Përfundimi i psikoterapisë është një moment për të rishikuar çfarë ka ndryshuar, çfarë mbetet e vështirë dhe kujt mund t’i drejtoheni më vonë. Para seancës së fundit, bisedoni me psikologun për qëllimet e punës suaj, shqetësimet rreth mbylljes dhe mundësitë për mbështetje të mëtejshme. Sipas udhëzuesit të BACP për përfundimin e terapisë, kjo bisedë duhet të nisë përpara takimit të fundit, në mënyrë që të ketë kohë për përgatitje.
Ky artikull ofron pyetje për një përfundim të planifikuar. Vendimi për kohën dhe mënyrën e mbylljes kërkon diskutim me profesionistin që ju ndjek; një listë pyetjesh nuk e zëvendëson vlerësimin individual.
Rishikoni përparimin me shembuj konkretë
Një pikënisje është pyetja: çfarë ju solli në psikoterapi dhe si është situata sot? American Psychological Association (APA) e përshkruan vlerësimin e qëllimeve të arritura si pjesë të vendimit të përbashkët për përfundimin. Kohëzgjatja ndryshon sipas nevojave, qëllimeve dhe rrethanave të personit.
Për bisedën, zgjidhni një ose dy situata nga jeta e përditshme. Për shembull, si e përballoni tani një bisedë të vështirë, një përgjegjësi në punë apo një shqetësim që më parë ju pengonte? Këto janë shembuj për diskutim, jo kritere që tregojnë vetvetiu se jeni gati ta përfundoni terapinë.
- Cilat nga qëllimet tona fillestare janë arritur dhe cilat kanë ndryshuar?
- Çfarë ndryshimesh vëreni ju dhe çfarë ndryshimesh vërej unë?
- Cilat vështirësi vazhdojnë të ndikojnë në përditshmërinë time?
- A ka diçka që duhet ta vlerësojmë më tej para mbylljes?
Mund të përmendni edhe çfarë nuk ju ka ndihmuar. APA rekomandon diskutimin e mungesës së përparimit dhe të shqetësimeve për marrëdhënien terapeutike, për të shqyrtuar ndryshime në qasje ose një profesionist tjetër. Nuk keni nevojë ta paraqitni përvojën si më pozitive sesa ka qenë.
Flisni për ndjenjat që sjell mbyllja
Ndarja nga një marrëdhënie terapeutike mund të shoqërohet me ndjenja humbjeje dhe shqetësim për të ardhmen. South West London and St George’s Mental Health NHS Trust thekson se këto ndjenja dhe pyetjet për përballimin e vështirësive të ardhshme duhen diskutuar me terapistin.
Mund ta nisni bisedën me fjalë të thjeshta: “Jam i kënaqur me disa ndryshime, por më shqetëson si do t’ia dal pa takimet tona.” Ose: “Nuk e kam të qartë si ndihem për seancën e fundit dhe dua të flasim për këtë.” Këto formulime janë vetëm mundësi; përdorni fjalët që ju përshtaten.
- Çfarë më shqetëson më shumë kur mendoj për përfundimin?
- A ka ndonjë temë që e kam lënë pa diskutuar?
- Si mund ta përgatitim mbylljen brenda seancave që na kanë mbetur?
- Çfarë duhet të bëjmë nëse ndërkohë shfaqet një shqetësim i ri?
Qëllimi i bisedës është që psikologu të kuptojë përvojën tuaj dhe nevojat që mbeten. Vetëm ndjenja që keni rreth ndarjes nuk jep një përgjigje të plotë për gatishmërinë tuaj për përfundim.
Përgatitni një plan të shkurtër për pas terapisë
Fletëudhëzuesi i shërbimit NHS iCope sugjeron të shënoni çfarë keni mësuar, të vazhdoni praktikimin e gjërave që ju kanë ndihmuar dhe të mendoni për shenjat që tregojnë se nuk po ndiheni mirë. Këtë mund ta ktheni në një përmbledhje personale, të përgatitur me psikologun.
Çfarë dua të mbaj nga puna jonë?
Shënoni dy ose tri gjëra që i konsideroni të dobishme. Pyeteni psikologun se si mund t’i përdorni në situata konkrete dhe çfarë paqartësish duhet të sqaroni. Nëse keni materiale nga seancat, kërkoni të identifikoni ato që ia vlen t’i rishikoni.
Çfarë ndryshimesh duhet të vërej?
Pyetja mund të jetë: “Cilat ndryshime te unë duhet të më nxisin të kërkoj përsëri vlerësim?” Diskutoni shenjat që lidhen me historinë tuaj, pa i interpretuar vetë si diagnozë. Sqaroni edhe çfarë hapash duhet të ndërmerrni nëse ato shfaqen.
