Testi i alergjisë zakonisht duhet bërë kur simptomat dhe rrethanat krijojnë dyshim të arsyeshëm për një alergji dhe kur rezultati mund të ndikojë në kujdesin tuaj. Nuk rekomandohet thjesht si kontroll rutinë për çdo person. Para testimit, mjeku duhet të shqyrtojë çfarë simptomash keni pasur, kur kanë filluar, sa shpejt janë shfaqur pas ekspozimit dhe nëse janë përsëritur.
Një rezultat pozitiv nuk e vërteton vetvetiu alergjinë. Ai mund të tregojë vetëm se sistemi imunitar është sensibilizuar ndaj një substance, pa nënkuptuar domosdoshmërisht se ajo shkakton simptoma në jetën e përditshme. Edhe një rezultat negativ nuk e përjashton alergjinë në çdo rast. Prandaj, testi alergologjik duhet zgjedhur dhe interpretuar nga një profesionist i kualifikuar, së bashku me historinë klinike.
Kur mund të jetë i dobishëm testimi?
Vlerësimi për alergji mund të ketë kuptim kur simptomat përsëriten pas kontaktit me një shkaktar të dyshuar. Kjo mund të përfshijë:
- teshtima, rrjedhje ose bllokim të hundës, kruarje të syve apo kollë që përsëriten në stinë të caktuara ose pas kontaktit me pluhurin, mykun apo kafshët;
- urtikarie, kruarje, ënjtje ose simptoma të frymëmarrjes pas një ushqimi të caktuar;
- reaksion pas një ilaçi, pickimi të bletës ose grerëzës, apo kontaktit me lateks;
- skuqje të vazhdueshme të lëkurës që shfaqet në vendin ku prekin metale, kozmetikë, detergjente ose produkte profesionale;
- simptoma të përsëritura që mund të lidhen me alergjinë, por shkaktari mbetet i paqartë.
Sipas NHS, mjeku mund të organizojë disa teste ose ta referojë pacientin në një shërbim të specializuar. Megjithatë, jo çdo rrjedhje hundësh, skuqje e lëkurës, shqetësim pas ushqimit ose simptomë e frymëmarrjes është alergji. Infeksionet, intolerancat ushqimore, irrituesit dhe sëmundje të tjera mund të japin shenja të ngjashme.
Kur nuk nevojitet një panel i gjerë testesh?
Testimi pa një pyetje të qartë klinike mund të prodhojë rezultate pozitive që nuk kanë lidhje me simptomat. Për shembull, testimi i shumë ushqimeve te një person që i konsumon ato pa problem mund të çojë në kufizime të panevojshme. Kjo është veçanërisht e rëndësishme te fëmijët, sepse heqja e ushqimeve nga dieta pa këshillë profesionale mund ta vështirësojë ushqyerjen e balancuar.
Testet komerciale që premtojnë zbulimin e shumë “intolerancave” nuk janë të barasvlershme me testet e IgE-së specifike të përdorura për alergjitë e menjëhershme. Para se të paguani për një panel të gjerë, pyetni se çfarë alergjeni po kërkohet, pse dyshohet dhe si do ta ndryshojë rezultati planin e kujdesit.
Cilat janë llojet kryesore të testeve?
Testi prick për alergji
Gjatë testit prick, në lëkurë vendosen pika me alergjenë të përzgjedhur dhe sipërfaqja shpohet lehtë me një lancetë. Reagimi lokal zakonisht lexohet pas rreth 15 minutash. Testi përdoret shpesh për alergjenët ajrorë, si poleni, marimangat e pluhurit dhe zbokthi i kafshëve, si dhe në disa vlerësime të alergjisë ushqimore.
Mayo Clinic thekson se testet e lëkurës mund të japin rezultate të rreme pozitive ose të rreme negative. Një puçërr lokale pozitive tregon mundësi sensibilizimi, por kuptimi i saj varet nga simptomat dhe ekspozimi real. Testi duhet të bëhet në një mjedis shëndetësor me personel dhe pajisje për trajtimin e një reaksioni të rëndë, edhe pse një reagim i tillë gjatë testimit është i rrallë.
Analiza e gjakut për alergji
Analiza mat IgE-në specifike ndaj një ose më shumë alergjenëve të dyshuar. Mund të jetë alternativë kur testi i lëkurës nuk është praktik, kur një sëmundje e përhapur e lëkurës e vështirëson leximin ose kur mjeku vlerëson se barnat nuk mund të ndërpriten në mënyrë të sigurt. Marrja e gjakut nuk e ekspozon pacientin drejtpërdrejt ndaj alergjenit.
