Përgjigjja e shkurtër: kontrolli i tiroides gjatë shtatzënisë duhet diskutuar me gjinekologun që në vizitën e parë nëse keni ose keni pasur problem me tiroiden, operacion në këtë gjëndër, trajtim me jod radioaktiv, ënjtje në qafë, sëmundje autoimune ose rezultate jonormale të mëparshme. Diskutimi është i arsyeshëm edhe kur shfaqen simptoma të vazhdueshme që nuk duken si ndryshime të zakonshme të shtatzënisë.
Kjo nuk do të thotë se çdo grua shtatzënë duhet të porositë vetë një paketë analizash. Nevoja për testim, koha e analizave dhe interpretimi i rezultateve varen nga historia shëndetësore, java e shtatzënisë, barnat dhe protokolli i ekipit që e përcjell shtatzëninë. Udhëzimet mund të ndryshojnë në hollësi ndërmjet sistemeve shëndetësore.
Pse ka rëndësi tiroidja gjatë shtatzënisë?
Tiroidja prodhon hormone që ndikojnë në mënyrën se si trupi përdor energjinë dhe në punën e shumë organeve. Gjatë shtatzënisë ndryshon edhe fiziologjia e tiroides. Në tremujorin e parë, fetusi varet nga hormonet tiroide të nënës për zhvillimin e hershëm të trurit dhe sistemit nervor; tiroidja e fetusit fillon të funksionojë më vonë gjatë shtatzënisë. Këtë rol e shpjegon Instituti Kombëtar amerikan për Diabetin, Sëmundjet Digjestive dhe të Veshkave.
Shtatzënia mund t’i ndryshojë nivelet e matura të hormoneve tiroide. Për më tepër, disa ankesa të hipotiroidizmit ose hipertiroidizmit ngjajnë me ndryshimet normale të shtatzënisë. Prandaj, lodhja apo rrahjet më të shpejta të zemrës nuk mjaftojnë vetë për të përcaktuar se ekziston sëmundje e tiroides.
Kush duhet t’i diskutojë analizat herët?
Sipas informacionit për paciente të Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, analiza e funksionit të tiroides në shtatzëninë e hershme ofrohet kur ekzistojnë rrethana të caktuara. Tregojini gjinekologut nëse:
- keni tani ose keni pasur më parë hipotiroidizëm, hipertiroidizëm, Hashimoto, Graves apo problem tjetër të tiroides;
- keni bërë operacion në tiroide;
- keni marrë trajtim me jod radioaktiv, edhe nëse problemi i mëparshëm konsiderohet i trajtuar;
- vëreni zmadhim, gungë ose ënjtje në pjesën e përparme të qafës;
- keni sëmundje tjetër autoimune, si diabeti i tipit 1, lupusi sistemik ose sindroma antifosfolipide;
- keni pasur lindje të vdekur ose abort të vonshëm dhe funksioni i tiroides nuk është kontrolluar më parë;
- merrni levotiroksinë, bar antitiroid ose terapi tjetër që lidhet me tiroiden;
- keni rezultate të mëparshme jonormale që nuk janë rivlerësuar.
Nëse keni sëmundjen Graves tani ose në të kaluarën, tregoni edhe nëse jeni trajtuar me operacion apo jod radioaktiv. Disa antitrupa mund të mbeten të pranishëm dhe, sipas rastit, ekipi mund të kërkojë analiza të antitrupave dhe përcjellje shtesë të shtatzënisë.
Çojini në konsultë raportet e mëparshme, rezultatet laboratorike dhe listën e plotë të barnave e suplementeve. Kjo e ndihmon mjekun të vendosë nëse nevojiten analizat e tiroides në shtatzëni dhe sa shpejt duhen bërë.
Cilat simptoma duhen përmendur?
Shumë simptoma nuk janë specifike për tiroiden. Megjithatë, tregojini profesionistit shëndetësor nëse janë të reja, të theksuara, shfaqen së bashku ose po përkeqësohen.
Shenja që mund të shoqërojnë funksionin e ulët të tiroides
- lodhje e pazakontë ose dobësi e theksuar;
- ndjeshmëri e madhe ndaj të ftohtit;
- kapsllëk i rëndë;
- ngërçe muskulore;
- vështirësi të dukshme në përqendrim ose kujtesë;
- lëkurë dhe flokë shumë të thatë.
Shenja që mund të shoqërojnë funksionin e shtuar
- rrahje të shpejta ose të çrregullta të zemrës;
- dridhje të duarve;
- ndjeshmëri e pazakontë ndaj nxehtësisë;
- humbje peshe pa shpjegim ose mungesë e shtimit të pritshëm në peshë;
- ënjtje në qafë ose sy shumë të dalë;
- të vjella shumë të rënda, humbje peshe dhe shenja dehidratimi.
Këto simptoma mund të shkaktohen edhe nga anemia, infeksioni, ankthi, problemet e zemrës ose ndryshimet e zakonshme të shtatzënisë. Lista nuk shërben për vetëdiagnostikim. Gjinekologu mund t’i vlerësojë në kontekst dhe të vendosë nëse nevojiten analiza ose kontroll tjetër.
Çfarë matin TSH dhe FT4?
TSH gjatë shtatzënisë është një prej matjeve kryesore për vlerësimin e funksionit të tiroides. TSH prodhohet nga hipofiza dhe i jep sinjal tiroides të prodhojë hormone. Shpesh interpretohet së bashku me FT4, pjesën e lirë të tiroksinës. Në disa situata mund të kërkohen analiza të tjera, përfshirë antitrupat e tiroides.
