Përgjigjja e shkurtër: nëse fëmijës i ikën njëri sy vazhdimisht, duhet të caktoni kontroll te oftalmologu pa e shtyrë. Kontrolli rekomandohet edhe kur devijimi shfaqet herë pas here pas muajve të parë të jetës, kur fëmija mbyll njërin sy, e mban kokën anash ose duket se nuk sheh njësoj me të dy sytë.
Strabizmi te fëmijët do të thotë që sytë nuk drejtohen në të njëjtin objekt në të njëjtën kohë. Njëri sy mund të kthehet nga hunda, nga ana e veshit, lart ose poshtë. Devijimi mund të jetë i vazhdueshëm, të shfaqet vetëm herë pas here ose të kalojë nga njëri sy te tjetri. Vetëm ekzaminimi profesional mund të tregojë nëse bëhet fjalë për strabizëm të vërtetë dhe cili mund të jetë shkaku.
Cilat janë shenjat e strabizmit te fëmijët?
Shenja më e dukshme është drejtimi i ndryshëm i syve. Megjithatë, devijimi i vogël ose i ndërprerë mund të vërehet vetëm kur fëmija është i lodhur, i sëmurë, shikon larg apo përqendrohet në një objekt të afërt.
Sipas NHS, strabizmi mund të jetë i vazhdueshëm ose të vijë e të largohet. Shenjat që prindërit mund të vërejnë përfshijnë:
- njëri sy kthehet nga brenda, jashtë, lart ose poshtë;
- sytë nuk duken të drejtuar në të njëjtën pikë;
- fëmija e mban ose e kthen kokën vazhdimisht në njërën anë;
- mbyll apo picërron njërin sy, sidomos në dritë të fortë;
- përplaset me sende, ka vështirësi të kapë objekte ose afrohet shumë pranë tyre;
- ankohet për shikim të paqartë ose të dyfishtë, nëse është mjaftueshëm i rritur për ta përshkruar;
- kundërshton kur i mbulohet njëri sy, gjë që mund të tregojë se mbështetet më shumë në syrin tjetër;
- devijimi vërehet shpesh në fotografi ose video.
Asnjëra prej këtyre shenjave nuk e konfirmon vetë diagnozën. Fëmijët e vegjël shpesh nuk e kuptojnë se shikimi i tyre ndryshon nga ai i të tjerëve dhe mund të mos ankohen fare.
Kur duhet caktuar kontrolli te oftalmologu?
Rezervoni kontroll nëse devijimi është i vazhdueshëm në çfarëdo moshe. Kërkoni vlerësim edhe kur ai shfaqet herë pas here dhe vazhdon pas muajve të parë të jetës, ose kur keni shqetësim për mënyrën si sheh fëmija.
NHS këshillon vlerësim kur një foshnjë më e madhe se tre muaj ka devijim që vjen e largohet. Burime të tjera profesionale mund të përdorin kufij paksa të ndryshëm për foshnjat shumë të vogla, prandaj mos u mbështetni vetëm në një moshë të prerë. Devijimi i vazhdueshëm, përkeqësimi ose shqetësimi i prindit janë arsye të mjaftueshme për të kërkuar këshillë.
Kontrolli është veçanërisht i arsyeshëm nëse ka histori familjare të strabizmit, syrit dembel ose problemeve të rëndësishme të shikimit; nëse fëmija ka lindur para kohe; ose nëse ka gjendje zhvillimore, neurologjike apo gjenetike. Këta faktorë nuk do të thonë se fëmija patjetër ka strabizëm, por duhet t’i tregohen mjekut.
Pse vlerësimi i hershëm ka rëndësi?
Kur sytë dërgojnë pamje të ndryshme, truri i një fëmije mund të fillojë ta anashkalojë pamjen nga syri që devijon. Kjo mund të ndikojë në zhvillimin e shikimit dhe të çojë në ambliopi, që shpesh quhet “sy dembel”. American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus shpjegon se edhe shikimi i dobët në njërin sy mund të shoqërohet me devijimin e tij.
Sa më herët të identifikohet një problem gjatë periudhës kur shikimi po zhvillohet, aq më herët mund të planifikohet menaxhimi i përshtatshëm. Kjo nuk do të thotë se çdo devijim kërkon operacion ose se një trajtim i caktuar garanton rezultat. Vendimi varet nga lloji i strabizmit, mosha, shikimi në secilin sy dhe shkaku i mundshëm.
A mund të duket si strabizëm edhe kur sytë janë drejt?
Po. Te disa foshnja, forma e urës së hundës dhe palat e lëkurës pranë syrit krijojnë përshtypjen se sytë kthehen nga brenda. Kjo quhet pseudostrabizëm. Reflektimi i dritës në fotografi, këndi i kamerës dhe drejtimi i fytyrës gjithashtu mund të krijojnë pamje mashtruese.
Prindi nuk mund ta dallojë gjithmonë pseudostrabizmin nga strabizmi i vërtetë. Një fotografi mund ta ndihmojë mjekun të kuptojë kur shfaqet devijimi, por nuk e zëvendëson kontrollin. Ruani disa foto ose video të bëra në momente të ndryshme dhe tregojani oftalmologut, pa përdorur blicin e kamerës si “test” shtëpiak.
Çfarë përfshin kontrolli te oftalmologu për fëmijë?
