Kontrolli i syve te personat me diabet nevojitet edhe kur shikimi duket plotësisht normal. Retinopatia diabetike mund të fillojë pa simptoma, ndërsa ndryshimet e vërejtura herët mund të monitorohen ose të trajtohen para se të shkaktojnë humbje të rëndë të shikimit. Prandaj, aftësia për të lexuar mirë apo mungesa e turbullimit nuk e zëvendëson kontrollin e retinës.
Për shumicën e personave me diabet, një kontroll gjithëpërfshirës i syve me zgjerim të bebëzave rekomandohet të paktën një herë në vit. Koha e kontrollit të parë varet nga lloji i diabetit, ndërsa intervali i kontrolleve të ardhshme përcaktohet nga gjetjet, kohëzgjatja e diabetit, shtatzënia dhe faktorë të tjerë individualë.
Kur duhet të bëhet kontrolli i parë?
Diabeti i tipit 1
Sipas Shoqatës Amerikane të Diabetit, personat me diabet të tipit 1 duhet ta bëjnë kontrollin e parë të syve brenda pesë vjetëve pas diagnozës dhe më pas ta përsërisin çdo vit. Oftalmologu ose ekipi që e menaxhon diabetin mund të rekomandojë kontroll më të hershëm kur ka arsye të tjera për shqetësim.
Diabeti i tipit 2
Te diabeti i tipit 2, kontrolli duhet të caktohet shpejt pas diagnozës. Ky lloj diabeti mund të ketë qenë i pranishëm për një kohë para se të zbulohej, prandaj ndryshimet në retinë mund të ekzistojnë që në momentin e diagnostikimit. Nuk ka nevojë të pritet shfaqja e turbullimit ose një ndryshim në syze.
Shtatzënia kur diabeti ka ekzistuar më parë
Një grua me diabet të tipit 1 ose 2 që planifikon shtatzëni duhet të diskutojë për kontrollin e syve para shtatzënisë. Pas fillimit të shtatzënisë, rekomandohet kontroll brenda tremujorit të parë. Nëse zbulohet retinopati, mund të nevojiten kontrolle më të shpeshta gjatë shtatzënisë dhe pas lindjes, sipas vlerësimit të oftalmologut.
Sa shpesh kontrollohen sytë me diabet?
Instituti Kombëtar i Syrit thekson se shumica e personave me diabet kanë nevojë për kontroll me zgjerim të bebëzave të paktën një herë në vit. Ky është një orientim i përgjithshëm, jo një kalendar i pandryshueshëm për secilin person.
- Nëse retina është pa ndryshime: zakonisht vazhdohet me kontrollin periodik të rekomanduar nga profesionisti, shpesh çdo vit.
- Nëse zbulohet retinopati, ënjtje e makulës ose një problem tjetër: kontrollet mund të caktohen më shpesh, varësisht nga lloji dhe shkalla e ndryshimeve.
- Nëse ka shtatzëni me diabet të mëparshëm: monitorimi mund të intensifikohet gjatë shtatzënisë dhe deri pas lindjes.
- Nëse shfaqen simptoma të reja: nuk duhet pritur termini i kontrollit rutinë.
Pra, përgjigjja ndaj pyetjes “sa shpesh kontrollohen sytë me diabet?” fillon me kontrollin vjetor, por përfundon me planin personal që jep oftalmologu pas ekzaminimit. Mos e zgjatni vetë intervalin vetëm sepse kontrolli i fundit ishte normal.
Pse nevojitet kontrolli kur shikimi nuk ka ndryshuar?
Retinopatia diabetike prek enët e gjakut të retinës, shtresës në pjesën e pasme të syrit që reagon ndaj dritës. Sipas Institutit Kombëtar të Syrit, fazat e hershme zakonisht nuk japin simptoma. Kur turbullimi, njollat lëvizëse ose vështirësitë në lexim bëhen të dukshme, sëmundja mund të jetë më e përparuar.
Një test i zakonshëm i shikimit tregon sa qartë shihni, por nuk mjafton për ta vlerësuar tërë retinën. Edhe kontrolli për një recetë të re të syzeve nuk është domosdoshmërisht kontrolli i retinës te diabeti. Kur e caktoni terminin, tregoni qartë se keni diabet dhe kërkoni të dini nëse do të bëhet ekzaminim gjithëpërfshirës me zgjerim të bebëzave ose një metodë e përshtatshme e fotografimit të retinës.
Çfarë përfshin kontrolli oftalmologjik për diabet?
