Kur fëmija nuk po ecën ende, është e natyrshme që prindi të shqetësohet, sidomos kur fëmijët e tjerë të së njëjtës moshë tashmë kanë filluar të ecin. Megjithatë, ecja nuk fillon në të njëjtën kohë te çdo fëmijë. Ajo është vetëm një pjesë e zhvillimit dhe duhet parë bashkë me aftësi të tjera, si ulja, ngritja në këmbë, lëvizja duke u mbajtur për mobilie, përdorimi i të dyja anëve të trupit, komunikimi dhe ndërveprimi.
Një ndryshim në kohën e ecjes nuk vendos vetvetiu diagnozë. Mosha e fëmijës, lindja para kohe, aftësitë që ka arritur deri tani dhe shenjat e tjera që vëren familja ndikojnë në vendimin se kur nevojitet kontrolli. Nëse diçka ju shqetëson, nuk keni pse të prisni deri në një moshë të caktuar për ta diskutuar me pediatrin.
Kur fillojnë zakonisht fëmijët të ecin?
Ka një interval të gjerë normal. Një udhëzues i përditësuar nga Hull University Teaching Hospitals NHS Trust përshkruan se fëmijët mund ta arrijnë ecjen brenda një intervali afërsisht nga 8 deri në 18 muaj dhe thekson se ritmi ndryshon nga një fëmijë te tjetri. Ky interval është orientues, jo afat që garanton se çdo fëmijë do të ndjekë të njëjtën rrugë. Shih udhëzuesin e Hull University Teaching Hospitals NHS Trust.
Sipas listave të zhvillimit të CDC-së, shumica e fëmijëve bëjnë disa hapa pa ndihmë deri rreth muajit të 15-të, ndërsa ecja pa u mbajtur te personi ose objekti renditet si aftësi që shumica e fëmijëve e bëjnë deri në muajin e 18-të. CDC i përcakton këta tregues si aftësi që i kanë arritur të paktën 75% e fëmijëve në atë moshë; ata nuk janë test diagnostikues dhe nuk duhet të përdoren si një kufi absolut. Treguesit e CDC-së për 15 muaj dhe treguesit për 18 muaj mund të shërbejnë si pikënisje për bisedën me mjekun.
Shikoni rrjedhën e zhvillimit, jo vetëm ecjen
Zhvillimi motorik i fëmijës zakonisht përparon përmes një vargu aftësish. Para hapave të pavarur, shumë fëmijë ulen pa mbështetje, kalojnë nga një pozicion në tjetrin, ngrihen duke u kapur, qëndrojnë në këmbë dhe ecin anash duke u mbajtur për mobilie. Jo çdo fëmijë zvarritet në të njëjtën mënyrë, prandaj mungesa e zvarritjes së zakonshme nuk shpjegon vetvetiu nëse ka problem.
Vëreni se çfarë mund të bëjë fëmija sot krahasuar me javët ose muajt e kaluar. Për pediatrin kanë rëndësi pyetje të tilla:
- A ulet vetë dhe kalon nga ulja në pozicione të tjera?
- A ngrihet në këmbë duke u mbajtur dhe a mban peshë në të dyja këmbët?
- A lëviz përgjatë mobilieve ose bën hapa kur mbahet?
- A përdor në mënyrë të ngjashme anën e majtë dhe të djathtë?
- A duken muskujt jashtëzakonisht të tendosur ose shumë të lëshuar?
- A ka përparim edhe në komunikim, lojë, të ushqyer dhe ndërveprim?
- A ka humbur ndonjë aftësi që e kishte më parë?
American Academy of Pediatrics këshillon që vështirësitë me uljen, qëndrimin ose ecjen, muskujt që duken shumë të tendosur apo të lëshuar, problemet e ekuilibrit, mënyra e pazakontë e ecjes dhe humbja e një aftësie të mëparshme të diskutohen me pediatrin. Lexoni informacionin e HealthyChildren.org.
Kur duhet konsultuar pediatri?
