Kruajtja e syve te fëmijët më së shpeshti lidhet me alergjenë ose irritues të zakonshëm, por shkaku nuk mund të përcaktohet vetëm nga një simptomë. Rëndësi kanë pamja e syrit, lloji i sekrecionit, prania e dhimbjes, ndryshimet në shikim dhe nëse është prekur njëri apo të dy sytë.
Kur kruajtja është e lehtë, pa dhimbje dhe pa ndryshim të shikimit, zakonisht mund të filloni me masa të thjeshta dhe ta vëzhgoni fëmijën. Nëse problemi përsëritet, nuk përmirësohet ose shoqërohet me shenja shqetësuese, nevojitet vlerësim profesional.
Shkaqet e zakonshme të kruajtjes së syve
Alergjia e syve
Alergjia e syve te fëmijët, e quajtur edhe konjuktivit alergjik, mund të shkaktojë kruajtje, lotim, skuqje dhe ënjtje të lehtë të qepallave. Zakonisht preken të dy sytë. Mund të ketë edhe teshtitje, hundë që rrjedh ose kruajtje të hundës.
Sipas American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus, kruajtja është simptoma kryesore e konjuktivitit alergjik. Shkaktarë të zakonshëm janë poleni, pluhuri, myku dhe zbokthi i kafshëve. Simptomat mund të shfaqen në stinë të caktuara ose gjatë gjithë vitit, varësisht nga ekspozimi.
Konjuktiviti alergjik nuk është infeksion dhe nuk është ngjitës. Megjithatë, vetëm fakti që syri kruhet ose është skuqur nuk mjafton për ta konfirmuar alergjinë.
Irrituesit dhe tharja e sipërfaqes së syrit
Tymi, pluhuri, era, ajri i thatë, klori i pishinës, sapuni ose koha e gjatë para ekranit mund t’i irritojnë sytë. Fëmija mund të ankohet për djegie, ndjesi rëre, lotim ose nevojë për t’i fërkuar sytë. Shikimi i zgjatur në ekran mund ta zvogëlojë shpeshtësinë e pulitjes dhe ta shtojë parehatinë, por nuk duhet supozuar se çdo kruajtje vjen nga ekrani.
Konjuktiviti infektiv
Infeksionet virale ose bakteriale mund të shkaktojnë skuqje dhe sekrecion. Sekrecioni i trashë ose ngjitja e qepallave pas gjumit e bën infeksionin më të mundshëm sesa një alergji e thjeshtë, ndërsa një infeksion viral mund të shoqërohet me simptoma të ftohjes. Dallimi nuk është gjithmonë i qartë pa kontroll dhe antibiotikët nuk ndihmojnë kundër viruseve.
Për të kufizuar përhapjen e mundshme, fëmija duhet t’i lajë duart, të mos ndajë peshqirë ose jastëkë dhe të shmangë prekjen e syve. Mos përdorni pika antibiotike të mbetura nga një sëmundje e mëparshme apo të përshkruara për dikë tjetër.
Problemet e qepallave ose trup i huaj
Skuqja dhe luspat përgjatë qerpikëve mund të lidhen me inflamacionin e qepallave. Një qerpik, grimcë pluhuri ose gërvishtje e sipërfaqes së syrit mund të shkaktojë lotim, dhimbje ose ndjesinë se diçka ka mbetur brenda. Simptomat e papritura vetëm në njërin sy, sidomos pas lojës jashtë ose një lëndimi, kërkojnë vëmendje të veçantë.
Çfarë mund të bëni në shtëpi?
Nëse simptomat janë të lehta dhe fëmija sheh normalisht, mund të provoni masa të sigurta për lehtësim:
- kujtojani fëmijës të mos i fërkojë sytë, sepse fërkimi mund ta shtojë irritimin;
- lajani duart dhe fytyrën pas lojës jashtë, veçanërisht gjatë periudhave me polen;
- vendosni mbi qepallat e mbyllura një kompresë të pastër dhe të ftohtë;
- mbajeni ambientin pa tym dhe zvogëloni ekspozimin ndaj shkaktarit të dyshuar;
- bëni pushime të rregullta nga ekrani;
- nëse fëmija përdor lente kontakti, hiqini dhe kërkoni këshillë profesionale kur syri është i skuqur ose i dhimbshëm.
HealthyChildren.org i Akademisë Amerikane të Pediatrisë rekomandon pastrimin e fytyrës dhe qepallave dhe përdorimin e një cope të lagur e të ftohtë për simptoma të lehta alergjike. Këto masa mund ta zbusin parehatinë, por nuk e zëvendësojnë kontrollin kur simptomat vazhdojnë.
Mos vendosni në sy çajra, qumësht, preparate bimore ose produkte të tjera jo sterile. Para përdorimit të lotëve artificialë, antihistaminikëve apo pikave të tjera, këshillohuni me pediatrin, oftalmologun ose farmacistin për përshtatshmërinë sipas moshës dhe gjendjes së fëmijës.
