Përgjigjja e shkurtër: nëse sytë lotojnë vazhdimisht, shkaku mund të jetë një irritim i përkohshëm, alergjia, tharja e sipërfaqes së syrit, infeksioni, pozita e qepallave ose pengimi i rrugës nëpër të cilën largohen lotët. Nuk mund të përcaktohet shkaku vetëm nga kjo simptomë. Kontrolli te oftalmologu është i arsyeshëm kur lotimi zgjat, përsëritet, prek vetëm njërin sy, pengon aktivitetet e përditshme ose shoqërohet me shenja të tjera.
Lotët nuk janë vetëm shenjë emocioni. Ata e mbajnë sipërfaqen e syrit të lagësht dhe ndihmojnë në largimin e grimcave. Pas shpërndarjes me anë të pulitjes, zakonisht kullojnë nëpër hapje të vogla pranë këndit të brendshëm të qepallave dhe vazhdojnë drejt hundës. Lotimi i tepërt mund të ndodhë kur prodhohen më shumë lot ose kur kullimi i tyre pengohet.
Pse lotojnë sytë?
Era, të ftohtit, tymi, pluhuri ose një qerpik në sy mund ta nxisin përkohësisht prodhimin e lotëve. Sipas NHS, shkaqe të tjera të mundshme janë alergjia, konjuktiviti, tharja e syve, bllokimi i kanaleve të lotit dhe disa probleme të qepallave. Edhe një lëndim ose grimcë e huaj mund ta bëjë syrin të lotojë.
Tharja e syrit mund të shkaktojë lotim
Mund të duket kundërthënëse, por një sipërfaqe e thatë ose e irrituar mund të nxisë prodhim refleks të lotëve. Këta lot mund të jenë të shumtë, por jo domosdoshmërisht ta stabilizojnë mirë sipërfaqen e syrit. Djegia, ndjesia e rërës, lodhja e syve ose përkeqësimi gjatë qëndrimit para ekranit mund ta shoqërojnë tharjen, por të njëjtat ankesa mund të kenë edhe shkaqe të tjera.
Alergjia dhe irrituesit
Kruarja, lotimi në të dy sytë dhe lidhja me polenin, pluhurin, kafshët ose një produkt të caktuar mund të përputhen me alergjinë. Megjithatë, nuk është e sigurt që çdo sy që kruhet është alergjik. Skuqja dhe sekrecioni mund të shfaqen edhe gjatë infeksionit ose inflamacionit të qepallave, prandaj barnat kundër alergjisë nuk duhen përdorur si zgjidhje automatike për çdo rast.
Problemet me largimin e lotëve
Lotët mund të grumbullohen kur hapjet ose kanalet e kullimit ngushtohen apo bllokohen. Mayo Clinic shpjegon se bllokimi mund të lidhet, ndër të tjera, me inflamacion, infeksion ose lëndim. Te të rriturit më të moshuar, ndryshimet e qepallave mund ta vështirësojnë gjithashtu kullimin. Lotimi i vazhdueshëm vetëm në njërin sy është një hollësi që duhet t’ia tregoni mjekut, por nuk dëshmon vetvetiu se kanali është i bllokuar.
Qepallat dhe sipërfaqja e syrit
Një qepallë e kthyer nga jashtë mund të mos e drejtojë lotin siç duhet drejt kanalit, ndërsa qepalla e kthyer nga brenda ose një qerpik me drejtim të gabuar mund ta fërkojë syrin. Inflamacioni i skajeve të qepallave mund të shoqërohet me kore, irritim dhe lotim. Këto ndryshime kërkojnë ekzaminim; pasqyra ose fotografia nuk mjaftojnë për ta vlerësuar sipërfaqen e syrit.
Çfarë ndryshimesh duhet të vëreni?
Para konsultës, shënoni disa hollësi që mund ta ndihmojnë profesionistin shëndetësor:
- a loton njëri sy apo të dy;
- kur filloi dhe a është lotimi i pandërprerë apo me episode;
- a lidhet me erën, ekranet, polenin, pluhurin, grimin ose lentet e kontaktit;
- a ka kruarje, djegie, dhimbje, skuqje, ënjtje ose sekrecion;
- a ndieni sikur keni diçka në sy;
- a ka mjegullim, ndjeshmëri ndaj dritës ose ndonjë ndryshim tjetër të shikimit;
- a ka pasur lëndim, ndërhyrje në sy ose hundë, apo fillim të një bari të ri.