Kontaktoni pediatrin pa e shtyrë nëse fëmija po i afrohet ose i ka kaluar 18 muajt dhe nuk ecën në mënyrë të pavarur. Konsulta është e arsyeshme edhe më herët nëse fëmija nuk po bën përparim drejt qëndrimit dhe ecjes ose nëse instinkti juaj si prind ju thotë se diçka nuk shkon. Listat e treguesve mund t’ju ndihmojnë të organizoni vërejtjet, por CDC thekson se ato nuk e zëvendësojnë kontrollin dhe vlerësimin e standardizuar të zhvillimit.
Shenja që kërkojnë vlerësim më të shpejtë
- Fëmija ka humbur aftësi që më parë i kryente.
- Nuk mund të qëndrojë ose të mbajë peshë në këmbë, veçanërisht kur kjo shoqërohet me mungesë përparimi.
- Njëra anë e trupit përdoret dukshëm më pak se tjetra ose një këmbë tërhiqet gjatë lëvizjes.
- Muskujt duken vazhdimisht shumë të tendosur ose shumë të lëshuar.
- Ka vështirësi të dukshme me ekuilibrin, lëvizje të pazakonta ose dhimbje gjatë përpjekjes për të qëndruar.
- Vonesa në ecje shoqërohet me shqetësime për komunikimin, dëgjimin, shikimin, lojën ose aftësi të tjera.
Këto shenja nuk tregojnë domosdoshmërisht një sëmundje të caktuar. Ato tregojnë se vlerësimi profesional është më i dobishëm sesa pritja ose përpjekja për të nxjerrë vetë një përfundim.
Çfarë ndodh gjatë kontrollit?
Pediatri zakonisht fillon me historinë e shtatzënisë, lindjes dhe shëndetit të fëmijës, moshën kur janë arritur aftësitë e mëparshme dhe vërejtjet e familjes. Mund të vëzhgojë si ulet, ngrihet dhe lëviz fëmija, si mban peshën, tonusin e muskujve, ekuilibrin dhe përdorimin e të dyja anëve të trupit. Mund të vlerësohen edhe rritja dhe fusha të tjera të zhvillimit.
Prindit mund t’i kërkohet të plotësojë një pyetësor të standardizuar. HealthyChildren.org shpjegon se vërejtjet e prindërve janë pjesë e rëndësishme e vlerësimit dhe mund të ndihmojnë në vendimin nëse nevojitet ekzaminim ose referim i mëtejshëm. Varësisht nga gjetjet, pediatri mund të rekomandojë përcjellje, vlerësim nga një profesionist tjetër ose fizioterapi pediatrike. Jo çdo fëmijë ka nevojë për analiza laboratorike apo incizime; këto vendosen sipas historisë dhe ekzaminimit.
Si të përgatiteni për vizitën
- Shënoni aftësitë që fëmija i ka arritur dhe përafërsisht kur kanë filluar.
- Përshkruani si lëviz në dysheme, si ngrihet dhe nëse ecën duke u mbajtur.
- Tregoni nëse fëmija ka lindur para kohe ose ka pasur probleme shëndetësore, lëndime apo qëndrime në spital.
- Merrni video të shkurtra të lëvizjeve që ju shqetësojnë, nëse ato nuk shfaqen gjithmonë.
- Shënoni çdo humbje aftësie dhe shqetësimet për të folurit, dëgjimin, shikimin ose sjelljen.
- Përgatitni pyetjen konkrete: a nevojitet vlerësim i zhvillimit dhe kur duhet bërë kontrolli i radhës?
Po nëse fëmija ka lindur para kohe?
Lindja para javës së 37-të mund të ndikojë në kohën kur shfaqen disa aftësi. HealthyChildren.org vëren se fëmijët e lindur para kohe mund të zhvillohen më vonë se fëmijët me të njëjtën moshë kalendarike. Tregojini pediatrit javën e shtatzënisë në të cilën ka lindur fëmija; mjeku mund ta interpretojë zhvillimin duke marrë parasysh këtë informacion. Mos e përdorni korrigjimin e moshës si arsye për ta shtyrë konsultën kur ka humbje aftësish ose shenja të tjera shqetësuese.
