Përgjigjja e shkurtër: silantët dentarë janë shtresa të holla që vendosen mbi sipërfaqet përtypëse të dhëmballëve. Ata mbushin brazdat ku mund të mbeten ushqimi dhe bakteret, duke krijuar një pengesë ndaj kariesit. Zakonisht shqyrtohen sapo dhëmballët e përhershme të kenë dalë mjaftueshëm, por vendimi duhet të bazohet në ekzaminimin e dhëmbëve dhe rrezikun individual të fëmijës.
Silantët nuk janë mbushje për një zgavër të formuar dhe nuk e zëvendësojnë larjen e dhëmbëve, pastën me fluor, ushqyerjen e kujdesshme apo kontrollet te dentisti. Ata janë një pjesë e kujdesit parandalues.
Çfarë janë silantët dentarë?
Sipërfaqet përtypëse të dhëmballëve nuk janë krejtësisht të rrafshëta. Ato kanë gropa dhe brazda të holla, në të cilat mund të grumbullohen mbetje ushqimore dhe biofilm bakterial. Fijet e brushës nuk depërtojnë gjithmonë mirë në brazdat më të thella.
Sipas Institutit Kombëtar Amerikan për Kërkime Dentare dhe Kraniofaciale, silanti vendoset në formë të lëngshme dhe ngurtësohet mbi këto sipërfaqe, duke formuar një mburojë mbrojtëse. Pra, vulosja e dhëmbëve te fëmijët synon kryesisht mbrojtjen e brazdave të dhëmballëve, jo mbulimin e tërë dhëmbit.
Kur vendosen silantët dentarë?
Koha lidhet më shumë me daljen e dhëmbit sesa vetëm me moshën. Dhëmballa e parë e përhershme zakonisht del rreth moshës gjashtëvjeçare, ndërsa e dyta rreth moshës 12-vjeçare. Ka dallime normale ndërmjet fëmijëve, prandaj këto mosha janë vetëm orientuese.
Qendrat Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve theksojnë se silantët janë më të dobishëm kur aplikohen pak kohë pas daljes së dhëmballëve të përhershme. Kjo e mbron sipërfaqen përtypëse gjatë viteve kur rreziku për karies mund të jetë i lartë.
Dentisti duhet të vlerësojë nëse dhëmbi ka dalë mjaftueshëm për t’u mbajtur i pastër dhe i thatë gjatë procedurës. Nëse dhëmballa ka dalë vetëm pjesërisht, lagështia mund ta vështirësojë lidhjen e disa materialeve me smaltin. Profesionisti mund të rekomandojë pritje, kontroll më të shpeshtë ose një material të përshtatshëm për rrethanat.
A vendosen vetëm në dhëmbët e përhershëm?
Jo domosdoshmërisht. Udhëzuesi i përmbledhur nga American Dental Association mbështet përdorimin e silantëve në sipërfaqet përtypëse të dhëmballëve të qumështit dhe atyre të përhershme te fëmijët dhe adoleshentët, kur ka indikacion. Megjithatë, jo çdo dhëmb qumështi ka nevojë të vuloset.
Silantët në dhëmballët e qumështit mund të shqyrtohen kur brazdat janë të thella, fëmija ka pasur karies, higjiena është e vështirë ose dentisti vlerëson rrezik më të lartë. Koha deri në ndërrimin e dhëmbit dhe bashkëpunimi i fëmijës ndikojnë gjithashtu në vendim.
Cilët fëmijë mund të përfitojnë më shumë?
Dentisti nuk e mbështet rekomandimin vetëm në moshë. Vlerësimi mund të përfshijë:
- thellësinë dhe formën e brazdave të dhëmballëve;
- nëse fëmija ka pasur më parë karies ose mbushje;
- praninë e njollave apo ndryshimeve të hershme në smalt;
- aftësinë për t’i pastruar mirë dhëmbët;
- ekspozimin ndaj fluorit dhe përdorimin e pastës me fluor;
- shpeshtësinë e ushqimeve ose pijeve me sheqer;
- gjendje shëndetësore, barna ose rrethana që mund të ndikojnë në shëndetin oral;
- mundësinë për kontrolle dhe kujdes të rregullt dentar.
Një fëmijë me brazda të thella mund të përfitojë edhe nëse nuk ka pasur karies. Nga ana tjetër, një sipërfaqe e rrafshët dhe lehtësisht e pastrueshme mund të mos ketë të njëjtën nevojë. Kjo është arsyeja pse rekomandimi duhet të jepet pas ekzaminimit.
Si bëhet vendosja?
Procedura zakonisht është e shkurtër dhe nuk kërkon shpim të dhëmbit kur vendoset si masë parandaluese. Hapat mund të ndryshojnë pak sipas materialit, por zakonisht përfshijnë:
- Dentisti kontrollon nëse sipërfaqja është e përshtatshme për silant.
- Dhëmbi pastrohet dhe izolohet nga pështyma.
- Sipërfaqja përgatitet me një substancë që ndihmon lidhjen e materialit me smaltin.
- Dhëmbi shpëlahet dhe thahet sipas protokollit të materialit.
- Silanti i lëngshëm vendoset në gropat dhe brazdat e dhëmballës.
- Materiali lihet të ngurtësohet ose forcohet me dritë.
- Dentisti kontrollon mbulimin dhe kafshimin e fëmijës.
CDC e përshkruan aplikimin si proces të shpejtë. Fëmija zakonisht mund të hajë dhe të pijë pas vendosjes, por duhet të ndiqen udhëzimet konkrete të dentistit dhe të materialit të përdorur. Nëse kafshimi ndihet i pazakontë ose ka shqetësim që vazhdon, kontaktoni ordinancën për kontroll.
