Përgjigjja e shkurtër: gjakderdhja nga hunda te fëmijët zakonisht vjen nga enët e ndjeshme në pjesën e përparme të hundës dhe shpesh ndalet me shtypje të vazhdueshme. Megjithatë, episodet e shpeshta, gjakderdhja që nuk ndalet, shenjat e gjakderdhjes në pjesë të tjera të trupit ose një episod pas lëndimit kërkojnë vlerësim profesional.
Nuk ka një numër të vetëm episodesh që e përkufizon fjalën “e shpeshtë” për çdo fëmijë. Rëndësi kanë sa shpesh ndodh gjakderdhja, sa zgjat, sa gjak humbet fëmija dhe nëse ka simptoma të tjera. Pediatri ose mjeku familjar është zakonisht pika e parë e kontaktit; kontrolli te ORL-ja mund të nevojitet kur problemi vazhdon ose dyshohet një shkak brenda hundës.
Pse u rrjedh gjak nga hunda fëmijëve?
Brendësia e hundës përmban enë të vogla gjaku që dëmtohen lehtë. Sipas udhëzuesit të Royal Children’s Hospital Melbourne, shkaqet e zakonshme përfshijnë prekjen ose kruarjen e hundës, fërkimin, teshtitjen, kollitjen, infeksionet e rrugëve të sipërme të frymëmarrjes, rinitin alergjik dhe tharjen e mukozës nga ngrohja ose klimatizimi.
Edhe fryrja e fortë e hundës mund ta irritojë zonën. Ndonjëherë shkaku nuk është i dukshëm. Kjo nuk do të thotë automatikisht se fëmija ka sëmundje serioze, por përsëritja e episodeve është arsye e vlefshme për ta diskutuar problemin me mjekun.
Më rrallë, gjakderdhja mund të lidhet me një trup të huaj në hundë, lëndim, përdorim të disa barnave ose çrregullim të mpiksjes së gjakut. Një rrjedhje me erë të keqe vetëm nga njëra vrimë e hundës mund të ngrejë dyshimin për trup të huaj dhe duhet vlerësuar. Mos u përpiqni të nxirrni vetë një objekt të futur thellë.
Si ndalet gjakderdhja në shtëpi?
American Academy of Pediatrics dhe NHS rekomandojnë shtypje të drejtpërdrejtë të pjesës së butë të hundës, me fëmijën të ulur dhe të përkulur pak përpara.
- Qetësojeni fëmijën dhe uleni drejt, me kokën pak përpara.
- Me gishtin e madh dhe treguesin kapeni pjesën e butë të hundës, menjëherë mbi vrimat e hundës.
- Mbajeni të shtypur pa ndërprerje për 10 minuta. Mos e lironi më herët për të kontrolluar nëse është ndalur.
- Fëmija duhet të marrë frymë nga goja dhe ta pështyjë gjakun që i kalon në gojë.
- Nëse ende rrjedh, përsëriteni shtypjen edhe për 10 minuta dhe kërkoni këshillë mjekësore nëse nuk ndalet.
Mos ia ktheni kokën prapa dhe mos e shtrini, sepse gjaku mund t’i rrjedhë në fyt dhe të shkaktojë kollë, mundim ose të vjella. Mos fusni faculeta apo materiale të tjera në hundë. Nëse duhet t’i ndërroni vazhdimisht materialet e jashtme për shkak të sasisë së gjakut, mos prisni që të kalojë vetë.
Çfarë të bëni pasi gjakderdhja të ndalet?
Për një kohë pas episodit, përpiquni ta pengoni fëmijën ta prekë ose ta fryjë fort hundën. Këshillohet gjithashtu të shmangen aktivitetet e rënda menjëherë pas gjakderdhjes, sepse mpiksja e sapoformuar mund të shkëputet.
Nëse ajri në shtëpi është shumë i thatë, lagështimi i përshtatshëm i ambientit mund të ndihmojë. Solucioni fiziologjik për hundë mund të përdoret në disa raste për lagështim, por kërkoni këshillë nga pediatri ose farmacisti për produktin dhe përdorimin e përshtatshëm për moshën. Mos përdorni sprej dekongjestivë, kremra me barna ose metoda për kauterizim pa udhëzim profesional.
Kur duhet vizituar pediatri?
Planifikoni vlerësim te pediatri ose mjeku familjar kur gjakderdhjet përsëriten, edhe nëse secila ndalet në shtëpi. Vizita është veçanërisht e arsyeshme kur:
- episodet po bëhen më të shpeshta, më të gjata ose më të vështira për t’u ndalur;
- gjakderdhja ndodh nga të dyja vrimat e hundës ose duket e bollshme;
- fëmija është më i vogël se dy vjeç;
- ka mavijosje të shpeshta pa shpjegim, gjakderdhje nga mishrat e dhëmbëve ose gjakderdhje të zgjatur nga prerje të vogla;
- në familje ka histori të çrregullimeve të gjakderdhjes;
- fëmija duket më i zbehtë se zakonisht, lodhet lehtë ose ka gulçim;
- përdor barna ose sprej për hundë që mund të ndikojnë në mukozë ose në mpiksjen e gjakut;
- ka bllokim, rrjedhje me erë të keqe ose shqetësim të vazhdueshëm vetëm në njërën anë të hundës.