Si mund ta mbështetni ecjen në shtëpi?
Fëmija përfiton nga mundësitë e rregullta për të lëvizur dhe luajtur në një hapësirë të sigurt. Qëllimi nuk është ta detyroni të ecë, por t’i jepni mundësi të praktikojë kalimin nga një pozicion në tjetrin, ngritjen, ekuilibrin dhe hapat.
- Lejojeni të luajë në dysheme nën mbikëqyrje, me lodra pak larg që e nxisin të lëvizë.
- Vendosni lodra mbi një sipërfaqe të qëndrueshme që e nxit të ngrihet dhe të luajë në këmbë.
- Kur është gati, nxitni hapa të shkurtër ndërmjet dy sipërfaqeve të qëndrueshme dhe të afërta.
- Zgjidhni një ambient pa shkallë të pambrojtura, qoshe të rrezikshme ose mobilie që mund të përmbysen.
- Lavdëroni përpjekjen dhe shmangni krahasimet me motrat, vëllezërit ose fëmijët e tjerë.
Udhëzuesi i Hull University Teaching Hospitals NHS Trust nuk i rekomandon rrethoret ku fëmija ulet brenda një kornize me rrota: ato nuk e mësojnë ecjen dhe mund të sjellin rrezik lëndimi. Këshillohuni me pediatrin ose fizioterapeutin para se të filloni ushtrime të posaçme, sidomos nëse fëmija ka asimetri, dhimbje ose tonus të pazakontë të muskujve.
Si të kërkoni ndihmë në Kosovë
Për një shqetësim jo urgjent, mund të filloni me pediatrin ose mjekun familjar. Në GjejeMjekun mund të kërkoni një pediatër në Kosovë dhe të krahasoni informacionin publik të profileve, qytetin dhe mënyrat e kontaktit. Platforma shërben për kërkim dhe orientim; ajo nuk e zëvendëson ekzaminimin. Para vizitës, konfirmoni drejtpërdrejt orarin, lokacionin dhe nëse profesionisti bën vlerësime të zhvillimit motorik.
Nëse po mendoni “duhet ta gjej mjekun tani apo të pres?”, zgjedhja më e sigurt është ta diskutoni shqetësimin, veçanërisht kur fëmija është 18 muajsh dhe nuk ecën vetë, nuk po përparon ose ka ndonjë nga shenjat e përmendura më lart. Vlerësimi i hershëm mund të sqarojë nëse mjafton përcjellja apo nevojitet mbështetje tjetër.
Kur situata është urgjente?
Vonesa e izoluar në ecje zakonisht trajtohet me konsultë të planifikuar, por kërkoni ndihmë urgjente nëse fëmija papritur nuk mund të lëvizë ose të qëndrojë, ka lëndim serioz, humb vetëdijen, ka krizë konvulsive, vështirësi të rëndë në frymëmarrje ose duket në rrezik të menjëhershëm. Kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të emergjencës në numrin 112. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent dhe kërkimi në platformë nuk duhet ta vonojë ndihmën urgjente.
Përmbledhje
Fëmijët mund të fillojnë ecjen në mosha të ndryshme, ndërsa treguesit e zhvillimit janë udhërrëfyes dhe jo diagnozë. Disa hapa priten te shumica e fëmijëve rreth muajit të 15-të, kurse ecja pa mbështetje te shumica rreth muajit të 18-të. Konsultohuni me pediatrin nëse fëmija nuk ecën vetë në 18 muaj, nuk po përparon, përdor njërën anë dukshëm më pak, ka muskuj shumë të tendosur ose të lëshuar, apo ka humbur një aftësi. Një kontroll profesional është mënyra e duhur për ta kuptuar situatën pa nxjerrë vetë diagnoza.