Ekzaminimi përshtatet me moshën dhe aftësinë e fëmijës për të bashkëpunuar. Fëmija nuk ka nevojë të dijë të lexojë. Sipas udhëzuesit të AAPOS për kontrollin e shikimit, shikimi mund të vlerësohet me dritë, duke vrojtuar reagimin kur mbulohet secili sy, me simbole të përshtatshme për moshën ose me pajisje kontrolluese.
Gjatë një ekzaminimi të plotë, oftalmologu mund të:
- pyesë kur është vërejtur devijimi dhe sa shpesh ndodh;
- matë shikimin e secilit sy veçmas me metoda të përshtatshme për moshën;
- kontrollojë drejtimin dhe lëvizjen e syve;
- vlerësojë nëse njëri sy po përdoret më pak;
- kontrollojë nevojën për syze;
- ekzaminojë pjesët e përparme dhe të brendshme të syrit;
- vendosë nëse duhen ekzaminime ose vlerësime të tjera.
Pikat që zgjerojnë bebëzat mund të përdoren për matjen më të saktë të dioptrisë dhe kontrollin e brendësisë së syrit. Pas tyre, shikimi nga afër mund të jetë përkohësisht i paqartë dhe fëmija mund të jetë më i ndjeshëm ndaj dritës. Ndiqni udhëzimet e klinikës për ditën e kontrollit.
A mjafton kontrolli rutinë i shikimit?
Kontrolli rutinë është i dobishëm për të dalluar fëmijët që mund të kenë problem, por nuk është i njëjtë me ekzaminimin e plotë. Nëse rezultati sugjeron devijim, shikim më të dobët ose refleks jo të zakonshëm, nevojitet vlerësim nga profesionisti i kujdesit për sytë. Një rezultat i mëparshëm normal gjithashtu nuk e përjashton një problem që është shfaqur më vonë.
Nëse ju ose edukatori vëreni se fëmijës i ikën njëri sy, mos prisni kontrollin e ardhshëm në shkollë. Kontaktoni pediatrin, mjekun familjar ose oftalmologun për të përcaktuar hapin e radhës.
Si mund të trajtohet strabizmi?
Trajtimi zgjidhet vetëm pas përcaktimit të llojit dhe shkakut. Mund të përfshijë syze, trajtimin e ambliopisë me mbulim të syrit më të fortë ose metoda të tjera, ushtrime për raste të përzgjedhura dhe ndërhyrje në muskujt e syrit. Jo çdo metodë i përshtatet çdo fëmije.
Mos vendosni fashë mbi syrin e fëmijës dhe mos filloni ushtrime të gjetura në internet pa udhëzim. Mbulimi i syrit të gabuar ose përdorimi për kohë të papërshtatshme mund të ndikojë negativisht në shikim. Edhe kur rekomandohen syze ose fashë, nevojiten kontrolle për të ndjekur ndryshimin.
Kur kërkohet ndihmë urgjente?
Kërkoni vlerësim të shpejtë mjekësor kur devijimi shfaqet papritur, sidomos nëse shoqërohet me shikim të dyfishtë, dhimbje të fortë koke ose syri, rënie të qepallës, bebëza me madhësi të ndryshme, dobësi, vështirësi në ecje, të vjella të përsëritura, ndryshim të vetëdijes, traumë të kokës apo syrit, ose humbje të papritur të shikimit.
Një refleks i bardhë në bebëz, i dukshëm drejtpërdrejt ose vazhdimisht në fotografi, gjithashtu kërkon kontroll urgjent te mjeku i syrit. Mund të ketë shpjegime të ndryshme, por disa shkaqe janë serioze dhe nuk duhen vlerësuar vetëm në shtëpi.
Nëse simptomat janë të rënda, të papritura ose fëmija duket shumë i sëmurë, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale emergjente. Në Kosovë, 112 është numri unik emergjent dhe falas. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Si të përgatiteni për termin në Kosovë?
- Shënoni kur e keni vërejtur për herë të parë devijimin dhe në cilat situata shfaqet.
- Merrni me vete foto ose video ku shihet qartë, nëse i keni.
- Shënoni problemet e syve në familje, lindjen e parakohshme dhe gjendjet e tjera shëndetësore.
- Merrni syzet, raportet dhe rezultatet e kontrolleve të mëparshme.
- Pyesni klinikën sa mund të zgjasë kontrolli dhe nëse parashikohen pika për zgjerimin e bebëzave.
Në Kosovë mund të filloni te pediatri ose mjeku familjar, ose të kërkoni drejtpërdrejt një oftalmolog që ekzaminon fëmijë, varësisht nga mënyra e organizimit të shërbimit. Në GjejeMjekun mund të kërkoni profesionistë sipas specialitetit dhe vendndodhjes. Kur përdorni një kërkim si “gjej mjek”, verifikoni se profesionisti ofron vlerësim oftalmologjik për moshën e fëmijës dhe pyetni çfarë dokumentesh duhet të merrni me vete.
Përmbledhje
- Devijimi i vazhdueshëm i syrit kërkon kontroll në çdo moshë.
- Devijimi që përsëritet pas muajve të parë të jetës nuk duhet thjesht pritur që të kalojë.
- Mbyllja e njërit sy, kthimi i kokës dhe shqetësimi për shikimin janë arsye për vlerësim.
- Fotografitë mund të ndihmojnë në përshkrimin e problemit, por nuk vendosin diagnozë.
- Shfaqja e papritur me shenja neurologjike, humbje shikimi, traumë ose gjendje të rëndë kërkon ndihmë urgjente.