Kur prindërit vërejnë se harku në pjesën e brendshme të shputës së fëmijës nuk duket gjatë qëndrimit në këmbë, shqetësimi i parë shpesh është nëse ka një problem që duhet trajtuar. Në shumicën e rasteve, sidomos te fëmijët e vegjël, këmbët e sheshta janë pjesë normale e zhvillimit dhe nuk pengojnë ecjen, lojën apo sportin.
Pyetja më e dobishme nuk është vetëm si duket shputa, por nëse fëmija ka dhimbje, ngurtësi ose vështirësi në aktivitetet e zakonshme. Ky udhëzues shpjegon këmbët e sheshta te fëmijët kur duhet kontroll te ortopedi, pa zëvendësuar vlerësimin individual nga profesionisti shëndetësor.
Çfarë nënkuptojnë këmbët e sheshta?
Shputa quhet e sheshtë kur harku në anën e brendshme duket i ulët ose zhduket gjatë qëndrimit në këmbë. Te forma fleksibile, harku zakonisht rishfaqet kur fëmija ulet ose ngrihet në maje të gishtërinjve. Sipas American Academy of Orthopaedic Surgeons, kjo formë është e zakonshme, zakonisht pa dhimbje dhe funksionon normalisht.
Fëmijët lindin me pak hark të dukshëm. Indet e buta, forma e eshtrave dhe mënyra e ecjes ndryshojnë gradualisht ndërsa fëmija rritet. Burimet profesionale nuk japin të gjitha të njëjtën moshë për formimin e harkut: disa përmendin se ai mund të fillojë të dallohet pas moshës pesëvjeçare, ndërsa Guy's and St Thomas' NHS Foundation Trust shpjegon se zakonisht formohet rreth moshës shtatë deri në tetë vjeç. Kjo pasqyron ndryshimin normal ndërmjet fëmijëve, jo një afat të prerë për diagnozë.
Disa fëmijë nuk zhvillojnë hark të dukshëm edhe kur rriten, por mund të mbeten pa dhimbje dhe plotësisht aktivë. Prandaj pamja e shputës, e vetme, nuk tregon domosdoshmërisht sëmundje ose nevojë për trajtim.
Si mund të dallohet forma fleksibile?
Një vëzhgim i thjeshtë është nëse harku shfaqet kur fëmija ulet ose ngrihet në maje të gishtërinjve. Te këmbët e sheshta fleksibile ai zakonisht rishfaqet. Nëse shputa mbetet e sheshtë dhe e ngurtë në çdo pozicion, nevojitet vlerësim profesional për të kuptuar shkakun.
Ky vëzhgim në shtëpi nuk është test diagnostik. Mjeku duhet të vlerësojë lëvizshmërinë e nyjave, ecjen dhe nëse simptomat mund të lidhen me një problem tjetër të shputës, kyçit ose gjymtyrës.
Kur zakonisht mjafton përcjellja?
Zakonisht mund të diskutohet me pediatrin gjatë kontrolleve rutinë, pa kërkuar trajtim të posaçëm, kur:
- të dyja shputat duken ngjashëm;
- harku shfaqet kur fëmija ulet ose ngrihet në maje të gishtërinjve;
- nuk ka dhimbje, ënjtje, plagë nga fërkimi ose ngurtësi;
- fëmija ecën, vrapon, luan dhe merr pjesë në sport pa kufizim;
- pamja nuk po përkeqësohet dhe nuk ka ndryshim të papritur.
Guy's and St Thomas' këshillon vëzhgim kur fëmija nuk ka dhimbje, vazhdon aktivitetet dhe ecën në hap me bashkëmoshatarët. Edhe OrthoKids, një burim i Pediatric Orthopaedic Society of North America, thekson se shumica e fëmijëve me këmbë të sheshta fleksibile nuk kanë nevojë për trajtim mjekësor ose kirurgjik.
Shenjat që kërkojnë kontroll ortopedik
Kontaktoni pediatrin ose mjekun familjar dhe diskutoni nëse nevojitet ortoped për fëmijë kur vëreni një ose më shumë nga këto shenja:
- dhimbje të vazhdueshme ose të përsëritur në shputë, kyç ose këmbë, sidomos gjatë ecjes apo aktivitetit;
- kufizim të lojës ose sportit, lodhje të pazakontë ose refuzim për të ecur për shkak të dhimbjes;
- shputë të ngurtë, ku harku nuk shfaqet as gjatë ngritjes në maje të gishtërinjve;
- ndryshim vetëm në njërën këmbë ose dallim të theksuar ndërmjet dy shputave;
- humbje të harkut që kishte qenë i pranishëm më parë;
- ënjtje të vazhdueshme, zona të ndjeshme, kallo, plagë nga presioni ose fërkim të shpeshtë nga këpucët;
- ndryshim të ecjes, rënie të shpeshta ose vështirësi të dukshme në mbajtjen e ekuilibrit;
- histori të një sëmundjeje nervore ose muskulore, veçanërisht kur shfaqen dobësi ose ndryshime të reja në ecje.