As niveli i IgE-së specifike nuk duhet lexuar i izoluar. Ai nuk parashikon në mënyrë të sigurt sa i rëndë do të jetë një reaksion i ardhshëm. Udhëzimet e NICE e lidhin zgjedhjen ndërmjet testit prick dhe IgE-së specifike me historinë e fokusuar për alergji, sigurinë, përshtatshmërinë e testit dhe aftësinë profesionale për ta interpretuar atë.
Patch testi për dermatitin e kontaktit
Patch testi kërkon reaksione të vonuara ndaj substancave që prekin lëkurën, si nikeli, aromat, konservuesit ose përbërës të tjerë. Alerjenët vendosen në ngjitëse që mbahen zakonisht në shpinë dhe lëkura kontrollohet gjatë disa vizitave. Ky test nuk është i njëjtë me testin prick dhe nuk përdoret për të diagnostikuar alergji ndaj polenit ose ushqimit. Për skuqje të dyshuar nga kontakti, vlerësimi mund të drejtohet edhe nga dermatologu.
Testet provokuese
Në raste të përzgjedhura, specialisti mund të propozojë ekspozim të kontrolluar ndaj një ushqimi ose ilaçi për ta konfirmuar apo përjashtuar alergjinë. Këto procedura mbartin rrezik reaksioni dhe duhet të kryhen vetëm sipas protokollit, nën mbikëqyrje mjekësore dhe në një ambient të pajisur për urgjenca. Mos provoni vetë në shtëpi një ushqim ose ilaç që dyshohet se ka shkaktuar reaksion serioz.
Si përgatiteni për konsultën dhe testin?
Para vizitës, shënoni simptomat, kohën e fillimit, ushqimet, ilaçet ose ekspozimet para reaksionit, kohëzgjatjen dhe mënyrën si u qetësuan. Fotografitë e skuqjes ose ënjtjes mund të ndihmojnë kur shenjat nuk janë më të dukshme. Merrni listën e plotë të barnave dhe suplementeve, si dhe raportet e mëparshme.
Disa barna, sidomos antihistaminikët, mund ta ndryshojnë reagimin e lëkurës. Kohëzgjatja e ndërprerjes ndryshon sipas barit dhe gjendjes së pacientit. Mos ndaloni asnjë ilaç me iniciativën tuaj. Klinika ose mjeku duhet t’ju tregojë nëse nevojitet ndonjë ndryshim dhe kur. Analiza e gjakut mund të merret në konsideratë kur ndërprerja e një bari nuk është e përshtatshme.
Me cilin profesionist të konsultoheni në Kosovë?
Mund të filloni me mjekun familjar ose pediatrin, i cili shqyrton historinë, përjashton shkaqe të tjera dhe vlerëson nevojën për referim. Një mjek alergolog në Kosovë është veçanërisht i përshtatshëm kur ka reaksione të përsëritura, shkaktar të paqartë, dyshim për alergji ushqimore ose ndaj ilaçeve, astmë të lidhur me alergjenë, apo nevojë për testim të specializuar. Dermatologu mund të jetë zgjedhje e përshtatshme për dermatitin e kontaktit dhe patch testin.
Në GjejeMjekun mund të kërkoni profesionistin sipas specialitetit dhe zonës. Kur përdorni fraza si “gjeje mjekun” ose “gjej mjek”, kontrolloni gjithmonë specialitetin dhe nëse institucioni ofron testin konkret. Platforma ndihmon në kërkimin e profesionistëve; vendimi për llojin e testit merret gjatë vlerësimit shëndetësor.
Kur situata është urgjente?
Vështirësia e papritur në frymëmarrje, ënjtja e gjuhës ose fytit, zëri i ngjirur, marramendja e fortë, të fikëtit ose përkeqësimi i shpejtë pas ushqimit, ilaçit apo pickimit mund të jenë shenja të një reaksioni të rëndë. Kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të urgjencës. Nëse ju është përshkruar autoinjektor me adrenalinë, përdoreni sipas planit të dhënë dhe kërkoni ndihmë urgjente. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Çfarë duhet të mbani mend?
Përgjigjja e shkurtër ndaj pyetjes “kur duhet bërë testi i alergjisë” është: pasi historia e simptomave krijon një dyshim të arsyeshëm dhe një profesionist vlerëson se testi mund ta sqarojë shkaktarin ose ta udhëheqë kujdesin. Testi prick, analiza e gjakut, patch testi dhe testet provokuese u përgjigjen pyetjeve të ndryshme. Asnjëri nuk duhet interpretuar i vetëm dhe asnjë rezultat nuk garanton si do të reagojë një person në të ardhmen.