Mosmbajtja e jashtëqitjes te të rriturit është rrjedhja e jashtëqitjes pa kontrollin tuaj. Mund të jetë një njollë e vogël në të brendshme, rrjedhje pa e ndier ose nevojë aq e ngutshme sa nuk arrini në tualet. Termi mjekësor është inkontinenca fekale. Edhe rrjedhjet e vogla meritojnë të diskutohen nëse përsëriten ose ju pengojnë në përditshmëri. American College of Gastroenterology e përshkruan këtë si problem mjekësor për të cilin mund të kërkohet ndihmë.
Për vlerësimin fillestar mund të kontaktoni një mjek familjar në Kosovë. Nuk duhet ta dini paraprakisht shkakun ose emrin e ekzaminimit që ju nevojitet. Mjafton ta përshkruani çfarë po ndodh. Nëse rrjedhja shoqërohet me shenjat urgjente më poshtë, kërkoni ndihmë menjëherë.
Kur duhet të caktoni një vizitë?
Sipas NHS, duhet të konsultoheni me mjekun nëse mendoni se keni mosmbajtje të jashtëqitjes ose ndryshime të jashtëqitjes që nuk po përmirësohen. Nuk është e nevojshme të prisni derisa rrjedhjet të bëhen të mëdha.
Konsulta është veçanërisht e rëndësishme kur episodet janë të shpeshta, të rënda ose ndikojnë në cilësinë e jetës. Për shembull, tregojini mjekut nëse po shmangni punën, udhëtimet apo takimet nga frika e rrjedhjes. Edhe shqetësimi emocional është arsye për të kërkuar vlerësim, siç thekson NIDDK.
Mund ta hapni bisedën thjesht: “Kam rrjedhje të jashtëqitjes që nuk e kontrolloj dhe dua të vlerësohet.” Nëse ju vjen vështirë ta thoni, shkruajeni në telefon ose në një letër dhe tregojani mjekut.
Cilat shenja kërkojnë ndihmë urgjente?
Ndryshim i papritur i kontrollit me simptoma nga shpina ose nervat
Kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të urgjencës nëse humbja e re e kontrollit të jashtëqitjes shoqërohet me dhimbje shpine dhe shenja si:
- mpirje rreth anusit ose organeve gjenitale;
- dobësi ose mpirje në të dyja këmbët;
- vështirësi e re për të urinuar ose humbje e kontrollit të urinës.
Këto mund të jenë shenja të një problemi serioz të nervave të shtyllës kurrizore që kërkon vlerësim të menjëhershëm në spital. Mos prisni një termin rutinë. Ky udhëzim mbështetet te shenjat urgjente të dhimbjes së shpinës nga NHS; nuk nënkupton se mund ta përcaktoni vetë shkakun.
Jashtëqitje e zezë ose gjak
Kërkoni vlerësim urgjent mjekësor nëse jashtëqitja është e zezë, e kuqe e errët ose keni diarre me gjak. NHS i veçon këto shenja për ndihmë urgjente. Për simptoma kërcënuese për jetën, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të urgjencës. GjejeMjekun nuk është shërbim urgjence.
Pse mund të ndodhë rrjedhja?
Rrjedhja e pavullnetshme e jashtëqitjes nuk ka vetëm një shkak. Diarreja mund ta bëjë jashtëqitjen më të vështirë për t’u mbajtur. Por edhe kapsllëku mund të shkaktojë rrjedhje: jashtëqitja e lëngshme mund të kalojë përreth jashtëqitjes së fortë të grumbulluar. Prandaj, vetëm fakti që rrjedhja është e lëngshme nuk e sqaron shkakun.
Mund të ndikojnë edhe dëmtimi ose dobësimi i muskujve që kontrollojnë anusin, dëmtimi i nervave, disa sëmundje neurologjike dhe ndryshimet pas lindjes ose operacioneve. Këto janë mundësi të përshkruara nga NIDDK, jo diagnoza për çdo person që ka rrjedhje.
Kontrolli i jashtëqitjes varet nga bashkëpunimi i muskujve, ndjeshmërisë së rektumit dhe sistemit nervor. Vlerësimi mund të përfshijë disa prej këtyre faktorëve, sipas American College of Gastroenterology. Për këtë arsye, përshkrimi i simptomave është më i dobishëm sesa përpjekja për ta emërtuar vetë problemin.