Pikat me kortikosteroide nuk duhen përdorur pa oftalmolog. AAPOS paralajmëron se përdorimi i tepërt ose i zgjatur mund të shkaktojë probleme serioze, prandaj këto barna duhet të përshkruhen dhe monitorohen nga specialisti.
Kur të filloni te pediatri?
Pediatri është zakonisht pika e arsyeshme e parë kur kruajtja shoqërohet me rrjedhje hundësh, teshtitje, kollë, temperaturë, ekzemë ose simptoma të tjera të përgjithshme. Ai mund ta vlerësojë fëmijën në tërësi, të shqyrtojë mundësinë e alergjisë apo infeksionit dhe të vendosë nëse nevojitet referim.
Planifikoni kontroll te pediatri kur:
- kruajtja përsëritet shpesh ose pengon gjumin, mësimin dhe aktivitetet;
- simptomat nuk përmirësohen brenda pak ditësh ose po përkeqësohen;
- ka sekrecion të trashë, qepalla që ngjiten ose temperaturë;
- problemi shfaqet rregullisht pas një ekspozimi të caktuar;
- fëmija ka edhe astmë, ekzemë ose alergji të njohura;
- nuk jeni të sigurt se çfarë po e shkakton skuqjen.
Prindërit që kërkojnë një pediatër në Kosovë mund ta përdorin GjejeMjekun për të krahasuar profesionistët e listuar dhe për të zgjedhur kujdesin e përshtatshëm. Platforma ndihmon për kërkim dhe orientim; nuk e zëvendëson vlerësimin klinik.
Kur duhet kontrolli te oftalmologu?
Një oftalmolog për fëmijë në Kosovë është zgjedhja më e drejtpërdrejtë kur shqetësimi duket i kufizuar te syri, është i njëanshëm, përsëritet pavarësisht masave fillestare ose ndikon në shikim. Oftalmologu mund ta ekzaminojë sipërfaqen e syrit, qepallat dhe strukturat e tjera dhe të dallojë alergjinë nga një gërvishtje, infeksion apo problem tjetër.
Kërkoni vlerësim të shpejtë nëse ka dhimbje, ndjeshmëri ndaj dritës, ulje ose turbullim të shikimit, ënjtje të theksuar, vështirësi për ta hapur syrin, lëndim ose dyshim për trup të huaj. Një sy i kuq dhe i dhimbshëm te përdoruesi i lenteve të kontaktit gjithashtu kërkon vlerësim urgjent.
Udhëzimet e përditësuara të NHS për syrin e skuqur veçojnë ndryshimet e shikimit, dhimbjen gjatë shikimit në dritë, lëndimin dhe ekspozimin ndaj kimikateve si shenja që kërkojnë ndihmë të menjëhershme. Këto shenja nuk janë tipike për një alergji të lehtë.
Kur është emergjencë?
Kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të urgjencës nëse fëmija humb papritur shikimin, ka dhimbje të fortë, lëndim depërtues, objekt të ngulur në sy, ekspozim ndaj një kimikati të rrezikshëm, ose sy shumë të skuqur me dhimbje koke të fortë, të përziera apo të vjella. Pas kontaktit me një kimikat, filloni shpëlarjen e syrit me shumë ujë të pastër ndërsa kërkoni ndihmë urgjente; mos prisni që simptomat të kalojnë vetë.
GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent. Kur ka shenja kërcënuese për shikimin ose jetën, mos prisni termin në ordinancë dhe mos u mbështetni te një kërkim “gjeje mjekun” apo “gjej mjek”; kërkoni menjëherë ndihmë urgjente lokale.
Si të përgatiteni për kontrollin
Para vizitës, shënoni kur filluan simptomat, nëse preket njëri apo të dy sytë, çfarë lloj sekrecioni ka dhe nëse kruajtja lidhet me stinën, kafshët, pluhurin, pishinën ose një produkt të ri. Tregojini mjekut për barnat dhe pikat e përdorura, lentet e kontaktit, alergjitë, astmën, ekzemën dhe çdo lëndim të mundshëm. Një fotografi e bërë kur simptomat ishin më të dukshme mund të ndihmojë, por nuk e zëvendëson ekzaminimin.
Përmbledhje
Kruajtja me lotim në të dy sytë, pa dhimbje dhe pa ndryshim të shikimit, shpesh përputhet me alergji ose irritim. Pediatri është një fillim praktik kur ka edhe simptoma të hundës, lëkurës ose sëmundje të përgjithshme. Oftalmologu është më i përshtatshëm kur problemi vazhdon, është vetëm në një sy, prek shikimin ose shoqërohet me dhimbje, ndjeshmëri ndaj dritës, lëndim apo ënjtje të madhe. Nëse jeni në dyshim, vlerësimi profesional është më i sigurt sesa trajtimi i supozuar në shtëpi.