Morrat e kokës te fëmijët: si t’i dalloni dhe kur duhet të shkoni te mjeku?

Përgjigjja e shkurtër: morrat e kokës zakonisht mund të menaxhohen në shtëpi pasi prindi të ketë gjetur morra të gjallë dhe farmacisti të ketë rekomanduar një produkt të përshtatshëm për moshën e fëmijës. Konsultohuni me pediatrin kur nuk jeni të sigurt se bëhet fjalë për morra, fëmija është shumë i vogël, skalpi ka plagë ose shenja infeksioni, trajtimi i përdorur saktë nuk ka funksionuar, apo produkti ka shkaktuar reaksion.

Morrat nuk janë shenjë e higjienës së dobët. Ato përhapen kryesisht gjatë kontaktit të drejtpërdrejtë kokë më kokë dhe nuk kërcejnë e nuk fluturojnë. Megjithëse janë të bezdisshme, morrat e kokës nuk transmetojnë sëmundje. Kjo do të thotë se zakonisht nuk paraqesin urgjencë, por duhen dalluar dhe trajtuar me kujdes.

Si t’i dalloni morrat e kokës?

Shenja më e sigurt e një infektimi aktiv është gjetja e një morri të gjallë që lëviz në flokë ose mbi skalp. Sipas Qendrave Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve, diagnostikimi i gabuar është i zakonshëm sepse morrat janë të vegjël, lëvizin shpejt dhe shmangin dritën.

Kruarja është simptoma më e njohur, sidomos pas veshëve dhe në pjesën e pasme të qafës, por nuk e vërteton vetë praninë e morrave. Në infektimin e parë mund të kalojnë disa javë para se të fillojë kruarja. Disa fëmijë nuk kanë fare simptoma, ndërsa te të tjerë kruarja mund të vazhdojë edhe pasi morrat janë zhdukur.

Shenja të tjera të mundshme janë ndjesia sikur diçka lëviz në flokë, gjumë i shqetësuar, irritim i skalpit dhe gërvishtje. Këto shenja mund të kenë edhe shkaqe të tjera, prandaj mos përdorni preparat kundër morrave vetëm për shkak të kruarjes.

Si ta kontrolloni fëmijën

1. Uleni fëmijën në një vend me dritë të mirë dhe ndani flokët në pjesë të vogla.
2. Kontrolloni me kujdes afër rrënjëve, sidomos pas veshëve dhe në pjesën e pasme të qafës.
3. Përdorni një krehër të posaçëm me dhëmbë shumë të imët, duke kaluar nga rrënja drejt majave.
4. Pas çdo kalimi, fshijeni krehrin në një pecetë të bardhë të lagur dhe shikoni nëse ka insekte që lëvizin.
5. Nëse gjeni vetëm grimca të bardha, kontrolloni nëse janë të ngjitura fort në fije apo largohen lehtë.

NHS thekson se mënyra e vetme për t’u siguruar është gjetja e morrave të gjallë dhe rekomandon krehrin e imët për zbulimin e tyre.

Thërrizat apo zbokth: cili është dallimi?

Thërrizat janë vezët ose mbështjellësit e vezëve të morrave. Ato duken si pika shumë të vogla të bardha, të verdha ose kafe dhe janë të ngjitura fort në një fije floku. Zakonisht nuk largohen vetëm duke i shkundur ose duke kaluar gishtat nëpër flokë.

Zbokthi, mbetjet e produkteve për flokë dhe papastërtitë zakonisht lëvizin ose bien më lehtë. American Academy of Pediatrics shpjegon se thërrizat gjenden shpesh afër skalpit, veçanërisht pas veshëve dhe në vijën e flokëve prapa qafës.

Vetëm prania e thërrizave larg rrënjës nuk do të thotë domosdoshmërisht se infektimi është aktiv. Ato mund të jenë të zbrazëta ose të vdekura. Nëse nuk shihni morra të gjallë dhe nuk jeni të sigurt çfarë po shikoni, farmacisti, mjeku familjar ose pediatri mund t’ju ndihmojë para se të përdorni trajtim.

Kur mjafton këshilla e farmacistit?

Këshilla e farmacistit zakonisht është një hap i arsyeshëm kur keni gjetur morra të gjallë, fëmija ndihet mirë, skalpi nuk ka plagë të infektuara dhe nuk ka pasur reaksione ndaj produkteve të ngjashme. Farmacisti mund të kontrollojë nëse një preparat është i përshtatshëm për moshën, t’ju shpjegojë përdorimin dhe t’ju tregojë nëse duhet përsëritur.

Produktet ndryshojnë sipas përbërësit dhe nuk përdoren të gjitha në të njëjtën mënyrë. Mos merrni si udhëzim dozën, kohën e mbajtjes ose intervalin e një preparati tjetër. Lexoni etiketën dhe fletëudhëzimin, tregojini farmacistit moshën e fëmijës, alergjitë, problemet e lëkurës dhe trajtimet e provuara më parë.

Për disa familje mund të jetë i përshtatshëm krehimi i lagësht me krehër të posaçëm. Udhëzimet ndryshojnë lidhur me rolin e tij si trajtim i vetëm, ndaj ndiqni metodën e rekomanduar nga profesionisti shëndetësor dhe kontrolloni nëse vazhdojnë të gjenden morra të gjallë.

