Përgjigjja e shkurtër: në hemisferën veriore, vaksina sezonale kundër gripit zakonisht bëhet në fillim të vjeshtës. Tetori konsiderohet kohë e përshtatshme, sepse organizmit i duhen rreth 10–14 ditë për të zhvilluar mbrojtjen pas vaksinimit. Megjithatë, koha konkrete mund të varet nga furnizimi me vaksina, fillimi i qarkullimit të gripit dhe rekomandimet shëndetësore të atij sezoni.
Nëse e keni kaluar tetorin pa u vaksinuar, kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se është tepër vonë. Vaksinimi mund të vazhdojë të ketë vlerë gjatë sezonit përderisa viruset e gripit janë në qarkullim. Për të vendosur se kur duhet bërë vaksina kundër gripit në rastin tuaj, veçanërisht nëse i përkisni një grupi me rrezik, kërkoni këshillë nga mjeku familjar ose profesionisti që administron vaksinën.
Cila është koha më e mirë për vaksinën e gripit?
Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë për Evropën, sezoni i gripit në hemisferën veriore zakonisht shtrihet në vjeshtë dhe dimër, ndërsa tetori është një kohë optimale për vaksinim. Qendra Evropiane për Parandalimin dhe Kontrollin e Sëmundjeve shpjegon se përgjigjja imunitare zhvillohet rreth 10–14 ditë pas vaksinimit, prandaj shumë vende e fillojnë vaksinimin në fillim të vjeshtës.
Qëllimi është që vaksina të bëhet mjaft herët për të krijuar mbrojtje para përhapjes së gjerë të gripit, por jo pa nevojë shumë muaj përpara sezonit. Mbrojtja mund të zbehet me kalimin e kohës dhe koha e epidemisë nuk është krejtësisht e parashikueshme. ECDC vëren gjithashtu se ritmi sezonal mund të ndikohet nga bashkëqarkullimi i viruseve të tjera të frymëmarrjes.
Në praktikë, një plan i arsyeshëm është:
- kontrolloni njoftimet zyrtare lokale në fillim të vjeshtës;
- synoni vaksinimin gjatë periudhës së rekomanduar nga autoritetet shëndetësore;
- mos prisni që gripi të përhapet gjerësisht nëse jeni në grup me rrezik;
- nëse e keni humbur afatin e zakonshëm, pyeteni mjekun nëse vaksinimi ende rekomandohet atë sezon.
Pse vaksina e gripit bëhet çdo vit?
Viruset e gripit ndryshojnë vazhdimisht. Përbërja e vaksinës rishikohet për t’iu përshtatur viruseve që pritet të qarkullojnë në sezonin e ardhshëm. Përveç kësaj, mbrojtja imunitare pas vaksinimit zbehet me kohën. Këto janë arsyet kryesore pse një dozë e marrë në një sezon zakonisht nuk e zëvendëson vaksinimin në sezonin pasues.
Vaksina nuk garanton se nuk do të infektoheni. Përputhja ndërmjet vaksinës dhe viruseve qarkulluese ndryshon nga viti në vit, ndërsa përgjigjja imunitare mund të ndikohet nga mosha dhe gjendja shëndetësore. Megjithatë, OBSH-ja për Evropën e konsideron vaksinimin mjetin kryesor për mbrojtjen nga sëmundja e rëndë dhe komplikimet e gripit.
Kush duhet ta diskutojë vaksinimin me mjekun?
Çdokush mund të sëmuret nga gripi, por pasojat nuk janë njësoj për të gjithë. OBSH-ja identifikon disa grupe që kanë rrezik më të lartë për komplikime ose që zakonisht marrin përparësi në programet kombëtare të vaksinimit.
Personat në moshë më të shtyrë
Mosha e shtyrë shoqërohet me rrezik më të madh për sëmundje të rëndë. Kufiri i moshës dhe lloji i vaksinës që ofrohet mund të ndryshojnë sipas politikës vendore dhe produktit në dispozicion. Prandaj, kontrolloni rekomandimin aktual në Kosovë dhe mos u mbështetni vetëm në kufijtë e moshës që përdor një shtet tjetër.
Gratë shtatzëna
Gratë shtatzëna përfshihen ndër grupet prioritare të OBSH-së. Nëse jeni shtatzënë, po planifikoni shtatzëni ose keni lindur së fundmi, bëni një konsultë me mjekun familjar ose gjinekologun për kohën dhe llojin e përshtatshëm të vaksinës. Mos supozoni se të gjitha formulimet e vaksinës përdoren njësoj gjatë shtatzënisë.
Fëmijët e vegjël
OBSH-ja i përfshin fëmijët nga 6 deri në 59 muaj ndër grupet me rrezik më të lartë. Mosha minimale, numri i dozave dhe intervali ndërmjet tyre varen nga udhëzimi kombëtar, mosha, historia e mëparshme e vaksinimit dhe vaksina që përdoret. Prindi nuk duhet ta përcaktojë vetë skemën; këtë duhet ta konfirmojë pediatri ose profesionisti i vaksinimit.
Personat me sëmundje kronike ose imunitet të dobësuar
Vaksina e gripit për grupet me rrezik është veçanërisht e rëndësishme për t’u diskutuar kur dikush ka sëmundje kronike të zemrës ose mushkërive, diabet, gjendje të tjera afatgjata apo sistem imunitar të dobësuar. Jo çdo sëmundje ose terapi kërkon të njëjtën qasje. Mjeku duhet të shqyrtojë diagnozat ekzistuese, barnat dhe llojin e vaksinës në dispozicion.
