Kur jeni me temperaturë, kollë, dhimbje fyti ose hundë të zëna, mund të jetë joshëse të kërkoni menjëherë një antibiotik. Megjithatë, përgjigjja ndaj pyetjes kur duhen antibiotikët nuk varet vetëm nga ashpërsia e simptomave. Varet nga shkaktari i mundshëm i infeksionit, gjendja juaj shëndetësore dhe vlerësimi profesional.
Antibiotikët mund të shpëtojnë jetë kur përdoren për infeksionin e duhur, por nuk janë ilaç për çdo temperaturë ose dhimbje fyti. Marrja pa nevojë mund të shkaktojë efekte anësore dhe të ndihmojë zhvillimin e rezistencës ndaj antibiotikëve. Prandaj, vendimi duhet të merret me mjekun ose profesionistin tjetër të autorizuar shëndetësor.
Çfarë trajtojnë antibiotikët?
Antibiotikët janë barna që përdoren kundër disa infeksioneve të shkaktuara nga bakteret. Sipas Qendrave Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC), ato mund të nevojiten, për shembull, për fytin streptokoksik, kollën e mirë dhe disa infeksione të traktit urinar. Këto janë vetëm shembuj dhe jo bazë për vetëdiagnostikim.
Edhe kur shkaktari është bakterial, antibiotiku nuk është domosdoshmërisht i nevojshëm në çdo rast. Shumë infeksione të sinuseve dhe disa infeksione të veshit mund të përmirësohen pa antibiotikë. Mjeku vlerëson llojin dhe kohëzgjatjen e simptomave, ekzaminimin klinik, faktorët individualë të rrezikut dhe, kur është e nevojshme, rezultatet e analizave.
Pse antibiotikët nuk veprojnë ndaj virozave?
Bakteret dhe viruset janë shkaktarë të ndryshëm të infeksioneve. Antibiotikët janë krijuar për të vepruar mbi struktura ose procese të baktereve; prandaj nuk e trajtojnë një infeksion viral. Ftohja, gripi, shumica e dhimbjeve të fytit dhe shumica e rasteve të bronkitit akut shkaktohen nga viruse. Në këto raste, antibiotiku nuk e shkurton sëmundjen dhe nuk ju bën të ndiheni më mirë.
As ngjyra e sekrecionit të hundës nuk mjafton për të treguar se infeksioni është bakterial. CDC sqaron se antibiotikët nuk nevojiten për ftohjen dhe rrjedhjen e hundës edhe kur sekrecioni është i trashë, i verdhë ose i gjelbër. Për këtë arsye, nuk është e sigurt të zgjidhet trajtimi vetëm nga një simptomë.
Kur mund të nevojitet konsultimi me mjekun familjar?
Konsultimi me mjekun familjar është i arsyeshëm kur simptomat janë të forta, po përkeqësohen, vazhdojnë më gjatë sesa pritej ose rikthehen pas një përmirësimi fillestar. Vlerësimi është veçanërisht i rëndësishëm te foshnjat, të moshuarit, shtatzënat dhe personat me sëmundje kronike ose sistem imunitar të dobësuar, sepse rreziku dhe zgjedhja e trajtimit mund të ndryshojnë.
Kontaktoni mjekun edhe nëse keni temperaturë të vazhdueshme, dhimbje të forta, vështirësi në gëlltitje, dehidrim të mundshëm, frymëmarrje të vështirësuar, ose simptoma të një infeksioni urinar, si djegie gjatë urinimit dhe urinim i shpeshtë. Këto shenja nuk vërtetojnë vetvetiu se nevojitet antibiotik; ato tregojnë se duhet vlerësim profesional.
Mjeku mund të vendosë se nevojitet vetëm kujdes për lehtësimin e simptomave, përcjellje e gjendjes, një analizë diagnostikuese ose antibiotik. Nëse përshkruhet antibiotik, zgjedhja e barit, dozës dhe kohëzgjatjes varet nga infeksioni i dyshuar ose i konfirmuar, alergjitë, barnat e tjera dhe rrethanat individuale. Një antibiotik që ka ndihmuar dikë tjetër mund të jetë i papërshtatshëm për ju.
Si bëhet përdorimi i sigurt i antibiotikëve?
Nëse ju përshkruhet një antibiotik, ndiqni udhëzimet e profesionistit shëndetësor dhe fletëudhëzimin e barit. Mos e ndryshoni dozën, orarin ose kohëzgjatjen me iniciativën tuaj, edhe nëse ndiheni më mirë. Nëse keni humbur një dozë, keni vjellë pas marrjes ose nuk jeni të sigurt si të vazhdoni, pyetni mjekun ose farmacistin.
- Merreni antibiotikun vetëm kur ju është përshkruar për gjendjen aktuale.
