Përgjigjja e shkurtër: për personat me qafë të mitrës dhe rrezik mesatar, një skemë e përdorur gjerësisht është PAP testi çdo 3 vjet nga mosha 21 deri në 29 vjeç. Nga 30 deri në 65 vjeç, testimi primar për HPV me rrezik të lartë çdo 5 vjet është zgjedhja e parapëlqyer në udhëzimin e ACOG-ut të vitit 2026; alternativa janë PAP testi bashkë me testin HPV çdo 5 vjet ose PAP testi vetëm çdo 3 vjet kur testimi për HPV nuk është në dispozicion apo zgjidhet pas këshillimit. Orari mund të ndryshojë sipas historisë shëndetësore, rezultateve të mëparshme dhe protokollit të institucionit ku kryhet kontrolli.
Këto intervale vlejnë për depistim rutinor te personat pa simptoma dhe me rrezik mesatar. Ato nuk duhet të përdoren për të vendosur vetë shtyrjen e një kontrolli pas një rezultati jonormal ose kur ka simptoma.
Çfarë kontrollojnë PAP testi dhe testi HPV?
PAP testi, i quajtur edhe citologji cervikale, kontrollon qelizat e marra nga qafa e mitrës për ndryshime jonormale. Testi HPV kërkon llojet e papillomavirusit njerëzor me rrezik të lartë, të cilat mund të shkaktojnë ndryshime qelizore. Kur të dyja bëhen nga e njëjta mostër, quhet testim i kombinuar ose bashkëtestim.
Sipas Institutit Kombëtar të Kancerit të SHBA-së, qëllimi i depistimit është të gjejë ndryshimet parakanceroze para shfaqjes së simptomave, kur ato mund të vlerësohen dhe trajtohen për të parandaluar zhvillimin e kancerit. PAP testi nuk është test për të gjitha kanceret gjinekologjike, nuk kontrollon vezoret dhe nuk zëvendëson vlerësimin e simptomave.
Kur duhet bërë PAP testi sipas moshës?
Nën 21 vjeç
Depistimi rutinor me PAP test zakonisht nuk rekomandohet para moshës 21 vjeç, pavarësisht se kur ka filluar aktiviteti seksual. Megjithatë, simptomat, një problem i njohur shëndetësor ose udhëzimi i ekipit që kujdeset për një paciente me rrezik të veçantë mund të kërkojnë vlerësim gjinekologjik. Vizita te gjinekologu dhe PAP testi nuk janë e njëjta gjë: një person mund të ketë nevojë për konsultë edhe kur PAP testi nuk indikohet.
Nga 21 deri në 29 vjeç
Udhëzimi i ACOG-ut për depistimin e kancerit të qafës së mitrës rekomandon citologjinë cervikale, pra PAP testin, çdo 3 vjet për personat me rrezik mesatar të moshës 21–29 vjeç. Testimi i kombinuar PAP plus HPV nuk rekomandohet si depistim rutinor në këtë grupmoshë.
Nga 30 deri në 65 vjeç
Sipas të njëjtit udhëzim të ACOG-ut, zgjedhja e parapëlqyer për rrezikun mesatar është testi primar për HPV me rrezik të lartë, me mostër të marrë nga profesionisti shëndetësor, çdo 5 vjet. Kur ai nuk është në dispozicion ose pas diskutimit zgjidhet një metodë tjetër, mund të përdoret:
- PAP testi së bashku me testin HPV çdo 5 vjet; ose
- PAP testi vetëm çdo 3 vjet.
Kjo do të thotë se përgjigjja ndaj pyetjes “sa shpesh bëhet PAP testi?” varet nga testi i zgjedhur. Një rezultat normal i PAP testit nuk e zgjat automatikisht intervalin në 5 vjet, përveçse kur ndiqet një strategji e përshtatshme me test HPV sipas protokollit klinik.
Pas moshës 65 vjeç
Depistimi rutinor mund të ndërpritet vetëm kur ka pasur depistim të mjaftueshëm, rezultate të njëpasnjëshme negative dhe nuk ekziston histori e ndryshimeve të gradës së lartë ose e kancerit të qafës së mitrës. ACOG e përkufizon depistimin paraprak të mjaftueshëm si tri PAP teste negative radhazi ose dy bashkëtestime negative brenda 10 viteve para ndërprerjes, me testin më të fundit brenda intervalit përkatës. Nëse dokumentacioni mungon, kontrollet nuk janë bërë rregullisht ose ekziston rrezik i shtuar, depistimi mund të vazhdojë. Vendimi duhet marrë me mjekun, jo vetëm në bazë të moshës.
Pse rekomandimet nuk janë krejtësisht të njëjta kudo?
Organizatat ndërkombëtare hartojnë udhëzime për sisteme shëndetësore dhe popullata të ndryshme. Organizata Botërore e Shëndetësisë rekomandon që programet e depistimit të përdorin një test me performancë të lartë çdo 5–10 vjet duke filluar nga mosha 30 vjeç, ose nga 25 vjeç për gratë që jetojnë me HIV. ACOG, në udhëzimin e tij klinik të vitit 2026, fillon citologjinë në moshën 21 vjeç dhe e parapëlqen testimin primar HPV nga mosha 30 vjeç.