Çfarë t’i tregoni mjekut për mosmbajtjen e jashtëqitjes
Para vizitës, përgatitni shënime të shkurtra. Sipas udhëzimit të NIDDK për vlerësimin, mjeku mund të pyesë:
- Kur filloi? A ndodhi pas lindjes, një dëmtimi apo një sëmundjeje tjetër?
- Sa shpesh ndodh? Përshkruani edhe sasinë e përafërt.
- Si është jashtëqitja? E lëngshme, e formuar apo e fortë?
- A e ndieni nevojën? A nuk arrini në tualet, apo rrjedhja ndodh pa e kuptuar?
- A keni kapsllëk, diarre ose rrjedhje mukusi?
- A vëreni lidhje me ushqimin? Për shembull, pas vakteve ose pas ushqimeve të caktuara.
- Si po ndikon në jetën tuaj? Përfshini kufizimet praktike dhe shqetësimin emocional.
Mund të mbani një ditar me datën, kohën, llojin e jashtëqitjes dhe episodet e rrjedhjes. Merreni me vete edhe listën e barnave dhe suplementeve, që të diskutohet gjatë rishikimit të trajtimeve tuaja.
Shënimet nuk duhet të jenë të përsosura. Një përshkrim konkret, si “më ndodhi dy herë këtë javë, pa e ndier”, është më i qartë sesa “kam probleme me barkun”. Mos e shtyni kërkimin e ndihmës vetëm që ta plotësoni ditarin.
Çfarë mund të përfshijë vlerësimi?
Vizita fillon me historinë e simptomave dhe ekzaminimin fizik. Mund të nevojitet ekzaminim rektal me gisht të mbuluar me dorezë. Sipas gjetjeve, mjeku mund të kërkojë analiza gjaku ose jashtëqitjeje dhe ekzaminime të tjera. NIDDK përshkruan edhe teste që matin funksionin e muskujve dhe ndjeshmërinë, si manometria anorektale, si dhe ekzaminime me pamje ose endoskopi.
Këto janë mundësi vlerësimi, jo një listë ekzaminimesh që duhet t’i bëjë secili. Mund të pyesni: “Çfarë kërkojmë të sqarojmë me këtë ekzaminim?” dhe “Si do të ndikojë rezultati në hapat e ardhshëm?”
Nëse nevojitet vlerësim më i specializuar, mjeku mund t’ju drejtojë te gastroenterologu ose një specialist i kirurgjisë kolorektale. Këtë rrugë e përshkruan edhe American College of Gastroenterology.
Çfarë mund të bëni ndërkohë?
Masat mbështetëse mund ta lehtësojnë përditshmërinë, ndërsa shkaku po vlerësohet. NIDDK përmend pecetat thithëse, ditarin ushqimor dhe kujdesin për lëkurën si pjesë të menaxhimit. Pyeteni mjekun për produkte të përshtatshme nëse zona irritohet.
Trajtimi varet nga shkaku. Ai mund të përfshijë përshtatje të ushqimit, barna, krijimin e një rutine të jashtëqitjes ose ushtrime të udhëzuara për muskujt e dyshemesë së legenit. Ushtrimet dhe biofeedback-u mund të rekomandohen në raste të caktuara; nuk japin të njëjtin rezultat për çdo person. Diskutoni me mjekun para se të filloni barna kundër diarresë ose laksativë, sepse përdorimi i tyre varet nga problemi që po trajtohet.
Si ta filloni konsultën në Kosovë
Kontaktoni mjekun tuaj familjar dhe kërkoni vizitë për rrjedhje të pavullnetshme të jashtëqitjes. Merrni shënimet, listën e barnave dhe raportet e mëparshme që lidhen me problemin. Para se të largoheni, sqaroni cilët janë hapat e radhës dhe kur duhet të riktheheni nëse simptomat vazhdojnë.
Nëse po kërkoni ku të drejtoheni, GjejeMjekun është një platformë për gjetjen e profesionistëve shëndetësorë. Qëllimi i kërkimit “gjej mjek” është të arrini te një konsultë ku simptomat tuaja vlerësohen individualisht. Informacioni i përgjithshëm nuk e zëvendëson atë vlerësim.