Sytë e thatë mund të shkaktojnë djegie, pickim, skuqje, ndjesinë sikur keni rërë në sy, lotim të shtuar ose shikim që turbullohet herë pas here. Ndonëse shqetësimi shpesh lidhet me ekranet ose mjedisin, simptomat e ngjashme mund të kenë edhe shkaqe të tjera. Prandaj, pyetja “sytë e thatë kur duhet të shkoni te oftalmologu” nuk ka vetëm një përgjigje: rëndësi kanë kohëzgjatja, intensiteti, ndikimi në shikim dhe shenjat shoqëruese.
Ky informacion ju ndihmon të dalloni shqetësimet që mund të ndiqen fillimisht me masa të thjeshta nga ato që kërkojnë vlerësim profesional. Ai nuk mund ta përcaktojë shkakun e simptomave tuaja dhe nuk e zëvendëson kontrollin mjekësor.
Çfarë nënkuptojmë me sy të thatë?
Lotët nuk shërbejnë vetëm kur qajmë. Ata krijojnë një shtresë mbrojtëse që e mban sipërfaqen e syrit të lagësht dhe të lëmuar. Sipas National Eye Institute, tharja mund të ndodhë kur sytë nuk prodhojnë mjaft lot, kur lotët avullojnë tepër shpejt ose kur përbërja e tyre nuk e mbron si duhet sipërfaqen e syrit.
Shenjat e zakonshme përfshijnë:
- djegie, pickim ose ndjesi gërvishtjeje;
- skuqje të syve;
- ndjeshmëri ndaj dritës;
- ndjesi të trupit të huaj ose “rërës” në sy;
- lodhje të syve dhe shikim të turbullt;
- lotim të shtuar, i cili mund të jetë reagim ndaj irritimit;
- parehati gjatë përdorimit të thjerrëzave të kontaktit.
Këto shenja nuk e konfirmojnë vetvetiu tharjen e syrit. Alergjitë, pezmatimi i kapakëve, infeksionet dhe probleme të tjera të syrit mund të duken ngjashëm. Mos u përpiqni ta vendosni diagnozën vetëm nga skuqja ose djegia.
Si ndikojnë klima, ngrohja dhe klimatizimi?
Sytë e thatë nga klima mund të vërehen kur ajri është i thatë, ka erë, tym ose pajisjet e ngrohjes dhe klimatizimit fryjnë drejtpërdrejt në fytyrë. Në Kosovë, kalimi ndërmjet verës së nxehtë me klimatizim dhe dimrit me ambiente të ngrohura mund ta shtojë avullimin e lotëve. Megjithatë, kjo lidhje nuk do të thotë se klima është domosdoshmërisht shkaku i vetëm.
Mayo Clinic përmend erën, tymin dhe ajrin e thatë ndër faktorët që mund ta shtojnë avullimin e lotëve. Për ta zvogëluar ekspozimin, mund të mos e drejtoni ventilatorin, ngrohjen e veturës ose kondicionerin kah sytë. Syzet që mbulojnë mirë anët mund të ndihmojnë jashtë në mot me erë, ndërsa një lagështues ajri mund të jetë i dobishëm në ambiente tepër të thata. Lagështuesi duhet të pastrohet sipas udhëzimeve të prodhuesit.
Shmangni tymin e duhanit dhe fërkimin e syve. Nëse skuqja vazhdon pavarësisht ndryshimit të mjedisit, kërkoni këshillë profesionale në vend se ta supozoni shkakun.
Pse ekranet i lodhin dhe i thajnë sytë?
Gjatë leximit ose punës së përqendruar në kompjuter dhe telefon, mund të pulitim më rrallë. Kjo i jep shtresës së lotëve më shumë kohë të avullojë. Ekranet mund të shoqërohen edhe me tendosje të fokusimit, kokëdhimbje ose parehati në qafë, por jo çdo simptomë gjatë punës digjitale vjen nga tharja.
Për sytë e lodhur nga ekranet, provoni:
- ndërprerje të shkurtra e të rregullta, duke shikuar larg ekranit;
- pulitje të vetëdijshme disa herë, sidomos kur ndieni tharje;
- vendosjen e ekranit pak nën nivelin e syve dhe në largësi të rehatshme;
- zvogëlimin e reflektimeve dhe përshtatjen e ndriçimit, madhësisë së tekstit dhe kontrastit;
- shmangien e rrymës së ajrit drejtpërdrejt në fytyrë;
- pushim dhe gjumë të mjaftueshëm.
Pushimet nga ekrani mund ta lehtësojnë parehatinë, por nuk trajtojnë çdo shkak të mundshëm. Nëse shikimi mbetet i turbullt, simptomat përsëriten shpesh ose puna juaj po pengohet, planifikoni kontroll.
Çfarë mund të bëni për shqetësime të lehta?
Nëse simptomat janë të lehta, shikimi nuk ka ndryshuar dhe nuk ka dhimbje të fortë, fillimisht mund të zvogëloni ekspozimin ndaj erës, tymit, ajrit të thatë dhe ekraneve. Mos i prekni apo fërkoni sytë me duar të papastra.
