Kur fëmija nuk po shton peshë siç pritet, është e kuptueshme që prindi të shqetësohet. Megjithatë, një numër i vetëm në peshore nuk mjafton për të përcaktuar nëse ka problem. Fëmijët nuk rriten të gjithë me të njëjtin ritëm dhe mund të kenë periudha të përkohshme me shtim më të ngadalshëm, veçanërisht pas një sëmundjeje ose kur bëhen më aktivë.
Më e rëndësishme është prirja gjatë javëve dhe muajve: si ndryshojnë pesha, gjatësia ose lartësia dhe, sipas moshës, perimetri i kokës. Këto të dhëna duhet të interpretohen së bashku me ushqyerjen, zhvillimin dhe gjendjen e përgjithshme të fëmijës.
Çfarë nënkupton shtimi i ngadalshëm në peshë?
Shprehja shtimi i ngadalshëm në peshë te fëmijët përshkruan një ritëm që duket më i ulët se ai i pritur për moshën dhe gjininë. Nuk është diagnozë më vete. Një fëmijë mund të jetë natyrshëm i vogël dhe të zhvillohet mirë, ndërsa një tjetër mund të fillojë të largohet nga modeli i vet i mëparshëm i rritjes.
Sipas Akademisë Amerikane të Pediatrisë, modeli i ndryshimit me kalimin e kohës është më informues sesa pozicioni në një percentil të vetëm. Edhe një vlerë në skajin e poshtëm të kurbës mund të jetë normale në rrethana të caktuara, prandaj rezultati duhet vlerësuar në kontekst klinik.
Si lexohet kurba e rritjes së fëmijës?
Kurba e rritjes së fëmijës e krahason matjen e tij me standarde të përshtatshme për moshën dhe gjininë. Vijat e percentilëve nuk janë nota që fëmija duhet t’i arrijë. Ato ndihmojnë profesionistin shëndetësor të shohë nëse fëmija po ndjek një prirje relativisht të qëndrueshme.
Shërbimi Kombëtar Shëndetësor i Mbretërisë së Bashkuar shpjegon se matjet mund të lëvizin disi ndërmjet vijave dhe se çdo fëmijë ka modelin e vet. Kalimi nëpër dy vija të percentilëve është më pak i zakonshëm dhe meriton diskutim me profesionistin shëndetësor, por përsëri nuk vendos vetvetiu një diagnozë.
Gjatë vlerësimit zakonisht merren parasysh:
- pesha aktuale dhe matjet e mëparshme;
- gjatësia te fëmijët më të vegjël ose lartësia te fëmijët më të rritur;
- mosha, gjinia dhe lindja para kohe, kur kjo është relevante;
- pesha në raport me gjatësinë ose lartësinë;
- indeksi i masës trupore sipas moshës, zakonisht te fëmijët mbi dy vjeç;
- zhvillimi, energjia, oreksi dhe gjendja e përgjithshme.
Matjet shtëpiake mund të jenë të pasakta për shkak të peshores, veshjeve, kohës së matjes ose lëvizjes së fëmijës. Peshimi shumë i shpeshtë gjithashtu mund të krijojë ankth nga luhatjet e vogla. Udhëzuesi i Institutit Kombëtar për Shëndetësi dhe Ekselencë të Kujdesit (NICE) rekomandon që shpeshtësia e matjeve të përshtatet me moshën dhe nivelin e shqetësimit.
Pse mund të ngadalësohet shtimi në peshë?
Arsyet janë të ndryshme dhe ndonjëherë nuk gjendet një shkak i vetëm. Te foshnjat mund të ketë vështirësi me kapjen e gjirit, transferimin e qumështit, ushqyerjen me shishe ose përgatitjen e formulës. Te fëmijët më të rritur mund të ndikojnë oreksi i ulët, përzgjedhja e kufizuar e ushqimeve, teksturat, rutina e vakteve ose vështirësitë gjatë ngrënies.
Një sëmundje e përkohshme mund ta ngadalësojë shtimin për një periudhë. Më rrallë, modeli mund të lidhet me probleme të tretjes ose përthithjes, nevoja të shtuara energjetike, sëmundje kronike apo çështje të zhvillimit. Kjo listë nuk mund të përdoret për vetëdiagnostikim. Historia mjekësore dhe ekzaminimi e udhëzojnë pediatrin nëse nevojiten analiza ose referim te një profesionist tjetër.
Sipas NICE, kur fëmija duket mirë dhe nuk ka gjetje të tjera shqetësuese, hetimet e gjera nuk e zbulojnë domosdoshmërisht një sëmundje. Vlerësimi mund të përfshijë historinë e hollësishme të të ushqyerit, ekzaminimin, matjet e sakta dhe, kur është e dobishme, vëzhgimin e një vakti ose të ushqyerjes.
Kur duhet konsultuar pediatri?
