhe ankthi mund të kenë rol, por nuk janë shpjegimi i vetëm. Kafeina, alkooli, duhani, faktorët familjarë dhe disa barna mund të lidhen me rrezik më të lartë. Mos e ndaloni ose ndryshoni vetë një bar të përshkruar nëse kërcitja ka filluar pas përdorimit të tij; bisedoni me profesionistin që e ka përshkruar.
Bruksizmi i gjumit mund të shoqërohet me gërhitje dhe apne të gjumit, por njëra nuk e vërteton tjetrën. Njoftojeni dentistin ose mjekun familjar nëse keni gërhitje të fortë, pauza të vërejtura në frymëmarrje, zgjime me ndjesi mbytjeje ose përgjumje të theksuar gjatë ditës. Mund të nevojitet vlerësim nga një profesionist i mjekësisë së gjumit.
Çfarë trajtimesh mund të diskutohen?
Trajtimi varet nga simptomat, dëmtimi dhe faktorët që mund të kontribuojnë. Sipas udhëzimit të Mayo Clinic për diagnostikimin dhe trajtimin, mbrojtëset ose splintat dentare mund t’i mbajnë dhëmbët e sipërm dhe të poshtëm të ndarë, duke ndihmuar në mbrojtjen nga dëmtimi. Megjithatë, ato nuk e ndalin domosdoshmërisht vetë bruksizmin.
Dentisti mund të propozojë një pajisje të përshtatur për gojën tuaj, riparimin e dëmit dentar ose masa të tjera sipas gjetjeve. Teknikat për menaxhimin e stresit dhe përmirësimi i zakoneve të gjumit mund të ndihmojnë disa njerëz. Barnat zakonisht nuk janë zgjidhja kryesore dhe çdo përdorim i tyre kërkon vlerësim profesional.
Mos përdorni për një kohë të gjatë një mbrojtëse të blerë pa kontroll nëse keni dhimbje, ndryshim të kafshimit ose probleme me nyjën e nofullës. Përshtatja jo e mirë mund të mos e mbrojë zonën siç duhet. Zgjedhja duhet të bëhet pasi dentisti të ketë vlerësuar dhëmbët dhe kafshimin.
Çfarë mund të bëni deri në kontroll?
- Shënoni kur shfaqen dhimbja dhe ngurtësia, sa zgjasin dhe çfarë i përkeqëson.
- Pyeteni partnerin nëse dëgjon kërcitje ose vëren pauza në frymëmarrje.
- Gjatë ditës, kontrolloni nëse po i mbani dhëmbët të shtrënguar dhe përpiquni ta relaksoni nofullën.
- Kufizoni kafeinën dhe alkoolin në mbrëmje dhe shmangni duhanin.
- Mos përtypni vazhdimisht çamçakëz nëse nofulla është e lodhur ose e dhimbshme.
- Merrni në kontroll listën e barnave dhe suplementeve që përdorni.
Këto hapa nuk e zëvendësojnë ekzaminimin dhe nuk garantojnë se kërcitja do të ndalet. Qëllimi është të mblidhni informacion të dobishëm dhe të mos e ngarkoni më tej nofullën derisa të vlerësoheni.
Si të gjeni dentist në Kosovë
Në Kosovë mund të drejtoheni te dentisti për vlerësimin fillestar. Për të kërkuar profesionist sipas specialitetit dhe vendndodhjes, mund të përdorni GjejeMjekun. Platforma ju ndihmon të gjeni mundësi për kontroll, por nuk vendos diagnozë dhe nuk e zëvendëson konsultën profesionale.
Nëse keni ënjtje të shpejtë të fytyrës ose gojës, vështirësi në frymëmarrje apo gëlltitje, gjakderdhje që nuk ndalet, ose traumë të rëndë të fytyrës, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale emergjente. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Përmbledhje
- Kërcitja gjatë natës mund të mos vërehet derisa të shfaqen dhimbje ose dëmtime dentare.
- Nofulla e lodhur në mëngjes, dhimbja e kokës, ndjeshmëria dhe dhëmbët e konsumuar kërkojnë vëmendje.
- Kontrolli te dentisti ndihmon të dallohen shenjat e bruksizmit nga probleme të tjera me simptoma të ngjashme.
- Mbrojtëset mund t’i mbrojnë dhëmbët, por trajtimi zgjidhet individualisht dhe mund të kërkojë trajtimin e faktorëve të tjerë.
- Gërhitja, pauzat në frymëmarrje dhe përgjumja gjatë ditës duhen përmendur, sepse mund të kërkojnë vlerësim të gjumit.