Nëse bastet ose lojërat e fatit po ju marrin më shumë kohë e para sesa kishit menduar, ose po vazhdoni edhe pasi kanë shkaktuar probleme, kërkoni vlerësim profesional. Nuk duhet të prisni derisa të humbni gjithçka apo të jeni të sigurt se keni varësi. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, dëmet mund të shfaqen edhe pa u plotësuar kriteret për një çrregullim të lojërave të fatit. Burimi: OBSH.
Në Kosovë, mund ta nisni bisedën me mjekun familjar ose të kërkoni konsultë me një profesionist të shëndetit mendor. Qëllimi i takimit është të shpjegoni çfarë po ndodh dhe të diskutoni ndihmën që ju përshtatet. Ky artikull ju ndihmon të përgatiteni për atë bisedë; nuk mund të përcaktojë nëse keni një diagnozë.
Çfarë nënkupton varësia nga lojërat e fatit?
OBSH përshkruan tri veçori kryesore të çrregullimit: vështirësi për të kontrolluar lojën, dhënie të përparësisë lojës përpara aktiviteteve të tjera dhe vazhdim pavarësisht pasojave negative. Shprehja “varësia nga lojërat e fatit” përdoret shpesh për këtë problem, por përcaktimi klinik kërkon vlerësim profesional. Burimi: OBSH.
Për të kërkuar ndihmë, nuk ju duhet një etiketë. Mund të thoni thjesht: “Po shpenzoj para që më duhen për shtëpinë” ose “Kam provuar të ndalem, por po kthehem përsëri”. Shembujt konkretë janë një mënyrë e qartë për ta hapur bisedën.
Kur të kërkoni ndihmë për lojërat e fatit
Pyetjet e mëposhtme mbështeten në informacionin e NHS për dëmet nga lojërat e fatit. Përdorini për reflektim, jo si test diagnostik:
- A vini baste me para që nuk mund t’i humbni?
- A luani përsëri për të rikuperuar humbjet?
- A ju duhen shuma më të mëdha për të përjetuar të njëjtën ndjesi?
- A keni marrë hua ose shitur gjëra për të luajtur?
- A kanë shkaktuar bastet stres, ankth, faj ose vështirësi financiare në familje?
- A ju kanë shprehur shqetësim njerëzit e afërt?
Nëse i njihni këto situata në jetën tuaj, është e arsyeshme të kërkoni ndihmë. Nuk ka nevojë t’i përjetoni të gjitha për ta hapur bisedën me një profesionist. Burimi: NHS.
Problemi mund të prekë edhe gjumin, marrëdhëniet, përqendrimin dhe punën apo shkollimin. Royal College of Psychiatrists këshillon kërkimin e ndihmës kur vëreni dëme të tilla. Një periudhë pa baste nuk e zëvendëson vlerësimin nëse pasojat vazhdojnë t’ju shqetësojnë. Burimi: Royal College of Psychiatrists.
Bastet online dhe shëndeti mendor
Lojërat online mund të jenë të qasshme pothuajse kudo dhe në çdo kohë. OBSH thekson se qasja e lehtë dhe promovimi i gjerë mund të kontribuojnë në dëmet nga lojërat e fatit. Prandaj, fakti që luani vetëm në telefon nuk e bën të parëndësishëm ndikimin në jetën tuaj. Burimi: OBSH.
Në konsultë, përshkruani edhe lidhjen që vëreni mes lojës dhe gjendjes emocionale. Për shembull: a luani kur ndiheni të shqetësuar, apo shqetësimi shtohet pas humbjeve? NICE shpjegon se problemet e shëndetit mendor mund të shfaqen si pasojë e lojës ose të ekzistojnë përpara apo krahas saj. Vlerësimi duhet ta marrë parasysh këtë marrëdhënie. Burimi: NICE.
Si ta përgatitni konsultën
Nuk është e nevojshme të keni një përmbledhje të përsosur. Nëse ju ndihmon, shkruani disa shënime dhe merrini me vete. Udhëzimi NICE për vlerësimin përfshin historinë e lojës, shpeshtësinë, ndikimin financiar, shëndetin mendor dhe pasojat në jetën e përditshme. Burimi: NICE.
- Përshkruani lojën: çfarë luani, ku, sa shpesh dhe afërsisht sa kohë kaloni duke luajtur.
- Shpjegoni ndikimin financiar: sa shpenzoni, çfarë borxhesh keni dhe cilat nevoja të shtëpisë po preken.