Rezervoni një konsultë nëse vëreni se pesha ka ngecur ose po bie, rrobat nuk po i bëhen më të vogla si më parë, fëmija ha dukshëm më pak, ka vështirësi të vazhdueshme gjatë ushqyerjes ose matjet po largohen nga prirja e mëparshme. Vlerësimi është veçanërisht i rëndësishëm kur ndryshimi shoqërohet me rritje të ngadalësuar në gjatësi ose lartësi.
Kontaktoni pediatrin pa e shtyrë kur:
- foshnja nuk po ushqehet mirë ose lodhet gjatë ushqyerjes;
- ka të vjella ose diarre të përsëritur;
- ka dhimbje, vështirësi në gëlltitje ose kollitet e ngulfatet gjatë ngrënies;
- pesha po bie shpejt ose fëmija duket dukshëm më i dobët;
- ka ethe të vazhdueshme, kollë kronike ose infeksione të shpeshta;
- ka ndryshim në energji, sjellje ose zhvillim;
- shqetësimi vazhdon pavarësisht këshillave të mëparshme.
Te të porsalindurit, humbja e një pjese të peshës në ditët e para mund të jetë e pritshme, por humbja e madhe ose mosrikthimi i peshës së lindjes kërkon vlerësim profesional. Pragjet dhe koha varen nga mosha, mënyra e ushqyerjes dhe gjendja klinike; prandaj mos u mbështetni vetëm në një përqindje të llogaritur në shtëpi.
Kur është situatë urgjente?
Kërkoni menjëherë ndihmë nga shërbimet lokale të urgjencës nëse fëmija ka vështirësi në frymëmarrje, nuk zgjohet ose është jashtëzakonisht i plogësht, nuk mund të pijë, ka shenja të theksuara dehidratimi, të vjella të gjelbra ose me gjak, konvulsione apo duket rëndë i sëmurë. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Çfarë mund të bëni para konsultës?
Një shënim i shkurtër për disa ditë mund ta ndihmojë pediatrin të kuptojë situatën. Regjistroni pa e detyruar fëmijën dhe pa e kthyer ushqimin në konflikt:
- çfarë dhe afërsisht sa ha ose pi;
- orarin dhe kohëzgjatjen e vakteve;
- vështirësitë gjatë thithjes, përtypjes ose gëlltitjes;
- të vjellat, jashtëqitjet dhe simptomat e tjera;
- barnat ose suplementet që merr;
- matjet e mëparshme nga dokumentet shëndetësore.
Merreni me vete librezën ose raportet ku janë shënuar pesha dhe gjatësia. Tregojini pediatrit nëse fëmija ka lindur para kohe, ka pasur sëmundje të fundit ose nëse në familje ka persona me shtat të shkurtër.
Mos e holloni ose përqendroni formulën ndryshe nga udhëzimet e prodhuesit dhe mos filloni pije kalorike, suplemente apo dieta kufizuese pa këshillë profesionale. Nevojat ndryshojnë sipas moshës dhe shkakut të mundshëm; një ndërhyrje e papërshtatshme mund të prishë balancën ushqyese ose të vonojë vlerësimin e duhur.
Çfarë mund të ndodhë gjatë vlerësimit?
Pediatri mund t’i përsërisë matjet me pajisje të përshtatshme, t’i vendosë ato në kurbën e rritjes dhe të pyesë për ushqyerjen, shtatzëninë, lindjen, sëmundjet dhe zhvillimin. Ekzaminimi mund të ndihmojë për të dalluar një fëmijë me përmasa natyrshëm të vogla nga një ndryshim që kërkon ndjekje më të afërt.
Plani mund të përfshijë këshilla praktike për vakte të rregullta dhe të qeta, mbështetje për gjidhënien, përshtatje të ushqimeve me fazën e zhvillimit ose monitorim në një interval të caktuar. Sipas gjetjeve, mund të nevojitet dietolog pediatrik, specialist i ushqyerjes, gastroenterolog ose profesionist tjetër. Analizat dhe trajtimi zgjidhen individualisht; jo çdo fëmijë ka nevojë për to.
Si të gjeni pediatër në Kosovë?
Nëse po kërkoni një pediatër në Kosovë, GjejeMjekun mund t’ju ndihmojë të shfletoni profesionistë shëndetësorë dhe të zgjidhni sipas nevojës suaj. Kur përdorni një kërkim si gjeje mjekun ose gjej mjek, kontrolloni specialitetin dhe informacionin e paraqitur në profil para se të caktoni konsultën.
Merrni në takim matjet e mëparshme dhe listën e shqetësimeve. Një kurbë që ndryshon nuk e tregon vetë shkakun, por vlerësimi në kohë mund të sqarojë nëse bëhet fjalë për një variant të pritshëm, nevojë për mbështetje gjatë ushqyerjes apo arsye për hetim të mëtejshëm.