Njollat e bardha në lëkurë: kur duhet të bëni kontroll te dermatologu?

Përgjigjja e shkurtër: njollat e bardha në lëkurë nuk nënkuptojnë automatikisht vitiligo. Ato mund të shfaqen kur lëkura humb plotësisht pigmentin, prodhon më pak pigment, kalon një inflamacion ose preket nga një infeksion sipërfaqësor. Pamja mund të jetë e ngjashme, por vlerësimi dhe kujdesi ndryshojnë sipas shkakut.

Caktoni kontroll te mjeku familjar ose dermatologu nëse njollat janë të reja, po shtohen, po zgjerohen, po shfaqen në disa pjesë të trupit ose nuk po largohen. Kontrolli është veçanërisht i arsyeshëm kur ndryshon edhe ngjyra e qimeve, ka kruarje, luspa, skuqje, dhimbje ose ndryshime të tjera të lëkurës. Mos u mbështetni vetëm në fotografi nga interneti për të vendosur diagnozën.

Pse mund të shfaqen njollat e bardha në lëkurë?

Ngjyra e lëkurës varet pjesërisht nga melanina. Një zonë mund të duket më e çelët kur ka më pak melaninë dhe plotësisht e bardhë kur pigmenti mungon. Dallimi nuk është gjithmonë i qartë me sy, sidomos menjëherë pas ekspozimit në diell ose te lëkura shumë e çelët.

Sipas përmbledhjes së DermNet për ndryshimet e pigmentimit, njollat e çelëta ose të bardha mund të lidhen me shumë gjendje, përfshirë vitiligon, pityriasis alba, pityriasis versicolor dhe hipopigmentimin pas inflamacionit. Lista e shkaqeve të mundshme është më e gjatë; këta janë vetëm disa shembuj të zakonshëm dhe jo një mënyrë për t’u vetëdiagnostikuar.

Vitiligoja

Vitiligoja është një gjendje afatgjatë në të cilën krijohen zona të bardha për shkak të mungesës së melaninës. NHS shpjegon se mund të prekë çdo pjesë të lëkurës, por shpesh vërehet në fytyrë, qafë, duar dhe palosje. Njollat mund të jenë simetrike, por kjo nuk ndodh në çdo formë të gjendjes.

Sipas Akademisë Amerikane të Dermatologjisë, vitiligoja mund të fillojë me zona më të çelëta, të bardha ose nganjëherë rozë. Mund të ndryshojë edhe ngjyra e qimeve, vetullave ose qerpikëve në zonën përkatëse. Lëkura që ka humbur pigmentin digjet më lehtë nga dielli. Vitiligoja zakonisht nuk shkakton shqetësim të madh fizik, megjithëse njollat mund të kruhen kur shfaqen ose përhapen.

Vitiligoja nuk është infektive dhe nuk kalon nga një person te tjetri. Megjithatë, jo çdo njollë e bardhë është vitiligo; ekzaminimi profesional ndihmon në dallimin e saj nga gjendje me pamje të ngjashme.

Pityriasis versicolor

Pityriasis versicolor është një infeksion sipërfaqësor i lidhur me shumimin e tepërt të një lloji majaje që normalisht jeton në lëkurë. NHS e përshkruan si njolla të sheshta që mund të jenë më të çelëta se lëkura përreth, veçanërisht në lëkurë kafe ose të zezë. Ato shfaqen më shpesh në gjoks, shpinën e sipërme, krahë, qafë ose bark dhe mund të kenë luspa të imëta ose kruarje të lehtë.

Kjo gjendje nuk shkaktohet nga mungesa e higjienës dhe nuk përhapet nga personi në person. Edhe pas trajtimit të përshtatshëm, ngjyrës së lëkurës mund t’i duhet kohë të barazohet. Megjithatë, përdorimi i një produkti kundër kërpudhave pa e ditur shkakun mund të jetë i panevojshëm ose ta vonojë vlerësimin e një gjendjeje tjetër.

Pityriasis alba dhe ndryshimet pas inflamacionit

Pityriasis alba është një formë e lehtë dermatiti që shihet kryesisht te fëmijët dhe adoleshentët. Zakonisht krijon njolla të zbehta, me kufij jo shumë të qartë dhe ndonjëherë me thatësi ose luspa të imëta, më shpesh në faqe, qafë, shpatulla ose krahë. DermNet thekson se ndryshimi mund të bëhet më i dukshëm pasi lëkura përreth nxihet nga dielli.

Lëkura mund të mbetet përkohësisht më e çelët edhe pas ekzemës, irritimit, dëmtimit, djegies ose një skuqjeje tjetër. Ky quhet hipopigmentim pas inflamacionit. Historia e ndryshimit të mëparshëm është e dobishme për mjekun, por nuk e konfirmon vetvetiu shkakun.

Çfarë duhet të vëzhgoni?