- Mos përdorni mbetje nga një trajtim i mëparshëm.
- Mos ia jepni antibiotikun tuaj një personi tjetër dhe mos merrni barin e përshkruar për dikë tjetër.
- Tregojini mjekut dhe farmacistit për alergjitë, shtatzëninë ose gjidhënien, sëmundjet e veshkave apo mëlçisë dhe të gjitha barnat ose suplementet që përdorni.
- Nëse keni paqartësi rreth ndërveprimeve me ushqimin, alkoolin ose barna të tjera, kontrolloni fletëudhëzimin dhe kërkoni këshillë profesionale.
- Për antibiotikët e papërdorur ose të skaduar, pyetni një farmaci për mënyrën e sigurt të largimit; mos i ruani për sëmundjen tjetër.
Këto masa janë pjesë e përdorimit të përgjegjshëm të antibiotikëve. Ato ndihmojnë që trajtimi të jetë sa më i përshtatshëm dhe zvogëlojnë dëmin e mundshëm nga përdorimi i panevojshëm.
Cilat efekte anësore mund të shfaqen?
Antibiotikët mund të shkaktojnë të përziera, diarre, marramendje, skuqje të lëkurës ose infeksione kërpudhore. Jo çdo efekt anësor është alergji, por çdo simptomë shqetësuese duhet diskutuar me mjekun ose farmacistin. Nëse diarrea është e rëndë ose e vazhdueshme, kontaktoni profesionistin shëndetësor pa vonesë, sepse disa raste mund të kërkojnë vlerësim të veçantë. Informacion shtesë për efektet anësore gjendet te Shërbimi Kombëtar Shëndetësor i Mbretërisë së Bashkuar (NHS).
Ënjtja e papritur e fytyrës, buzëve, gjuhës ose fytit, vështirësia në frymëmarrje apo të folur, shtrëngimi i fytit, fishkëllima në frymëmarrje, marramendja e rëndë ose humbja e vetëdijes mund të jenë shenja të një reaksioni alergjik kërcënues për jetën. Në këto raste kërkoni menjëherë ndihmë emergjente. Në Kosovë mund të telefononi numrin pa pagesë 112 ose urgjencën mjekësore në 194, sipas Agjencisë së Menaxhimit të Emergjencave. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Çfarë është rezistenca ndaj antibiotikëve?
Rezistenca ndaj antibiotikëve ndodh kur bakteret ndryshojnë dhe nuk reagojnë më si më parë ndaj barnave që synojnë t’i luftojnë. Nuk është trupi i njeriut që bëhet rezistent. Pasoja është se disa infeksione bëhen më të vështira për t’u trajtuar dhe mund të kërkojnë alternativa më të kufizuara ose kujdes më kompleks.
Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) e rendit përdorimin e gabuar dhe të tepruar të antimikrobikëve ndër nxitësit kryesorë të rezistencës. Ky problem prek të gjitha vendet dhe mund të përhapet përtej kufijve. Prandaj shmangia e antibiotikut të panevojshëm mbron jo vetëm pacientin e sotëm, por ndihmon në ruajtjen e efektivitetit të këtyre barnave edhe për të tjerët.
Si të përgatiteni për konsultim?
Për t’ia lehtësuar mjekut vlerësimin, shënoni kur kanë filluar simptomat, si kanë ndryshuar, sa e lartë ka qenë temperatura dhe çfarë barnash keni marrë. Tregoni nëse keni pasur kontakt me persona të sëmurë, infeksione të përsëritura, trajtim të fundit me antibiotikë ose reaksion ndaj ndonjë bari. Mos e fshihni përdorimin e antibiotikëve pa recetë, sepse ky informacion mund të ndikojë në vendimin klinik.
Nëse po kërkoni një mjek familjar në Kosovë, GjejeMjekun mund t’ju ndihmojë të krahasoni profesionistë të listuar në platformë. Fraza si “gjeje mjekun” ose “gjej mjek” mund t’ju drejtojë te një listë, por vetëm konsultimi dhe vlerësimi klinik mund të përcaktojnë nëse antibiotiku është i arsyeshëm.
Përmbledhje
Antibiotikët duhen kur një profesionist shëndetësor vlerëson se një infeksion bakterial ka gjasa të përfitojë prej tyre. Ata nuk veprojnë ndaj ftohjes, gripit dhe virozave të tjera. Mos përdorni antibiotikë të mbetur, të huazuar ose të marrë pa një vlerësim të përshtatshëm. Kur përshkruhen, merrini saktësisht sipas udhëzimit dhe raportoni efektet anësore. Nëse simptomat janë të forta, po përkeqësohen ose nuk po përmirësohen, kontaktoni mjekun familjar për një vlerësim të individualizuar.