Përdorimi i sigurt i preparateve

• Përdoreni preparatin vetëm kur ka prova për infektim aktiv, jo për parandalim.
• Ndiqni saktësisht udhëzimet në paketim dhe mos përdorni sasi shtesë.
• Preparatin duhet ta vendosë një i rritur; fëmija nuk duhet lënë vetëm gjatë përdorimit.
• Mbroni sytë dhe mos përdorni produktin mbi lëkurë të çarë pa këshillë profesionale.
• Mos kombinoni dy trajtime dhe mos kaloni vetë në një preparat të dytë ose të tretë.
• Mos përdorni produkte veterinare, benzinë, vajguri, insekticide shtëpiake ose mjete të tjera të rrezikshme.

Udhëzuesi i CDC-së për trajtimin këshillon që preparatet të përdoren vetëm sipas udhëzimeve dhe që profesionisti shëndetësor të konsultohet para ritrajtimit. Vajrat esencialë, majoneza dhe metoda të tjera të ashtuquajtura natyrore nuk kanë prova të mjaftueshme për efektivitet dhe disa mund ta irritojnë skalpin.

Kur duhet të konsultoheni me pediatrin?

Kontaktoni pediatrin ose mjekun familjar në këto situata:

• nuk gjeni morra të gjallë dhe nuk mund ta dalloni thërrizën nga zbokthi ose një problem tjetër i skalpit;
• fëmija është foshnjë ose mosha e tij është nën kufirin e shënuar për produktin;
• ka plagë të dhimbshme, rrjedhje, kore të verdha, ënjtje, skuqje që përhapet ose temperaturë;
• kruarja është e fortë, vazhdon gjatë ose po e pengon dukshëm gjumin;
• morrat ose thërrizat dyshohen në vetulla apo qerpikë;
• fëmija ka alergji, astmë, ekzemë të rëndë ose problem tjetër të skalpit që mund të ndikojë në zgjedhjen e preparatit;
• produkti shkakton skuqje të fortë, djegie, ënjtje ose simptoma të tjera shqetësuese;
• pas trajtimit të kryer saktë vazhdoni të gjeni morra të gjallë, ose problemi përsëritet shpesh;
• nuk e dini nëse bëhet fjalë për dështim të trajtimit, përdorim jo të saktë apo riinfektim nga kontakti i afërt.

Pediatri mund të kontrollojë diagnozën, të vlerësojë plagët nga kruarja dhe të vendosë nëse nevojitet një trajtim tjetër. Mos e përsëritni preparatin menjëherë vetëm sepse shihni thërriza: disa produkte kërkojnë përsëritje në një interval të caktuar, ndërsa të tjerat jo.

Çfarë të bëni me familjarët dhe sendet?

Kontrollojini të gjithë personat që jetojnë me fëmijën dhe kontaktet e afërta. Trajtojini në të njëjtën kohë vetëm ata që kanë infektim aktiv ose sipas këshillës profesionale. Mos ndani krehër, furça, peshqirë, kapela ose aksesorë flokësh.

Nuk ka nevojë për pastrim ekstrem të shtëpisë. Morrat mbijetojnë pak kohë larg skalpit dhe rreziku nga mobiliet është i vogël. Pastroni krehrit dhe furçat, lani sendet që kanë qenë në kontakt të afërt me kokën dhe pastroni me fshesë sipërfaqet ku fëmija ka pushuar. Mos përdorni sprej insekticid ose mjegullues në shtëpi, sepse nuk janë të nevojshëm dhe mund të jenë toksikë.

Morrat te fëmijët para fillimit të shkollës

Para fillimit të shkollës, kontrolli me krehër të imët është më i dobishëm se përdorimi parandalues i preparateve. Nëse zbuloni morra, njoftojeni shkollën ose çerdhen me qetësi, në mënyrë që familjet e tjera të kontrollojnë fëmijët. Shmangni fajësimin: morrat mund t’i marrë çdo fëmijë dhe nuk tregojnë papastërti.

Udhëzimet e NHS-së, CDC-së dhe Akademisë Amerikane të Pediatrisë nuk e mbështesin përjashtimin e zgjatur nga shkolla vetëm për shkak të thërrizave. Rregullat lokale të institucionit mund të ndryshojnë, prandaj pyeteni shkollën kur mund të kthehet fëmija pasi të ketë filluar menaxhimi i duhur.

Kur kërkohet ndihmë urgjente?

Vetë morrat e kokës zakonisht nuk janë emergjencë. Megjithatë, pas përdorimit të një preparati, kërkoni menjëherë ndihmë nëse fëmija ka vështirësi në frymëmarrje, ënjtje të fytyrës, buzëve ose gjuhës, humbje të vetëdijes, konvulsione, ose nëse e ka gëlltitur produktin. Në Kosovë, kontaktoni shërbimet lokale emergjente në numrin falas 112. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.

Përmbledhje për prindërit

1. Konfirmoni praninë e morrave të gjallë para se të filloni preparat.
2. Dalloni thërrizat nga zbokthi sipas faktit se janë të ngjitura fort në fije.
3. Kërkoni nga farmacisti një zgjedhje të përshtatshme për moshën dhe ndiqni udhëzimet e produktit.
4. Konsultohuni me pediatrin kur diagnoza është e paqartë, skalpi duket i infektuar ose trajtimi i përdorur saktë dështon.
5. Kontrolloni kontaktet e afërta, por shmangni trajtimin parandalues dhe pastrimin e tepruar.

Nëse duhet të gjeni një pediatër në Kosovë, GjejeMjekun mund t’ju ndihmojë të kërkoni profesionistë sipas specialitetit dhe vendndodhjes. Platforma shërben për orientim drejt kujdesit profesional dhe nuk e zëvendëson vlerësimin mjekësor.