Kjo dallueshmëri nuk nënkupton se një person duhet ta zgjedhë vetë skemën. Në Kosovë, pyeteni gjinekologun ose shërbimin e mjekësisë familjare se cilin protokoll ndjek institucioni, cilat teste i ka në dispozicion dhe kur është bërë testi juaj i fundit. QKMF Prishtinë ofron gjithashtu informacion në shqip për marrjen dhe përpunimin e mostrës së PAP testit.
Kush mund të ketë nevojë për një orar tjetër?
Intervalet rutinore nuk zbatohen pa përshtatje për secilin person. Konsultohuni me gjinekologun për një plan individual nëse:
- keni pasur PAP test, test HPV, kolposkopi ose biopsi me rezultat jonormal;
- keni pasur ndryshime parakanceroze të gradës së lartë ose kancer të qafës së mitrës;
- jetoni me HIV ose keni sistem imunitar të dobësuar për një arsye tjetër;
- keni marrë transplant organi ose trajtim që e dobëson imunitetin;
- keni pasur ekspozim ndaj dietilstilbestrolit gjatë jetës brenda mitrës;
- nuk e dini kur është bërë testi i fundit ose nuk keni dokumentacion të rezultateve;
- jeni shtatzënë dhe depistimi ju ka ardhur në afat.
Një rezultat jonormal nuk do të thotë domosdoshmërisht kancer. Mund të nevojitet përsëritje e testit, test HPV, kolposkopi ose biopsi, varësisht nga lloji i rezultatit, mosha dhe historia e mëparshme. Ndiqeni afatin që jep profesionisti shëndetësor; ai mund të jetë shumë më i shkurtër se intervali rutinor.
Po pas histerektomisë?
Nëse është hequr mitra, rëndësi ka nëse është hequr edhe qafa e mitrës dhe pse është bërë operacioni. Pas histerektomisë totale, kur qafa e mitrës është hequr për një arsye jo të lidhur me kancerin ose ndryshimet e gradës së lartë, depistimi rutinor zakonisht nuk nevojitet. Nëse qafa e mitrës ka mbetur, depistimi vazhdon sipas planit përkatës. Historia e kancerit ose e ndryshimeve parakanceroze kërkon plan të posaçëm ndjekjeje.
A nevojitet PAP testi çdo vit?
Për shumicën e personave me rrezik mesatar, jo. Bërja më shpesh se intervali i rekomanduar mund të sjellë rezultate që kërkojnë procedura të panevojshme, ankth dhe trajtim të ndryshimeve që mund të ishin larguar vetvetiu. Nga ana tjetër, një kontroll gjinekologjik parandalues mund të nevojitet për çështje të tjera edhe kur PAP testi nuk është në afat, për shembull për kontracepsionin, shtatzëninë, menopauzën, dhimbjen ose infeksionet e mundshme.
Si të përgatiteni për testin?
Gjatë procedurës vendoset butësisht një spekulum për ta parë qafën e mitrës, pastaj merret një mostër e vogël qelizash me furçë ose instrument tjetër. Procedura zakonisht zgjat pak minuta. Mund të ndieni presion ose parehati të shkurtër; tregojini profesionistit nëse keni dhimbje, ankth ose dëshironi që procedura të ndalet.
Për të ulur mundësinë e një mostre të papërshtatshme, ACOG këshillon shmangien e marrëdhënieve seksuale, shpëlarjeve vaginale dhe barnave ose produkteve vaginale për dy ditë para testit. Kur është e mundur, caktojeni jashtë menstruacioneve, sepse gjaku mund të ndikojë në vlerësimin e mostrës. Mos e ndërprisni një bar të përshkruar pa u këshilluar dhe ndiqni gjithmonë udhëzimet e klinikës.
A duhet depistimi pas vaksinës HPV?
Po. Vaksinimi kundër HPV-së ul rrezikun nga llojet e virusit që mbulon vaksina, por nuk e heq nevojën për depistim. OBSH për Evropën thekson se depistimi mbetet i nevojshëm edhe pas vaksinimit. Vaksina, testi HPV dhe PAP testi kanë role plotësuese, jo të këmbyeshme.
Kur duhet kërkuar kontroll pa pritur PAP testin e radhës?
Kontaktoni gjinekologun ose mjekun familjar sa më shpejt nëse keni gjakderdhje ndërmjet menstruacioneve, pas marrëdhënieve seksuale ose pas menopauzës; rrjedhje vaginale të pazakontë; dhimbje të vazhdueshme në legen; ose simptoma të tjera të reja që ju shqetësojnë. Këto shenja mund të kenë shumë shkaqe dhe nuk përcaktojnë vetvetiu një diagnozë, por kërkojnë vlerësim. PAP testi është depistim, jo zëvendësim për ekzaminimin diagnostik.
Nëse keni gjakderdhje shumë të madhe, humbje të vetëdijes, dobësi të theksuar, vështirësi në frymëmarrje ose dhimbje të fortë e të papritur, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të emergjencës. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Çfarë të merrni me vete në konsultë?
Nëse i keni, merrni rezultatet e mëparshme të PAP testit, testit HPV, kolposkopisë ose biopsisë, si dhe datën e operacioneve gjinekologjike. Pyeteni profesionistin qartë se cili test u krye, kur pritet rezultati dhe cili është hapi i radhës. Sigurohuni që klinika ka të dhënat tuaja të sakta të kontaktit dhe kërkojeni rezultatin nëse nuk ju njoftojnë brenda afatit që ju kanë dhënë.