Nëse po pyesni cilat janë shenjat e skoliozës te fëmijët, vëmendja zakonisht duhet drejtuar te pabarazitë mes dy anëve të trupit: një shpatull më lart, njëra shpatull që del më shumë, bel jo simetrik, një ijë më lart ose brinjë më të theksuara në njërën anë. Këto ndryshime mund të bëhen më të dukshme kur fëmija përkulet përpara.
Një shenjë e tillë nuk e konfirmon vetvetiu skoliozën. Qëndrimi i përkohshëm, ndryshimi në gjatësinë e këmbëve dhe probleme të tjera mund të krijojnë pamje të ngjashme. Diagnoza kërkon ekzaminim nga profesionisti shëndetësor dhe, kur është e nevojshme, radiografi.
Çfarë është skolioza?
Skolioza është një lakim anësor i shtyllës kurrizore, i shoqëruar shpesh edhe me rrotullim të rruazave. Kur shihet nga prapa, shtylla mund të marrë formën e shkronjës C ose S. Forma më e zakonshme te adoleshentët quhet skoliozë idiopatike, që do të thotë se shkaku i saj i saktë nuk dihet.
Sipas American Academy of Orthopaedic Surgeons, skolioza idiopatike shfaqet më shpesh ndërmjet moshës 10 vjeç dhe përfundimit të rritjes. Lakimet e vogla mund të mos vërehen derisa fëmija të hyjë në një periudhë të rritjes së shpejtë.
Mbajtja e çantës së rëndë, qëndrimi jo i drejtë, ushtrimet ose dieta nuk konsiderohen shkaktarë të skoliozës idiopatike. Prandaj, zbulimi i skoliozës nuk do të thotë se fëmija apo prindi ka bërë diçka gabim.
Shenjat kryesore të skoliozës te fëmijët
Shenjat e para shpesh janë ndryshime në pamjen ose simetrinë e trupit, jo dhimbja. Mund të vëreni:
- një shpatull më lart se tjetra;
- njërën shpatull ose tehun e saj më të dalë;
- kokën që nuk duket e përqendruar mbi legen;
- një ijë më lart ose më të dalë se tjetra;
- bel jo simetrik ose më shumë hapësirë ndërmjet krahut dhe belit në njërën anë;
- trupin të anuar nga njëra anë;
- brinjët ose njërën anë të shpinës më të ngritur, sidomos gjatë përkuljes përpara;
- rroba që varen në mënyrë të pabarabartë, edhe pse madhësia duket e përshtatshme.
Këto përputhen me shenjat e përshkruara nga Scoliosis Research Society dhe Johns Hopkins Medicine. Jo çdo fëmijë i ka të gjitha shenjat dhe një lakim i lehtë mund të mos shihet pa ekzaminim.
Shenjat e skoliozës te adoleshentët
Te adoleshentët, ndryshimet mund të vërehen gjatë rritjes së shpejtë. Fëmija mund të mbulojë trupin me rroba të gjera ose të ndihet në siklet për pamjen, prandaj biseda duhet të jetë e qetë dhe pa komente fajësuese. Pabarazia e shpatullave, ijeve, belit ose brinjëve ka më shumë vlerë si sinjal për kontroll sesa përpjekja për të dalluar vetë një vijë të lakuar të shtyllës.
A shkakton skolioza dhimbje?
Skolioza idiopatike te fëmijët dhe adoleshentët zakonisht nuk shkakton dhimbje të theksuar ose simptoma neurologjike. Një fëmijë mund të ketë dhimbje shpine për shumë arsye të tjera, ndaj as prania dhe as mungesa e dhimbjes nuk e konfirmon apo përjashton skoliozën.
Dhimbja e vazhdueshme, dhimbja e fortë, dhimbja që e zgjon fëmijën natën ose ajo e shoqëruar me temperaturë, dobësi, mpirje apo ndryshim të ecjes kërkon vlerësim mjekësor. Këto nuk janë shenja tipike të skoliozës idiopatike dhe profesionisti duhet të shqyrtojë shkaqe të tjera.
Çfarë mund të kontrollojë prindi në shtëpi?
Një vëzhgim i thjeshtë mund të ndihmojë për të vendosur nëse duhet caktuar kontroll, por nuk është test diagnostikues.
- Kërkojini fëmijës të qëndrojë drejt, me shpinën nga ju dhe krahët të lirë.
- Shikoni nëse shpatullat, tehet e shpatullave, beli dhe ijet duken në të njëjtën lartësi.
- Vëreni nëse koka është e përqendruar mbi legen ose trupi anon nga njëra anë.
- Kërkojini të përkulet ngadalë përpara, me gjunjët drejt dhe krahët të lëshuar.
- Shikoni nga prapa nëse njëra anë e brinjëve ose e shpinës ngrihet më shumë se tjetra.