OrthoKids rekomandon kontroll kur ka dhimbje, ngurtësi, plagë nga presioni ose fërkim nga këpucët. AAOS gjithashtu e veçon dhimbjen e vazhdueshme dhe shputën e ngurtë si arsye për vlerësim. Këto shenja nuk tregojnë automatikisht një diagnozë të caktuar; ato tregojnë se pamja duhet shqyrtuar në kontekstin e simptomave dhe funksionit të fëmijës.
Çfarë ndodh gjatë kontrollit?
Vlerësimi zakonisht fillon me pyetje për kohën kur është vërejtur ndryshimi, dhimbjen, aktivitetet që e përkeqësojnë, zhvillimin e fëmijës dhe historinë familjare. Mjeku mund ta vëzhgojë fëmijën duke qëndruar, ecur dhe ngritur në maje të gishtërinjve. Mund të kontrollohen shputat, kyçet, gjunjët, ijet, tendini i Akilit dhe konsumimi i këpucëve.
Radiografia ose ekzaminimet e tjera nuk nevojiten në çdo rast. Sipas OrthoKids, ato mund të merren në konsideratë kur shputa është e dhimbshme ose e ngurtë, apo kur ka shenja që lidhen me nervat ose muskujt. Vendimi varet nga gjetjet e ekzaminimit, jo vetëm nga mungesa e harkut.
A nevojiten shtroja, këpucë speciale ose ushtrime?
Nëse shputa është fleksibile dhe pa dhimbje, burimet profesionale nuk rekomandojnë trajtim vetëm për të krijuar një hark. Shtrojat, këpucët speciale dhe ushtrimet nuk kanë treguar se ndryshojnë formën e një shpute fleksibile pa simptoma ose se parandalojnë probleme të ardhshme.
Kjo nuk do të thotë se mbështetja nuk ka kurrë rol. Kur ka dhimbje, një profesionist mund të rekomandojë përkohësisht shtroja të buta, këpucë të rehatshme, ndryshim të aktivitetit, fizioterapi ose ushtrime për tendinin e Akilit. Shtrojat mund të ndihmojnë në lehtësimin e simptomave te disa fëmijë, por nuk e ndërtojnë harkun. Ushtrimet duhet të zgjidhen sipas ekzaminimit; nuk është e nevojshme të fillohet një program i përgjithshëm vetëm nga pamja e shputës.
Këpucët duhet të jenë të rehatshme, me madhësi të përshtatshme dhe hapësirë për gishtërinjtë. Këpucët shumë të rënda, shumë të ngurta ose të ngushta mund ta bëjnë ecjen të pakëndshme, por një markë apo model i caktuar nuk mund të rekomandohet pa njohur nevojat e fëmijës.
A nevojitet operacion?
Operacioni është shumë i rrallë për këmbët e sheshta fleksibile. AAOS shpjegon se mund të merret në konsideratë te një adoleshent me dhimbje të vazhdueshme ose kur shputa bëhet e ngurtë. Guy's and St Thomas' e përshkruan kirurgjinë si mundësi të fundit, pasi trajtimet e tjera nuk kanë ndihmuar mjaftueshëm. Vendimi kërkon vlerësim specialistik dhe diskutim të kujdesshëm të përfitimeve, kufizimeve dhe rreziqeve.
Kur duhet kërkuar ndihmë urgjente?
Këmbët e sheshta pa simptoma zakonisht nuk janë urgjencë. Megjithatë, pas një lëndimi të freskët, kërkoni menjëherë ndihmë mjekësore nëse fëmija ka deformim të dukshëm, plagë të hapur, dhimbje shumë të fortë, nuk mund ta mbështesë fare këmbën, ose shputa bëhet e zbehtë, e ftohtë apo e mpirë. Kontaktoni shërbimet lokale të urgjencës. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Si të veproni në Kosovë
Nëse nuk ka shenja urgjente, një pikënisje e arsyeshme është pediatri ose mjeku familjar, i cili mund të vlerësojë simptomat dhe të udhëzojë te ortopedi kur është e nevojshme. Kur kërkoni një ortoped për fëmijë në Kosovë, GjejeMjekun mund të përdoret si pikënisje për të shqyrtuar profesionistët sipas specialitetit. Para vizitës, shënoni kur shfaqet dhimbja, sa zgjat, cilat aktivitete e nxisin dhe nëse ndryshimi prek njërën apo të dyja këmbët.
Në përmbledhje, shputa e sheshtë, fleksibile dhe pa dhimbje zakonisht kërkon qetësim dhe përcjellje, jo korrigjim. Dhimbja, ngurtësia, kufizimi i aktivitetit, ndryshimi vetëm në njërën anë ose humbja e një harku të mëparshëm janë arsyet kryesore për kontroll profesional.