Menopauza është një fazë natyrore e jetës, por përvoja ndryshon shumë nga një person te tjetri. Disa gra kanë pak shqetësime, ndërsa të tjera përballen me afshe të nxehta, pagjumësi, ndryshime të humorit ose simptoma vaginale që ndikojnë dukshëm në punë, marrëdhënie dhe mirëqenie. Prandaj, përgjigjja ndaj pyetjes kur duhet të shkoni te gjinekologu për menopauzën nuk varet vetëm nga mosha: konsultimi është i arsyeshëm sa herë që simptomat ju shqetësojnë, ju duken të pazakonta ose ndryshojnë cilësinë e jetës.
Çfarë janë perimenopauza dhe menopauza?
Perimenopauza është periudha e kalimit drejt menopauzës. Ajo zakonisht fillon me ndryshime në ciklin menstrual dhe mund të zgjasë disa vjet. Menopauza natyrore konsiderohet e arritur pas 12 muajve të njëpasnjëshëm pa menstruacione, kur mungesa e tyre nuk shpjegohet nga një shkak tjetër ose nga një ndërhyrje mjekësore. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, menopauza natyrore zakonisht ndodh ndërmjet moshës 45 dhe 55 vjeç, por koha ndryshon individualisht.
Shenjat e perimenopauzës mund të shfaqen ndërkohë që menstruacionet vazhdojnë. Cikli mund të bëhet më i shkurtër ose më i gjatë, ndërsa gjakderdhja mund të jetë më e lehtë ose më e madhe. Megjithatë, jo çdo ndryshim në menstruacione duhet t’i atribuohet automatikisht hormoneve; shtatzënia, barnat dhe gjendje të tjera shëndetësore mund të japin simptoma të ngjashme.
Cilat janë simptomat e zakonshme?
NHS dhe OBSH përshkruajnë një gamë të gjerë simptomash që mund të ndodhin gjatë perimenopauzës, menopauzës ose edhe pas saj. Ato nuk shfaqen domosdoshmërisht të gjitha dhe intensiteti mund të ndryshojë me kalimin e kohës.
- ndryshime në shpeshtësinë, kohëzgjatjen ose sasinë e menstruacioneve;
- afshe të nxehta dhe djersitje gjatë natës;
- vështirësi për të fjetur ose zgjime të shpeshta;
- luhatje humori, ankth, humor i ulët ose vështirësi në përqendrim;
- thatësi, djegie ose irritim vaginal dhe dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale;
- nevojë më e shpeshtë për të urinuar, djegie gjatë urinimit ose mosmbajtje të urinës;
- ulje e dëshirës seksuale;
- dhimbje të muskujve ose nyjave, dhimbje koke dhe palpitacione.
Këto simptoma mund të lidhen me ndryshimet hormonale, por lista nuk është një mjet për vetëdiagnostikim. Për shembull, palpitacionet, lodhja, ankthi dhe ndryshimet e ciklit mund të kenë edhe shkaqe të tjera. Vlerësimi profesional ndihmon të përcaktohet nëse nevojiten ekzaminime të tjera.
Kur duhet të caktoni një konsultë me gjinekologun?
Kur simptomat ndikojnë në jetën e përditshme
Nuk duhet të prisni që simptomat të bëhen të padurueshme. Caktoni një konsultë nëse afshet, djersitja gjatë natës, pagjumësia, ndryshimet e humorit, dhimbja gjatë seksit ose shqetësimet urinare po ndikojnë në punën, marrëdhëniet, aktivitetet e zakonshme ose mirëqenien tuaj. OBSH rekomandon që simptomat me ndikim në shëndet dhe mirëqenie të diskutohen me një profesionist, në mënyrë që mundësitë e menaxhimit të vlerësohen sipas historisë mjekësore dhe preferencave individuale.