Punonjësit shëndetësorë dhe kujdestarët
Punonjësit shëndetësorë ekspozohen më shpesh ndaj viruseve të frymëmarrjes dhe mund të kenë kontakt me pacientë të cenueshëm. OBSH-ja i përfshin ata ndër grupet prioritare. Edhe kujdestarët ose familjarët që jetojnë me një person me imunitet shumë të dobësuar duhet ta diskutojnë vaksinimin dhe llojin e vaksinës me profesionistin shëndetësor.
Kur duhet shtyrë ose vlerësuar me kujdes vaksina?
Shumica e njerëzve mund të vaksinohen, por ekzistojnë situata që kërkojnë vlerësim para administrimit. Tregojini profesionistit shëndetësor nëse:
- keni pasur reaksion të rëndë alergjik ndaj një doze të mëparshme ose ndonjë përbërësi të vaksinës;
- keni pasur sindromën Guillain–Barré, sidomos nëse ka ndodhur pas një vaksine të mëparshme kundër gripit;
- aktualisht keni sëmundje të moderuar ose të rëndë, me ose pa temperaturë;
- jeni shtatzënë, keni imunitet të dobësuar ose merrni terapi që ndikon në sistemin imunitar;
- vaksina është për një fëmijë dhe nuk e dini historinë e plotë të dozave;
- keni alergji të njohura ose nuk e dini cilin produkt keni marrë më parë.
Këto rrethana nuk nënkuptojnë automatikisht se nuk mund të vaksinoheni. Ato ndihmojnë mjekun të zgjedhë kohën, produktin dhe ambientin e përshtatshëm. Udhëzimet e CDC-së për vaksinimin kundër gripit dallojnë ndërmjet kundërindikacioneve, kur një produkt nuk duhet përdorur, dhe masave paraprake, kur përfitimi dhe rreziku duhet të vlerësohen individualisht.
Çfarë mund të prisni pas vaksinimit?
Sipas informacionit të CDC-së për sigurinë e vaksinës së gripit, shumë njerëz nuk raportojnë efekte anësore. Kur shfaqen, ato zakonisht janë të lehta dhe kalojnë brenda pak ditësh. Pas vaksinës me injeksion mund të ketë dhimbje, skuqje ose ënjtje në vendin e injektimit. Mund të shfaqen gjithashtu lodhje, dhimbje koke, dhimbje muskujsh ose temperaturë e lehtë.
Reaksionet e rënda alergjike janë të rralla, por kërkojnë veprim të menjëhershëm. Nëse pas vaksinimit shfaqen vështirësi në frymëmarrje, ënjtje e fytyrës ose fytit, humbje e vetëdijes apo përkeqësim i shpejtë, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale emergjente. Në Kosovë, numri unik i urgjencës 112 është falas. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
A duhet të vaksinoheni nëse e keni kaluar gripin?
Të kesh pasur një sëmundje me temperaturë dhe kollë nuk vërteton vetvetiu se shkaktari ka qenë virusi i gripit. Viruse të ndryshme të frymëmarrjes mund të japin simptoma të ngjashme, ndërsa brenda një sezoni mund të qarkullojnë disa viruse të gripit. Prandaj, mos e përjashtoni vaksinimin vetëm mbi bazën e një sëmundjeje të mëparshme të padiagnostikuar.
Nëse jeni aktualisht i sëmurë, kontaktoni profesionistin shëndetësor për të përcaktuar kur është e përshtatshme të vaksinoheni. Vaksina është masë parandaluese dhe nuk trajton një infeksion që tashmë ka filluar.
Si të veproni në Kosovë?
Disponueshmëria, grupet prioritare dhe vendet ku administrohet vaksina mund të ndryshojnë nga një sezon në tjetrin. Para se të shkoni për vaksinim:
- kontaktoni qendrën tuaj të mjekësisë familjare dhe kërkoni udhëzimin aktual;
- pyetni nëse i përkisni një grupi prioritar dhe cilat dokumente nevojiten;
- tregoni sëmundjet, alergjitë, shtatzëninë, barnat dhe reagimet ndaj vaksinave të mëparshme;
- merreni me vete evidencën e vaksinimit, nëse e keni;
- kërkoni sqarim se kur pritet të krijohet mbrojtja dhe çfarë duhet të bëni pas vaksinimit.
Për ta gjetur një mjek familjar ose specialist sipas vendndodhjes, mund të përdorni GjejeMjekun. Platforma ju ndihmon të kërkoni profesionistë shëndetësorë, por vendimi për vaksinim duhet të merret me profesionistin përkatës dhe sipas udhëzimeve aktuale në Kosovë.
Përmbledhje
- Tetori është zakonisht një kohë e përshtatshme për vaksinën sezonale kundër gripit në hemisferën veriore.
- Organizmit i duhen afërsisht 10–14 ditë për të zhvilluar mbrojtjen pas vaksinimit.
- Nëse e keni humbur periudhën e zakonshme, vaksinimi mund të vazhdojë të ketë vlerë gjatë sezonit.
- Vaksinimi përsëritet çdo vit sepse viruset ndryshojnë dhe mbrojtja zbehet me kohën.
- Personat në moshë të shtyrë, gratë shtatzëna, fëmijët e vegjël, personat me sëmundje kronike ose imunitet të dobësuar dhe punonjësit shëndetësorë duhet ta diskutojnë me përparësi me mjekun.
- Një reaksion i rëndë i mëparshëm, sëmundja akute ose disa gjendje shëndetësore kërkojnë vlerësim profesional para vaksinimit.