Kjo përkulje ngjan me testin Adams që përdoret gjatë ekzaminimit klinik, por interpretimi duhet bërë nga profesionisti. Mos e matni ose fotografoni vazhdimisht fëmijën nëse kjo i shkakton shqetësim. Nëse pabarazia përsëritet në qëndrim të lirshëm, caktoni kontroll.
Kur duhet kontrolluar skolioza?
Kontaktoni pediatrin ose mjekun familjar nëse vëreni një nga pabarazitë e përmendura, nëse ndryshimi po bëhet më i dukshëm ose nëse dikush gjatë një kontrolli shkollor apo sportiv ka ngritur dyshimin për skoliozë. Nuk ka nevojë të prisni që fëmija të ankohet për dhimbje.
Kontrolli është veçanërisht i arsyeshëm gjatë periudhave të rritjes së shpejtë. Tregojini mjekut edhe nëse një prind, motër, vëlla ose i afërm tjetër ka pasur skoliozë, sepse historia familjare mund të jetë relevante. Megjithatë, ajo nuk do të thotë se fëmija patjetër e ka ose do ta zhvillojë gjendjen.
Në Kosovë mund të filloni me pediatrin ose mjekun familjar. Nëse ka dyshim, fëmija mund të referohet për vlerësim te ortopedi me përvojë pediatrike ose te specialisti i shtyllës kurrizore. GjejeMjekun mund t’ju ndihmojë të kërkoni profesionistë shëndetësorë dhe të krahasoni profilet e tyre, por zgjedhja dhe urgjenca e konsultës duhet të bazohen në nevojën mjekësore.
Çfarë ndodh gjatë ekzaminimit?
Mjeku zakonisht pyet kur janë vërejtur ndryshimet, nëse fëmija ka dhimbje ose simptoma të tjera, sa shpejt po rritet dhe nëse ka histori familjare. Pastaj kontrollon qëndrimin, nivelin e shpatullave dhe ijeve, lëvizshmërinë, ecjen dhe simetrinë gjatë përkuljes përpara. Mund të bëhet edhe ekzaminim neurologjik ose të kontrollohet nëse këmbët kanë gjatësi të ndryshme.
Nëse ekzaminimi ngre dyshim për skoliozë, mund të kërkohet radiografi në këmbë për të parë vendndodhjen dhe madhësinë e lakimit. Radiografia nuk duhet kërkuar vetëm nga prindi pa vlerësim profesional; mjeku vendos kur informacioni i saj është i nevojshëm.
Vlerësimi nuk përfundon vetëm me pyetjen nëse ka lakim. Mjeku merr parasysh madhësinë dhe vendin e tij, moshën e fëmijës dhe sa rritje i ka mbetur, sepse këta faktorë ndikojnë në mundësinë e përparimit.
A kërkon çdo rast trajtim?
Jo. Shumë lakime të lehta vetëm ndiqen me kontrolle periodike. Për lakime të tjera mund të shqyrtohet korseja, ndërsa operacioni rezervohet për raste të caktuara më të rënda ose progresive. Vendimi është individual dhe nuk duhet marrë vetëm nga pamja e shpinës.
Korseja, kur rekomandohet, synon zakonisht të kufizojë përkeqësimin gjatë rritjes; nuk duhet blerë ose përdorur pa matje dhe udhëzim specialisti. Ushtrimet dhe aktiviteti fizik janë të dobishëm për shëndetin e përgjithshëm, por një program i marrë në internet nuk e zëvendëson vlerësimin dhe planin profesional. Fëmija zakonisht nuk duhet larguar nga sporti pa këshillën e mjekut.
Kur nevojitet ndihmë urgjente?
Skolioza e dyshuar pa simptoma të tjera zakonisht nuk është emergjencë. Megjithatë, kërkoni menjëherë ndihmë nga shërbimet lokale të urgjencës nëse fëmija ka vështirësi të rënda në frymëmarrje, dobësi të papritur, humbje të ndjeshmërisë, pamundësi për të ecur ose humbje të kontrollit të urinimit apo jashtëqitjes. Këto mund të tregojnë një problem tjetër serioz dhe nuk duhen pritur deri në një termin rutinë. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Çfarë duhet mbajtur mend?
Shenja më e dobishme nuk është domosdoshmërisht një shtyllë dukshëm e lakuar, por një pabarazi e qëndrueshme ndërmjet dy anëve të trupit. Një shpatull, ijë ose anë e brinjëve më e lartë meriton kontroll, veçanërisht gjatë rritjes së shpejtë. Vëzhgimi i prindit mund të hapë rrugën për vlerësim të hershëm, por vetëm profesionisti shëndetësor mund të përcaktojë nëse bëhet fjalë për skoliozë dhe nëse nevojitet vetëm ndjekje apo trajtim.