Kur gjakderdhja ka ndryshuar në mënyrë të pazakontë
Edhe pse ciklet e çrregullta mund të jenë pjesë e perimenopauzës, flisni me gjinekologun nëse keni gjakderdhje ndërmjet menstruacioneve, pas marrëdhënieve seksuale, shumë më të madhe se zakonisht ose që zgjat më shumë. Kolegji Amerikan i Obstetërve dhe Gjinekologëve këshillon që ndryshimet jonormale të gjakderdhjes të vlerësohen, sepse mund të kenë shkaqe të ndryshme dhe jo vetëm perimenopauzën.
Kur shfaqet gjakderdhje pas menopauzës
Çdo gjakderdhje vaginale pasi kanë kaluar të paktën 12 muaj pa menstruacione duhet të kontrollohet sa më shpejt. Kjo vlen edhe nëse ndodh vetëm një herë, është një njollë e vogël ose paraqitet si sekrecion rozë apo ngjyrë kafe. Shkaku shpesh nuk është serioz, por gjakderdhja pas menopauzës mund të lidhet edhe me ndryshime që kërkojnë trajtim, prandaj nuk duhet neglizhuar.
Kur simptomat fillojnë herët
Kërkoni vlerësim nëse keni simptoma të menopauzës para moshës 45 vjeç, veçanërisht nëse menstruacionet ndalojnë ose ndryshojnë dukshëm para moshës 40 vjeç. Udhëzimi i Institutit Kombëtar për Shëndet dhe Ekselencë të Kujdesit dallon menopauzën e hershme në moshën 40–44 vjeç nga insuficienca ovariane e parakohshme para moshës 40 vjeç; të dyja kërkojnë vlerësim të përshtatshëm dhe diskutim të pasojave afatgjata.
Kur keni shqetësime vaginale, urinare ose seksuale
Thatësia vaginale, djegia, dhimbja gjatë marrëdhënieve dhe simptomat urinare mund të vazhdojnë edhe pas afsheve të nxehta. Mos i pranoni si diçka që duhet duruar në heshtje. Gjinekologu mund të shqyrtojë nëse simptomat lidhen me menopauzën, infeksionin ose një shkak tjetër dhe të diskutojë zgjedhjet e përshtatshme për ju.
Kur humori ose ankthi bëhen të vështirë për t’u përballuar
Flisni me mjekun nëse humori i ulët, ankthi, pagjumësia ose vështirësia në përqendrim vazhdojnë dhe pengojnë funksionimin e përditshëm. Këto shqetësime mund të shfaqen gjatë menopauzës, por nuk duhet supozuar se janë gjithmonë hormonale. Nëse keni mendime për ta lënduar veten ose nuk mund ta mbani veten të sigurt, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të emergjencës.
Kur situata është urgjente?
Kërkoni ndihmë urgjente dhe kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të emergjencës nëse gjakderdhja është e madhe dhe shoqërohet me dobësi të theksuar, marramendje, humbje të vetëdijes, vështirësi në frymëmarrje ose dhimbje të forta. MedlinePlus rekomandon ndihmë emergjente për gjakderdhje të rëndë ose shenja të mundshme të shokut. GjejeMjekun është platformë për orientim dhe gjetje të profesionistëve shëndetësorë, jo shërbim emergjent.
Çfarë mund të ndodhë gjatë kontrollit?
Gjinekologu zakonisht fillon duke pyetur për ciklin, simptomat, shtatzënitë e mëparshme, sëmundjet, ndërhyrjet kirurgjikale, barnat dhe kontracepsionin. Është e dobishme të tregoni kur filluan simptomat, sa shpesh ndodhin dhe sa ndikojnë në jetën tuaj. Në varësi të arsyes së vizitës, mund të propozohet ekzaminim gjinekologjik ose analiza dhe ekzaminime të tjera.