Këto informata nuk e vendosin diagnozën, por ndihmojnë që vlerësimi të jetë më i orientuar. Merreni me vete edhe listën e pikave për sy, barnave dhe suplementeve që përdorni.
Çfarë mund të bëni përkohësisht?
Nëse lotimi është i lehtë dhe nuk ka dhimbje, ndryshim të shikimit ose lëndim, mund të zvogëloni ekspozimin ndaj tymit, pluhurit dhe erës. Mos i fërkoni sytë dhe lani duart para se t’i prekni. Një kompresë e pastër dhe e vakët mund të jetë qetësuese në disa raste. Farmacisti mund t’ju orientojë për kujdesin bazë dhe t’ju tregojë nëse nevojitet kontroll mjekësor.
Mos përdorni pika antibiotike, me kortikosteroide ose pika të mbetura nga një trajtim i mëparshëm pa udhëzim profesional. Trajtimi varet nga shkaku: ajo që ndihmon te alergjia mund të mos ndihmojë te kanali i bllokuar, infeksioni ose problemi i qepallës. Nëse mbani lente kontakti dhe syri është i kuq, i dhimbshëm ose shikimi ka ndryshuar, hiqini lentet dhe kërkoni vlerësim të shpejtë; mos i vendosni përsëri derisa t’ju këshillojë profesionisti.
Nëse hyn një kimikat në sy
Filloni menjëherë shpëlarjen e syrit me shumë ujë të pastër dhe kërkoni ndihmë urgjente. Mos prisni të shihni nëse lotimi kalon, mos e fërkoni syrin dhe mos provoni ta neutralizoni kimikatin me një substancë tjetër. Nëse është e sigurt, merreni ambalazhin ose emrin e produktit për t’ia treguar ekipit shëndetësor.
Kur duhet të shkoni te oftalmologu?
Caktoni kontroll kur lotimi vazhdon ose përsëritet, nuk ka shkak të qartë, pengon leximin, vozitjen, punën apo gjumin, ose kur qepalla duket e kthyer nga brenda apo jashtë. Vlerësim kërkojnë edhe një gungë ose ënjtje që nuk kalon, sekrecioni i përsëritur dhe simptomat që mbeten pavarësisht masave të thjeshta.
Oftalmologu mund të kontrollojë shikimin, qepallat dhe sipërfaqen e syrit, të kërkojë shenja inflamacioni ose dëmtimi dhe të vlerësojë rrjedhjen e lotëve. Testet zgjidhen sipas gjetjeve; jo çdo person ka nevojë për të njëjtat ekzaminime. Trajtimi mund të variojë nga kujdesi për sipërfaqen e syrit ose alergjinë deri te trajtimi i infeksionit apo vlerësimi i kanaleve dhe qepallave. Vetëm ekzaminimi mund të përcaktojë se çfarë është e përshtatshme.
Në Kosovë mund të nisni edhe te mjeku familjar, veçanërisht kur nuk jeni të sigurt se cili specialist nevojitet. Kur kërkoni një oftalmolog në Kosovë, GjejeMjekun mund t’ju ndihmojë të krahasoni profile sipas specialitetit dhe lokacionit. Platforma shërben për kërkim dhe orientim; nuk e zëvendëson kontrollin mjekësor.
Kur lotimi kërkon ndihmë urgjente?
Kërkoni vlerësim urgjent nëse lotimi shoqërohet me humbje ose ndryshim të papritur të shikimit, dhimbje të fortë, lëndim, ekspozim ndaj kimikateve, ndjeshmëri të theksuar ndaj dritës ose ndjesi të vazhdueshme se diçka ka mbetur në sy. NHS dhe Mayo Clinic veçojnë ndryshimin e shikimit dhe dhimbjen si shenja për të cilat nevojitet ndihmë e shpejtë.
Nëse simptomat janë të rënda, të papritura ose kërcënuese për shikimin apo jetën, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të emergjencës. Në Kosovë, Agjencia e Menaxhimit të Emergjencave e përcakton 112 si numër unik emergjent dhe falas. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Përmbledhje praktike
- Lotimi mund të vijë nga prodhimi i shtuar i lotëve ose nga pengimi i kullimit të tyre.
- Vëreni nëse preket njëri sy apo të dy dhe nëse ka dhimbje, skuqje, sekrecion ose ndryshim të shikimit.
- Mos filloni vetë antibiotikë ose pika me kortikosteroide.
- Caktoni kontroll nëse problemi vazhdon, përsëritet ose pengon përditshmërinë.
- Për dhimbje të fortë, dëmtim ose ndryshim të papritur të shikimit, kërkoni ndihmë urgjente.