Lotët artificialë pa recetë përdoren shpesh për tharje të lehtë, por produktet ndryshojnë. Farmacisti, mjeku ose oftalmologu mund t’ju ndihmojë të zgjidhni një produkt të përshtatshëm dhe t’ju tregojë si ta përdorni. Mos përdorni pika me recetë të dikujt tjetër dhe mos e zgjatni vetë përdorimin e pikave që vetëm e zvogëlojnë skuqjen. Nëse ju duhen pika shumë shpesh, kërkoni këshillë profesionale.
Nëse mbani thjerrëza kontakti dhe keni irritim, hiqini dhe përdorni syzet derisa të merrni udhëzim profesional. Syri i kuq dhe i dhimbshëm te një përdorues i thjerrëzave kërkon vlerësim urgjent, sepse infeksioni duhet përjashtuar.
Disa barna dhe gjendje shëndetësore mund të lidhen me tharjen e syve. Tregojini mjekut të gjitha barnat dhe suplementet që merrni, por mos e ndërprisni vetë një terapi të përshkruar.
Kur duhet të caktoni kontroll te oftalmologu?
Caktoni një kontroll kur djegia dhe skuqja e syve zgjasin, përsëriten shpesh ose nuk përmirësohen pas shmangies së faktorëve të dukshëm. Vlerësimi është veçanërisht i arsyeshëm kur:
- simptomat po pengojnë leximin, punën, vozitjen ose gjumin;
- keni shikim të turbullt që përsëritet ose nuk qartësohet;
- keni dhimbje, ndjeshmëri ndaj dritës ose skuqje të theksuar;
- ndieni vazhdimisht sikur ka diçka në sy;
- keni vështirësi me thjerrëzat e kontaktit;
- pikat pa recetë nuk ndihmojnë ose ju duhen vazhdimisht;
- keni sëmundje autoimune, ndërhyrje të mëparshme në sy ose terapi që mund të ndikojë në lot;
- njëri sy është dukshëm më i prekur se tjetri.
Mayo Clinic këshillon vlerësim kur shenjat e syrit të thatë, përfshirë sytë e skuqur, të irrituar, të lodhur ose të dhimbshëm, zgjasin. Vlerësimi në kohë është i rëndësishëm edhe sepse tharja e rëndë dhe e patrajtuar mund ta dëmtojë sipërfaqen e syrit, ndonëse kjo nuk ndodh te çdo person.
Cilat shenja kërkojnë ndihmë urgjente?
Tharja e zakonshme zakonisht nuk shkakton humbje të papritur të shikimit ose dhimbje të fortë. Kërkoni menjëherë ndihmë nga shërbimet lokale të urgjencës nëse keni:
- humbje ose përkeqësim të papritur të shikimit;
- sy shumë të kuq me dhimbje të fortë;
- dhimbje kur shikoni dritën, sidomos me ndryshim të shikimit;
- lëndim të syrit, objekt të ngulur ose ekspozim ndaj një kimikati;
- dhimbje të fortë të syrit me kokëdhimbje, të përziera ose të vjella;
- skuqje, dhimbje ose rënie të shikimit pas një operacioni në sy;
- skuqje dhe dhimbje gjatë përdorimit të thjerrëzave të kontaktit.
Udhëzimet për syrin e kuq nga NHS theksojnë se ndryshimi i shikimit, dhimbja e fortë, ndjeshmëria ndaj dritës, lëndimi dhe ekspozimi kimik mund të kërkojnë trajtim të menjëhershëm. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent. Në një situatë urgjente mos prisni termin në platformë; kontaktoni shërbimet lokale të urgjencës menjëherë.
Çfarë ndodh gjatë kontrollit?
Oftalmologu zakonisht pyet kur kanë filluar simptomat, çfarë i përkeqëson, sa kohë kaloni para ekranit, a përdorni thjerrëza kontakti dhe çfarë barnash merrni. Mund të kontrollojë kapakët dhe sipërfaqen e syrit, sasinë e lotëve dhe sa shpejt prishet shtresa e tyre. Sipas National Eye Institute, vlerësimi mund të jetë pjesë e një ekzaminimi të plotë të syrit.
Trajtimi varet nga shkaku dhe ashpërsia. Mund të përfshijë ndryshime të mjedisit, lubrifikues okularë ose terapi të tjera të zgjedhura nga profesionisti. Nuk ekziston një produkt i vetëm që është i përshtatshëm për secilin person.
Si të gjeni oftalmolog në Kosovë?
Për një kontroll te oftalmologu në Kosovë, në GjejeMjekun mund të kërkoni profesionistë sipas specialitetit dhe lokacionit. Kur përdorni fraza si “gjeje mjekun” ose “gjej mjek”, kontrolloni profilin profesional dhe zgjidhni opsionin që përputhet me nevojën dhe vendndodhjen tuaj. Para vizitës, shënoni kohëzgjatjen e simptomave, pikat që keni përdorur, barnat që merrni dhe nëse shqetësimi lidhet me ekranin, erën, ngrohjen apo klimatizimin.
Nëse simptomat janë të reja, të forta ose shoqërohen me ndryshim të shikimit, mos i konsideroni automatikisht “vetëm tharje”. Vlerësimi profesional është mënyra më e sigurt për të përcaktuar shkakun dhe hapat e përshtatshëm.