Kujt mund t’i drejtohem?
Shënoni kontaktet dhe mënyrën e kërkimit të ndihmës që i keni konfirmuar. Një plan praktik mund të përmbajë:
- Çfarë kam mësuar dhe dua të vazhdoj ta praktikoj.
- Çfarë ndryshimesh do të vërej në përditshmëri.
- Cilët persona mund të më ofrojnë mbështetje.
- Cilin profesionist do të kontaktoj nëse kam nevojë.
- Çfarë do të bëj në një situatë urgjente.
Sqaroni mundësitë dhe kufijtë e kontaktit të ardhshëm
Mbështetja pas psikoterapisë duhet të jetë e qartë. BACP rekomandon të diskutoni nëse do të ketë kontakt të ardhshëm dhe çfarë mbështetjeje mund të ofrohet. Mos e merrni si të mirëqenë se mund të riktheheni menjëherë ose se mesazhet do të marrin përgjigje në çdo kohë.
- A mund të kërkoj përsëri një takim me ju?
- A është i përshtatshëm për mua një takim pasues?
- Si caktohet një takim dhe cilat janë kushtet?
- Çfarë kontakti lejohet ndërmjet takimeve?
- Nëse nuk jeni në dispozicion, kujt mund t’i drejtohem?
APA përmend mundësinë e takimeve pasuese ose të rikthimit për nevoja të reja. Kjo nuk do të thotë se çdo person ka nevojë për to ose se çdo shërbim i ofron. Kërkoni përgjigje për mundësitë reale në rastin tuaj.
Diskutoni edhe mbështetjen në përditshmëri
Sipas National Institute of Mental Health (NIMH), kujdesi për veten mund të mbështesë shëndetin mendor dhe rikuperimin. Gjumi i rregullt, aktiviteti fizik, aktivitetet e këndshme dhe lidhja me njerëz që ofrojnë mbështetje janë ndër masat që përmend ky institucion. Ajo që është e dobishme mund të ndryshojë nga një person te tjetri.
Para përfundimit, diskutoni çfarë është e realizueshme për ju, duke marrë parasysh punën, familjen dhe përgjegjësitë e tjera. Pyetjet mund të jenë: “Cilat zakone dua t’i ruaj?” dhe “Kë mund ta kontaktoj për mbështetje praktike ose emocionale?” Nuk është e nevojshme t’ua tregoni të gjithëve hollësitë e terapisë për të kërkuar shoqëri ose ndihmë në përditshmëri.
Kur duhet kërkuar vlerësim i mëtejshëm?
Nëse shqetësimet përkeqësohen, nuk përmirësohen ose pengojnë kujdesin për veten dhe përgjegjësitë e zakonshme, kontaktoni një profesionist shëndetësor. Udhëzuesi i NIMH për kërkimin e ndihmës thekson rëndësinë e ndikimit të simptomave në jetën e përditshme. Nuk duhet të prisni një krizë për të kërkuar vlerësim.
Nëse përfundimi lidhet me pakënaqësi nga trajtimi, diskutoni mundësitë për një qasje tjetër ose kalim te një profesionist tjetër. NIMH rekomandon t’i ngrini shqetësimet me profesionistin që ju ndjek kur trajtimi nuk duket se po ndihmon.
Nëse keni mendime për vetëvrasje ose dëshirë për ta lënduar veten, kërkoni ndihmë menjëherë. Nëse jeta juaj ose e dikujt tjetër është në rrezik të menjëhershëm, kontaktoni shërbimet lokale të emergjencës. Në Kosovë, telefononi 112, numrin unik dhe falas të emergjencës, të konfirmuar nga Agjencia e Menaxhimit të Emergjencave. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Seanca e fundit te psikologu: çfarë të merrni me vete
Merrni një listë të shkurtër me pyetjet që kanë më shumë rëndësi për ju. Mund ta nisni takimin kështu: “Sot dua të rishikoj çfarë kemi arritur, të flas për shqetësimet që më kanë mbetur dhe të sqaroj ku do të kërkoj mbështetje nëse më duhet.”
Nëse kërkoni një psikolog në Kosovë për vazhdimësi të kujdesit, mund të përdorni GjejeMjekun si platformë për kërkimin e profesionistëve shëndetësorë. Nëse kërkimi juaj nis me “gjej mjek”, sqaroni çfarë lloj mbështetjeje kërkoni dhe pyeteni profesionistin për përvojën, kualifikimet dhe mënyrën e punës. Për mbylljen e procesit aktual, biseda me psikologun që ju ndjek mbetet hapi i drejtpërdrejtë për të shqyrtuar nevojat tuaja.