Një rezultat i vetëm nuk duhet interpretuar pa javën e shtatzënisë dhe intervalin referues të laboratorit. Ndryshimet hormonale të shtatzënisë mund të ndikojnë në TSH dhe në hormonet tiroide, ndërsa laboratorët mund të përdorin metoda ose kufij të ndryshëm. Një vlerë pak jashtë intervalit nuk përcakton vetvetiu diagnozën dhe nuk tregon automatikisht se nevojitet trajtim.
Mjeku mund të kërkojë përsëritje të analizave, krahasim me FT4 ose teste të tjera para se të nxjerrë përfundim. Mos filloni jod, hormone tiroide apo preparate të reklamuara për tiroiden vetëm në bazë të një rezultati.
Nëse tashmë merrni terapi për tiroiden
Nëse merrni levotiroksinë dhe zbuloni se jeni shtatzënë, kontaktoni pa vonesë mjekun që e ka përshkruar ose ekipin që po përcjell shtatzëninë. Nevoja për hormone tiroide mund të ndryshojë gjatë kësaj periudhe dhe zakonisht kërkohet monitorim më i afërt. Mos e rritni, ulni apo ndërprisni dozën vetë.
NIDDK shpjegon se te gratë me hipotiroidizëm të njohur, nivelet e hormoneve shpesh kontrollohen në intervale gjatë shtatzënisë dhe doza mund të përshtatet. Orari konkret duhet vendosur individualisht nga mjeku.
Nëse merrni bar antitiroid dhe shtatzënia ishte e paplanifikuar, kontaktoni menjëherë profesionistin që ju trajton. Zgjedhja e barit dhe dozës kërkon vlerësim të kujdesshëm gjatë shtatzënisë. Mos e ndaloni vetë terapinë, sepse edhe sëmundja e pakontrolluar mund të sjellë rrezik.
Gjinekologu apo endokrinologu?
Gjinekologu është zakonisht pika e parë për të lidhur historinë e tiroides me javën e shtatzënisë, simptomat, analizat obstetrike dhe zhvillimin e fetusit. Ai mund të kërkojë testet fillestare dhe të koordinojë kujdesin me mjekun familjar ose specialistë të tjerë.
Një endokrinolog në Kosovë mund të nevojitet kur ekziston sëmundje e njohur e tiroides, rezultatet janë dukshëm ose vazhdimisht jonormale, terapia duhet përshtatur, dyshohet Graves, ka antitrupa relevantë, ekziston nyjë apo zmadhim i gjëndrës, ose rezultatet nuk shpjegohen qartë. Në raste më komplekse mund të përfshihet edhe specialisti i mjekësisë fetale.
Nuk është e nevojshme që pacientja të vendosë vetë cili specialist duhet parë i pari. Në Kosovë mund të nisni me gjinekologun që përcjell shtatzëninë ose me mjekun familjar. Nëse kërkoni një gjinekolog në Kosovë apo dëshironi të gjej mjek sipas specialitetit dhe qytetit, GjejeMjekun mund t’ju ndihmojë të shihni profile publike dhe mënyrat e kontaktit. Platforma nuk e zëvendëson konsultën profesionale.
Si të përgatiteni për konsultën?
- Shënoni javën e shtatzënisë dhe kur kanë filluar simptomat.
- Merrni rezultatet e vjetra të TSH-së, FT4, antitrupave dhe raportet e operacionit ose ultrazërit, nëse i keni.
- Shkruani emrin, dozën dhe mënyrën e marrjes së çdo bari e suplementi.
- Tregoni nëse keni ndryshuar ose humbur doza, por mos bëni ndryshime të tjera pa udhëzim.
- Pyetni cili interval laboratorik po përdoret për fazën tuaj të shtatzënisë.
- Pyetni kur duhet përsëritur analiza dhe cili profesionist do ta ndjekë rezultatin.
Përmendni edhe vitaminat prenatale dhe suplementet. Marrja e tepërt e jodit mund të krijojë probleme, prandaj mos kombinoni disa produkte me jod pa e diskutuar me mjekun. Ndiqni udhëzimet lokale për suplementet e shtatzënisë.
Kur kërkohet ndihmë urgjente?
Kërkoni menjëherë shërbimet lokale të emergjencës nëse shfaqen vështirësi e rëndë në frymëmarrje, humbje e vetëdijes, konfuzion i papritur, dhimbje e fortë në gjoks, rrahje shumë të shpejta ose të çrregullta me dobësi të rëndë, temperaturë e lartë me përkeqësim të shpejtë, ose të vjella të pandalshme me shenja të rënda dehidratimi. Mos prisni një termin rutinë. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Përmbledhje
- Diskutojeni tiroiden herët nëse keni histori personale, operacion, trajtim, sëmundje autoimune, ënjtje në qafë ose rezultate të mëparshme jonormale.
- Simptomat mund të mbivendosen me shtatzëninë, ndaj nuk mjaftojnë për diagnozë.
- TSH dhe FT4 interpretohen sipas fazës së shtatzënisë dhe intervalit të laboratorit.
- Mos e ndryshoni terapinë dhe mos filloni suplemente për tiroiden pa udhëzim profesional.
- Gjinekologu mund ta nisë vlerësimin; endokrinologu përfshihet kur problemi është i njohur, i ndërlikuar ose kërkon menaxhim të specializuar.