Kontrolli mund të përfshijë matjen e mprehtësisë së shikimit, matjen e presionit në sy dhe vlerësimin e pjesëve të brendshme të syrit. Me pika zgjerohen bebëzat, duke i mundësuar profesionistit ta shohë më mirë retinën dhe nervin optik. Mund të bëhen edhe fotografi të retinës ose skanime, në varësi të gjetjeve dhe pajisjeve të disponueshme.
Fotografimi i retinës mund të përdoret në programe të caktuara të kontrollit, por një fotografi nuk duhet interpretuar vetë nga pacienti. Cilësia e pamjes, rezultati dhe nevoja për ekzaminim shtesë duhet të vlerësohen nga personel i kualifikuar. Nëse fotografia është e paqartë, rezultati është jonormal ose ka simptoma, mund të nevojitet vlerësim i drejtpërdrejtë nga oftalmologu.
Pikat për zgjerimin e bebëzave mund ta turbullojnë përkohësisht shikimin dhe ta rrisin ndjeshmërinë ndaj dritës për disa orë. Merrni syze dielli dhe pyetni paraprakisht nëse duhet të organizoni dikë që t’ju shoqërojë ose t’ju kthejë në shtëpi. Mos planifikoni vozitje nëse shikimi mbetet i turbullt pas kontrollit.
Kur duhet kërkuar oftalmolog në Kosovë?
Pas diagnozës me diabet, kërkoni oftalmolog sipas afatit për llojin tuaj të diabetit, edhe pa ankesa. Kur caktoni kontrollin në Kosovë, tregoni llojin e diabetit, vitin e diagnozës, datën e kontrollit të fundit dhe nëse ka pasur më parë retinopati. Merrni me vete raportet e mëparshme, listën e barnave dhe, nëse i keni, rezultatet e fundit relevante për diabetin dhe tensionin e gjakut.
Kontaktoni oftalmologun më herët nëse vini re turbullim të ri, ndryshim të papritur të shikimit, vështirësi të reja në lexim ose njolla të errëta që lëvizin në fushën pamore. Këto simptoma nuk vërtetojnë vetvetiu retinopati diabetike, sepse mund të kenë shkaqe të ndryshme, por kërkojnë vlerësim profesional.
Cilat shenja janë urgjente?
Një shtim i papritur i njollave lëvizëse, vezullime drite, një hije ose “perde” mbi fushën e shikimit, apo humbje e papritur e shikimit mund të sinjalizojnë një problem serioz të retinës. Instituti Kombëtar i Syrit e përshkruan shkëputjen e retinës si urgjencë mjekësore. Kërkoni menjëherë ndihmë urgjente; mos prisni termin rutinë dhe mos u përpiqni ta vlerësoni gjendjen në shtëpi.
Në Kosovë, për një emergjencë telefononi 112, numri unik emergjent pa pagesë që funksionon 24 orë. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Si të kujdeseni për sytë ndërmjet kontrolleve?
Kontrolli i rregullt nuk e zëvendëson menaxhimin e përditshëm të diabetit. Ndiqni planin e përgatitur me profesionistin shëndetësor për glukozën në gjak, tensionin arterial, yndyrat në gjak, barnat, ushqimin, aktivitetin fizik dhe ndërprerjen e duhanit. Objektivat nuk janë të njëjta për të gjithë, ndaj mos i ndryshoni barnat ose synimet laboratorike pa u këshilluar me ekipin tuaj.
Mbajeni datën e kontrollit të ardhshëm në kalendar dhe ruajeni raportin e oftalmologut. Nëse kujdeseni për një familjar me diabet, ndihmojeni të caktojë transportin dhe terminin, veçanërisht kur përdoren pika për zgjerimin e bebëzave.
Përmbledhje praktike
- Te diabeti i tipit 1, caktoni kontrollin e parë brenda pesë vjetëve nga diagnoza dhe vazhdoni sipas planit, zakonisht çdo vit.
- Te diabeti i tipit 2, caktoni kontrollin shpejt pas diagnozës.
- Mos prisni simptoma: retinopatia diabetike mund të jetë e heshtur në fillim.
- Sigurohuni se termini përfshin vlerësimin e retinës, jo vetëm matjen për syze.
- Ndiqni intervalin që cakton oftalmologu; gjetjet jonormale mund të kërkojnë kontrolle më të shpeshta.
- Për ndryshime të papritura të shikimit, kërkoni ndihmë pa vonesë.
Ky informacion është i përgjithshëm dhe nuk përcakton intervalin e duhur për çdo person. Vendimi për kontrollin e radhës duhet të merret me oftalmologun dhe profesionistin që e menaxhon diabetin, duke u bazuar në historinë dhe gjetjet tuaja.