- Tregoni përpjekjet për t’u ndalur: çfarë keni provuar dhe kur jeni kthyer te loja.
- Flisni për shëndetin: gjumin, humorin, ankthin, përdorimin e alkoolit ose substancave dhe barnat që merrni.
- Thoni çfarë ju nevojitet tani: ndihmë për kontrollin e lojës, shqetësimin emocional, marrëdhëniet apo pasojat financiare.
Mund ta nisni kështu: “Bastet po më ndikojnë në përditshmëri dhe dua ndihmë për ta kuptuar çfarë duhet të bëj”. Nëse ju shqetëson privatësia, pyesni në fillim si trajtohen të dhënat tuaja dhe cilët janë kufijtë e konfidencialitetit.
Çfarë të pyesni mjekun familjar, psikologun ose psikiatrin
Te mjeku familjar, pyesni për vlerësimin fillestar dhe mundësinë e referimit. Nëse po kërkoni një psikolog për varësinë nga lojërat e fatit në Kosovë, pyesni nëse ka përvojë me dëmet nga bastet dhe çfarë qasjeje përdor. Në konsultën me psikiatrin, diskutoni edhe shqetësimet e tjera të shëndetit mendor dhe barnat që merrni.
Pyetje praktike janë: “A punoni me probleme të lojërave të fatit?”, “Si bëhet vlerësimi?”, “Çfarë përfshin mbështetja?” dhe “Kujt duhet t’i drejtohem nëse gjendja përkeqësohet?”. GjejeMjekun mund t’ju shërbejë si pikënisje për të kërkuar profesionistë shëndetësorë. Nëse mendimi juaj është “dua të gjej mjek, por nuk di nga t’ia nis”, përgatitni fillimisht përshkrimin e shqetësimit dhe këto pyetje.
Çfarë mbështetjeje mund të diskutohet?
Terapia njohëse-sjellore, e njohur si CBT, është një nga qasjet që përdoren për problemet me lojërat e fatit. Ajo mund të përfshijë punën me mendimet rreth fitimeve e humbjeve, situatat që nxisin dëshirën për të luajtur dhe mënyrat për t’u përgjigjur ndaj tyre. Mund të zhvillohet individualisht ose në grup. Burimi: Royal College of Psychiatrists.
Nuk ka garanci për rezultatin. NICE vëren kufizime të provave për efektet afatgjata dhe për disa kombinime trajtimesh. Burimet britanike shpjegojnë qasje klinike, por nuk dëshmojnë se ato shërbime janë të disponueshme në Kosovë. Konfirmoni drejtpërdrejt përvojën, shërbimin dhe kushtet e konsultës. Burimi: NICE, arsyetimi dhe kufizimet e provave.
Hapa praktikë ndërsa kërkoni ndihmë
NHS sugjeron të flisni me dikë të besuar, t’u jepni përparësi faturave dhe të përdorni mjete që kufizojnë qasjen në lojëra. Mund të pyesni bankën nëse ofron bllokim të pagesave për lojëra të fatit dhe të shqyrtoni bllokimin e faqeve në pajisje. Mos i shihni bastet si mënyrë për të fituar para ose për të zgjidhur borxhet. Disponueshmëria e këtyre mjeteve duhet kontrolluar për shërbimet që përdorni në Kosovë. Burimi: NHS.
Nëse jeni familjar, mund të kërkoni mbështetje edhe për veten dhe të diskutoni si t’i mbroni financat tuaja. Nuk duhet ta mbani vetëm gjithë përgjegjësinë për situatën. Burimi: Royal College of Psychiatrists.
Kur nevojitet ndihmë urgjente?
Dëmet nga lojërat e fatit mund të shoqërohen me rrezik për vetëlëndim ose vetëvrasje. Nëse keni mendime të tilla, kërkoni menjëherë ndihmë profesionale. Nëse keni plan apo synim për të dëmtuar veten, keni ndërmarrë një veprim, ose ka rrezik të menjëhershëm për ju apo dikë tjetër, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të emergjencës. Mos prisni një termin të zakonshëm. Burimi: NICE.
Në Kosovë telefononi 112, numrin unik emergjent falas. GjejeMjekun është platformë për kërkimin e profesionistëve shëndetësorë dhe nuk është shërbim emergjent. Burimi për numrin 112: Agjencia e Menaxhimit të Emergjencave.