Te fëmijët nën dy vjeç, gjakderdhja nga hunda është më pak e zakonshme dhe duhet vlerësuar nga mjeku. Kjo shenjë nuk përcakton vetvetiu shkakun, por mosha e vogël kërkon më shumë kujdes.
Pediatri do të pyesë për shpeshtësinë, kohëzgjatjen, anën e hundës, lëndimet, alergjitë, infeksionet, barnat dhe historinë familjare. Mund të ekzaminojë hundën dhe të kërkojë shenja të anemisë ose të një problemi me gjakderdhjen. Analizat e gjakut zakonisht nuk janë të nevojshme pas një episodi të vetëm që ndalet shpejt; vendimi varet nga historia dhe ekzaminimi.
Kur nevojitet kontroll te ORL-ja?
ORL-ja, ose otorinolaringologu, merret me sëmundjet e veshit, hundës dhe fytit. Pediatri mund ta referojë fëmijën për kontroll te ORL-ja kur gjakderdhja e shpeshtë nga hunda te fëmijët vazhdon pavarësisht masave të thjeshta, kur shihet një enë që gjakos shpesh, kur dyshohet trup i huaj ose kur ka bllokim apo ndryshim strukturor brenda hundës.
Vlerësimi i hershëm nga ORL-ja është gjithashtu i rëndësishëm kur gjakderdhja është e rëndë ose e vështirë për t’u ndalur. Sipas gjetjeve, specialisti mund të propozojë trajtim të mukozës, kauterizim të një ene të dukshme ose masa të tjera. Këto procedura kryhen nga profesionistë dhe nuk duhen provuar në shtëpi.
Nëse historia sugjeron problem me mpiksjen, pediatri mund të kërkojë analiza ose konsultë me një specialist tjetër. Pra, jo çdo gjakderdhje e përsëritur është vetëm problem i ORL-së; zgjedhja e specialistit varet nga shenjat shoqëruese.
Kur është urgjencë?
Kërkoni menjëherë ndihmë emergjente nëse gjakderdhja është e bollshme, fëmija ka vështirësi në frymëmarrje, është i zbehtë dhe i djersitur, ndihet shumë i dobët, i merret mendja, humb vetëdijen ose nuk reagon normalisht. Veproni njësoj nëse po gëlltit shumë gjak, vjell gjak ose gjakderdhja filloi pas një goditjeje në kokë apo një lëndimi të rëndë të fytyrës.
Nëse rrjedhja nuk ndalet pas dy përpjekjeve të sakta me shtypje të pandërprerë prej 10 minutash, kërkoni vlerësim urgjent. Kufijtë kohorë ndryshojnë pak ndërmjet udhëzuesve, ndaj gjendja e fëmijës dhe sasia e gjakut janë më të rëndësishme sesa pritja e një minute të caktuar.
Në Kosovë, për një emergjencë telefononi numrin unik emergjent 112, i cili është falas. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent dhe nuk duhet përdorur në vend të ndihmës urgjente.
Si të përgatiteni për vizitën?
Mbani shënim datën e çdo episodi, kohëzgjatjen, nga cila vrimë e hundës filloi, çfarë po bënte fëmija dhe si u ndal gjakderdhja. Shënoni edhe mavijosjet, gjakderdhjet e tjera, alergjitë, infeksionet dhe të gjitha barnat ose sprejet që përdor. Këto të dhëna e ndihmojnë mjekun ta vlerësojë më saktë situatën.
Në Kosovë mund të filloni te pediatri ose mjeku familjar. Kur nevojitet vlerësim i specializuar, mund të kërkoni ORL në Kosovë. GjejeMjekun mund t’ju ndihmojë të kërkoni profesionistë sipas specialitetit dhe vendndodhjes, por këshilla në internet nuk e zëvendëson ekzaminimin e fëmijës.
Përmbledhje praktike
- Uleni fëmijën, përkuleni pak përpara dhe shtypeni pjesën e butë të hundës për 10 minuta pa e liruar.
- Mos ia ktheni kokën prapa dhe mos fusni materiale në hundë.
- Vizitoni pediatrin kur episodet përsëriten ose shoqërohen me mavijosje, zbehje apo gjakderdhje të tjera.
- Kërkoni kontroll te ORL-ja kur gjakderdhja vazhdon, është e vështirë për t’u ndalur ose dyshohet problem brenda hundës.
- Për gjakderdhje të bollshme, vështirësi në frymëmarrje, humbje vetëdijeje ose lëndim të rëndë, kontaktoni menjëherë shërbimet emergjente.