A mund të vendoset silanti mbi një shenjë të hershme të kariesit?
Në disa raste, po. Udhëzuesi i ADA-së dhe Akademisë Amerikane të Stomatologjisë Pediatrike tregon se silantët mund të ndihmojnë në parandalimin e kariesit dhe në kufizimin e përparimit të lezioneve të hershme jokavitare në brazda. Megjithatë, vetëm dentisti mund të dallojë një ndryshim të hershëm nga një zgavër që kërkon trajtim tjetër.
Vendosja e materialit pa ekzaminim profesional nuk është e përshtatshme. Dentisti mund të përdorë ekzaminimin klinik dhe, kur ka arsye, metoda të tjera diagnostikuese për të përcaktuar nëse sipërfaqja mund të vuloset apo ka nevojë për ndërhyrje tjetër.
Sa zgjasin dhe a duhen kontrolluar?
Silantët mund të mbrojnë për vite, por nuk janë domosdoshmërisht të përhershëm. Përtypja dhe konsumimi mund ta hollojnë materialin ose ta shkëpusin pjesërisht. Kohëzgjatja ndryshon sipas materialit, izolimit gjatë vendosjes, pozicionit të dhëmbit dhe zakoneve të fëmijës.
Në kontrollet periodike dentisti mund të shohë nëse silanti mbetet i plotë. Nëse një pjesë është konsumuar ose humbur, mund të nevojitet riparim ose rivendosje. Një silant i vendosur më parë nuk është arsye për të anashkaluar kontrollet.
A janë të sigurt materialet?
Ekzistojnë materiale të ndryshme, përfshirë silantët me bazë rrëshire dhe materiale të llojit glass-ionomer. Secili ka karakteristika të veçanta; provat nuk mbështesin një zgjedhje të vetme si më të mirën për çdo fëmijë dhe çdo situatë.
ADA shpjegon se disa materiale dentare mund të lidhen me ekspozim shumë të ulët dhe afatshkurtër ndaj bisfenolit A pas vendosjes, por provat aktuale të përmbledhura nga kjo organizatë nuk tregojnë shqetësim shëndetësor nga ky ekspozim. Prindi mund ta pyesë dentistin për emrin, përbërjen, përfitimet dhe kufizimet e materialit të propozuar, sidomos nëse fëmija ka alergji të njohura ose reagime të mëparshme ndaj materialeve dentare.
Çfarë nuk bëjnë silantët?
- Nuk i mbrojnë të gjitha sipërfaqet e çdo dhëmbi.
- Nuk e zëvendësojnë larjen dy herë në ditë me pastë me fluor.
- Nuk e neutralizojnë ndikimin e konsumimit të shpeshtë të sheqerit.
- Nuk trajtojnë automatikisht një zgavër të krijuar.
- Nuk e bëjnë të panevojshëm kontrollin periodik te dentisti.
Mbrojtja e dhëmballëve nga kariesi funksionon më mirë si një plan i kombinuar: higjienë e përditshme, fluor sipas këshillës profesionale, kufizim i shpeshtësisë së ushqimeve dhe pijeve me sheqer, kontrolle të rregullta dhe silantë kur rekomandohen.
Çfarë ta pyesni dentistin?
- Cilat dhëmballë të fëmijës kanë nevojë për silant dhe pse?
- A kanë dalë mjaftueshëm dhëmbët për vendosje të qëndrueshme?
- A ka ndonjë shenjë të hershme ose zgavër që kërkon trajtim tjetër?
- Cilin material rekomandoni dhe cilat janë kufizimet e tij?
- Kur duhet të kontrollohet integriteti i silantit?
- Çfarë masash të tjera parandaluese i nevojiten fëmijës?
- Cilat shenja pas procedurës duhet t’ju raportohen?
Në Kosovë, prindi mund të konsultohet me dentistin e fëmijës ose një profesionist që merret me stomatologjinë pediatrike. GjejeMjekun mund të përdoret për të kërkuar profesionistë sipas specialitetit dhe vendndodhjes. Platforma ndihmon në kërkim, por nuk e zëvendëson ekzaminimin dhe nuk jep diagnozë.
Kur duhet kërkuar ndihmë më shpejt?
Caktoni kontroll dentar nëse fëmija ka dhimbje dhëmbi, ndjeshmëri të vazhdueshme, njollë që po ndryshon, silant të thyer, ënjtje të mishit ose vështirësi gjatë përtypjes. Këto shenja nuk tregojnë vetvetiu një diagnozë, por duhen vlerësuar.
Nëse shfaqet ënjtje e shpejtë e fytyrës ose qafës, vështirësi në frymëmarrje apo gëlltitje, përkeqësim i vetëdijes ose gjendje tjetër kërcënuese për jetën, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale emergjente. Në Kosovë, 112 është numri unik emergjent falas. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Përmbledhje
Silantët dentarë te fëmijët krijojnë një pengesë mbi brazdat e dhëmballëve, ku pastrimi mund të jetë i vështirë. Koha më e zakonshme për vlerësim është pas daljes së dhëmballëve të përhershme, afërsisht rreth moshës gjashtë dhe 12 vjeç, por nevoja përcaktohet nga dhëmbi dhe rreziku individual. Pyetja më e dobishme për dentistin nuk është vetëm “a ka arritur fëmija moshën?”, por “cilat sipërfaqe rrezikohen dhe cili plan parandalues i përshtatet atij?”.