Para kontrollit, vëzhgoni ndryshimet pa e fërkuar ose irrituar zonën. Mund të bëni fotografi periodike në ndriçim të ngjashëm, pa filtra, për t’i treguar nëse njollat po ndryshojnë. Shënoni:

• kur e keni vërejtur njollën e parë dhe nëse po zgjerohet;
• nëse njollat janë në njërën apo të dyja anët e trupit;
• nëse kufijtë janë të qartë apo të paqartë;
• nëse sipërfaqja është e lëmuar, e thatë ose me luspa;
• nëse ka kruarje, skuqje, dhimbje, mpirje ose gjakderdhje;
• nëse qimet brenda zonës janë zbardhur;
• nëse më parë aty ka pasur skuqje, lëndim, djegie ose procedurë kozmetike;
• cilat barna, kremra ose produkte të reja keni përdorur;
• nëse një anëtar i familjes ka vitiligo ose sëmundje autoimune.

Ekspozimi në diell mund ta rrisë kontrastin ndërmjet njollës dhe lëkurës përreth, prandaj një ndryshim që duket papritur pas verës mund të ketë qenë i pranishëm edhe më herët.

Kur duhet të shkoni te dermatologu?

Një kontroll jo urgjent është i përshtatshëm kur:

• njollat janë të reja dhe shkaku nuk është i qartë;
• po shtohen, po bashkohen ose po përhapen shpejt;
• prekin fytyrën, zonën rreth syve ose gojës, organet gjenitale apo një sipërfaqe të madhe;
• ka zbardhje të qimeve, vetullave ose qerpikëve;
• ka luspa, kruarje, skuqje, trashje, plagë ose dhimbje;
• njollat u shfaqën te një fëmijë dhe po vazhdojnë ose po ndryshojnë;
• keni provuar kujdes të thjeshtë, por ndryshimi nuk po largohet;
• pamja po ndikon në vetëbesimin ose mirëqenien tuaj.

Mjeku familjar mund ta bëjë vlerësimin fillestar dhe, sipas gjetjeve, t’ju drejtojë te dermatologu. Në Kosovë, për të kërkuar një dermatolog në Kosovë sipas zonës, mund të përdorni GjejeMjekun. Platforma shërben për kërkimin e profesionistëve shëndetësorë; nuk e zëvendëson ekzaminimin dhe nuk përcakton diagnozën.

Si bëhet vlerësimi?

Dermatologu zakonisht pyet për fillimin dhe zhvillimin e njollave, simptomat e tjera, historinë familjare, sëmundjet ekzistuese dhe produktet që përdorni. Më pas e ekzaminon lëkurën dhe, kur nevojitet, mund të përdorë një llambë Wood me dritë ultravjollcë. NHS shpjegon se kjo mund ta bëjë vitiligon më të dukshme dhe të ndihmojë në dallimin e saj nga disa gjendje të tjera.

Nëse dyshohet infeksion, mund të merret një gërvishtje e lehtë nga sipërfaqja e lëkurës për ekzaminim. Analizat e gjakut ose biopsia nuk nevojiten për secilin person; ato zgjidhen vetëm kur historia dhe ekzaminimi ngrenë një pyetje të caktuar. Edhe kur pamja përputhet me një diagnozë të mundshme, mjeku mund të ketë nevojë ta ndjekë ndryshimin me kalimin e kohës.

Çfarë mund të bëni deri në kontroll?

• Mbroni zonat e çelëta nga dielli me veshje, hije dhe produkt mbrojtës të përshtatshëm, sepse lëkura pa pigment mund të digjet më lehtë.
• Përdorni një hidratues të thjeshtë pa aromë nëse lëkura është e thatë, përveç nëse një profesionist ju ka këshilluar ndryshe.
• Mos përdorni kremra zbardhues, kortikosteroide ose barna kundër kërpudhave vetëm mbi bazën e një fotografie.
• Mos e gërvishtni dhe mos aplikoni përzierje irrituese shtëpiake.
• Merrni me vete listën e produkteve dhe trajtimeve që keni provuar.

Trajtimi varet nga shkaku, vendndodhja, shtrirja, mosha dhe ndikimi te personi. Për disa gjendje mund të nevojitet vetëm kujdes i lëkurës dhe përcjellje; për të tjera mund të diskutohen barna ose forma të tjera trajtimi. Asnjë qasje nuk duhet të konsiderohet e garantuar dhe ngjyra mund të rikthehet ngadalë ose jo plotësisht.

Kur është urgjencë?

Vetë njollat e bardha zakonisht nuk janë emergjencë. Por nëse një ndryshim i lëkurës shoqërohet me vështirësi në frymëmarrje, ënjtje të fytyrës ose gjuhës, humbje të vetëdijes, konfuzion, temperaturë të lartë me përkeqësim të shpejtë ose një skuqje të rëndë e të përhapur, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale emergjente. Në Kosovë, numri unik emergjent 112 është falas. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.

Përmbledhje

Njollat e bardha mund të kenë shkaqe të ndryshme dhe pamja e tyre nuk mjafton për një diagnozë të sigurt. Vëzhgoni vendndodhjen, kufijtë, sipërfaqen, përhapjen dhe simptomat shoqëruese. Caktoni kontroll nëse ndryshimi është i ri, vazhdon, përhapet ose ju shqetëson. Një dermatolog mund ta vlerësojë pigmentin, ta dallojë nga infeksionet apo dermatitet dhe të propozojë hapat e arsyeshëm për rastin tuaj.