Te personat ndryshe të shëndetshëm, 45 vjeç e lart, me simptoma tipike dhe ndryshim të ciklit, udhëzimi NICE thotë se perimenopauza ose menopauza zakonisht mund të identifikohet pa analiza laboratorike. Testi i hormonit stimulues të folikulit mund të merret në konsideratë në rrethana të caktuara te personat 40–45 vjeç ose nën 40 vjeç. Kontracepsioni hormonal mund ta bëjë më të vështirë interpretimin e menstruacioneve dhe disa testeve, prandaj mos porositni vetë një paketë analizash duke supozuar se ajo do ta japë përgjigjen përfundimtare.
Për gjakderdhje të pazakontë, vlerësimi mund të përfshijë ekzaminim të vaginës dhe qafës së mitrës, ultrazë të pelvisit ose marrje të një mostre nga shtresa e brendshme e mitrës. Jo të gjitha këto ekzaminime i nevojiten çdo personi; vendimi varet nga mosha, simptomat, historia mjekësore dhe gjetjet fillestare.
A do të thotë konsultimi se duhet terapi hormonale?
Jo. Qëllimi i konsultës është të kuptohen simptomat, të përjashtohen shkaqe të tjera kur është e nevojshme dhe të peshohen mundësitë. Menaxhimi mund të përfshijë ndryshime praktike, mbështetje psikologjike, trajtime johormonale, terapi lokale për simptoma vaginale ose terapi hormonale. NHS për trajtimin e menopauzës thekson se ekzistojnë alternativa kur terapia hormonale nuk është e përshtatshme, nuk ndihmon ose personi nuk dëshiron ta përdorë.
Përfitimet dhe rreziqet e terapisë hormonale varen nga simptomat, mosha, historia shëndetësore dhe lloji i preparatit. Mos merrni hormone ose produkte bimore të reklamuara për menopauzën pa diskutuar ndërveprimet, kufizimet e provave dhe sigurinë me një profesionist. Edhe produktet që quhen natyrore mund të kenë efekte anësore ose të ndërveprojnë me barna.
Si të përgatiteni për kontrollin gjinekologjik në Kosovë
Para vizitës, mbani një shënim të cikleve dhe simptomave për disa javë, nëse kjo është e mundur. Përfshini datat e gjakderdhjes, afshet, gjumin, humorin, dhimbjen, simptomat urinare dhe barnat që përdorni. Shënoni gjithashtu pyetjet që dëshironi të diskutoni.
- Kur filluan simptomat dhe sa shpesh ndodhin?
- A ka ndryshuar sasia ose modeli i gjakderdhjes?
- Cilat simptoma ju pengojnë më shumë?
- A përdorni kontracepsion, terapi hormonale, suplemente ose barna të tjera?
- Cilat janë përfitimet, rreziqet dhe alternativat e secilës mundësi?
- Cilat shenja kërkojnë rikontroll ose ndihmë më të shpejtë?
Në Kosovë mund të konsultoheni me mjekun familjar ose drejtpërdrejt me gjinekologun, varësisht nga nevoja dhe qasja juaj në kujdes. Në GjejeMjekun mund të orientoheni drejt profesionistëve të fushës për një kontroll gjinekologjik në Kosovë. Një përshkrim i qartë i simptomave është më i dobishëm sesa përpjekja për ta vendosur vetë diagnozën.
Përmbledhje
Ndryshimet e ciklit, afshet, djersitja gjatë natës, pagjumësia dhe thatësia vaginale mund të jenë pjesë e perimenopauzës. Konsultohuni kur simptomat ju shqetësojnë, fillojnë para moshës 45 vjeç, ndikojnë në funksionimin e përditshëm ose shoqërohen me gjakderdhje të pazakontë. Çdo gjakderdhje pas 12 muajve pa menstruacione kërkon vlerësim të shpejtë, ndërsa gjakderdhja e rëndë me marramendje, humbje të vetëdijes ose vështirësi në frymëmarrje është arsye për ndihmë emergjente.