Vështirësitë për të parë natën mund të vërehen gjatë vozitjes, kur hyni nga një hapësirë e ndriçuar në një dhomë të errët ose kur përpiqeni të dalloni pengesat në ndriçim të dobët. Ndonjëherë bëhet fjalë vetëm për përshtatje më të ngadalshme ndaj errësirës, por një ndryshim i vazhdueshëm ose që po përkeqësohet meriton kontroll profesional.
Shikimi i dobët natën nuk është diagnozë më vete. Ai është një simptomë që mund të ketë disa shpjegime, prandaj shkaku nuk mund të përcaktohet vetëm nga përshkrimi i problemit ose nga një test në internet.
Çfarë nënkupton shikimi i dobët natën?
Sipas MedlinePlus, verbëria e natës, e njohur edhe si niktalopi, nënkupton shikim të dobët gjatë natës ose në dritë të zbehtë. Personi mund ta ketë të vështirë të ecë në një sallë të errët, të dallojë objekte pa ndriçim të mjaftueshëm ose të vozisë pas perëndimit të diellit. Problemi mund të jetë më i theksuar menjëherë pasi kalohet nga një mjedis shumë i ndriçuar në errësirë.
Sytë normalisht kanë nevojë për kohë që të përshtaten me ndryshimin e ndriçimit. Megjithatë, duhet kushtuar vëmendje nëse përshtatja zgjat dukshëm më shumë se më parë, nëse përplaseni me objekte ose nëse nuk ndiheni më të sigurt gjatë vozitjes.
Cilat mund të jenë shkaqet?
Vështirësitë në dritë të dobët mund të lidhen me gjendje të trajtueshme ose me probleme që kërkojnë përcjellje afatgjatë. Ndër shpjegimet e përmendura nga MedlinePlus janë:
- Miopia ose korrigjimi jo i përshtatshëm i shikimit: receta e vjetër e syzeve mund ta bëjë dallimin e detajeve edhe më të vështirë në errësirë.
- Katarakta: turbullimi i thjerrëzës së syrit mund të ndikojë në shikim dhe të shtojë vështirësitë gjatë natës.
- Disa barna: medikamente të caktuara mund të ndikojnë në shikimin natën. Barnat nuk duhet të ndërpriten pa u këshilluar me profesionistin që i ka përshkruar.
- Mungesa e vitaminës A: kjo është një mundësi, por MedlinePlus e përshkruan si shkak të rrallë. Suplementet nuk duhen marrë si provë ose trajtim pa vlerësim, sepse edhe teprica e vitaminës A mund të jetë e dëmshme.
- Gjendje të trashëguara të retinës: disa çrregullime, përfshirë retinitin pigmentoz dhe forma të lindura të verbërisë së natës, mund të ndikojnë në shikimin në errësirë.
Kjo listë nuk është e mjaftueshme për vetëdiagnostikim. Dy persona me të njëjtën ankesë mund të kenë shkaqe të ndryshme, ndërsa trajtimi ose përcjellja varet nga gjetjet e ekzaminimit.
Kur duhet të caktoni kontroll te oftalmologu?
Caktoni një kontroll nëse problemi vazhdon, po përkeqësohet ose ndikon në aktivitetet e përditshme. Kontrolli është veçanërisht i arsyeshëm kur:
- vështirësia është e re ose është bërë dukshëm më e theksuar;
- nuk ndiheni të sigurt gjatë vozitjes apo ecjes në errësirë;
- problemi vazhdon edhe kur përdorni syzet ose lentet e përshkruara;
- keni turbullim, ndjeshmëri ndaj dritës, skuqje, dhimbje ose ndryshime të tjera të shikimit;
- simptoma prek vetëm njërin sy;
- keni pasur lëndim ose operacion të syrit;
- në familje ka sëmundje të trashëguara të syrit;
- keni filluar një bar të ri dhe ndryshimi është shfaqur më pas.
Instituti Kombëtar i Syrit i SHBA-së këshillon vlerësim nga profesionisti i syrit kur shikimi është i turbullt, kur nuk arrini të shihni qartë edhe me syze ose kur dyshoni se keni problem me shikimin. Disa sëmundje të syrit mund të mos japin paralajmërim të hershëm, ndaj ekzaminimi është mënyra për të vlerësuar shëndetin e syrit.
Cilat shenja kërkojnë ndihmë urgjente?
Vështirësia graduale për të parë natën zakonisht mund të vlerësohet me termin të planifikuar, por disa ndryshime të papritura nuk duhet të presin. Kërkoni menjëherë ndihmë mjekësore nëse keni humbje të papritur të shikimit, dhimbje të fortë të syrit, lëndim serioz ose ekspozim të syrit ndaj një substance kimike.
Edhe shfaqja e papritur e shumë pikave ose vijave lëvizëse, vezullimeve të dritës apo një hijeje të errët si perde mbi fushën e shikimit kërkon vlerësim urgjent. Instituti Kombëtar i Syrit i rendit këto si shenja të mundshme të shkëputjes së retinës, e cila është emergjencë mjekësore.
Në Kosovë, për simptoma të papritura ose kërcënuese për shikimin, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale emergjente ose telefononi 112. Sipas Agjencisë së Menaxhimit të Emergjencave, 112 është numri unik dhe falas i emergjencës në Republikën e Kosovës. Mos vozitni vetë nëse nuk shihni sigurt. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.
Çfarë mund të përfshijë ekzaminimi?
Oftalmologu zakonisht fillon duke pyetur kur ka nisur problemi, nëse është shfaqur gradualisht apo papritur, a prek njërin apo të dy sytë dhe a përmirësohet me syze. Është e dobishme të tregoni për barnat që përdorni, ushqyerjen, ndërhyrjet ose lëndimet e mëparshme dhe historinë familjare të sëmundjeve të syrit.
Në varësi të simptomave, ekzaminimi mund të përfshijë matjen e mprehtësisë së shikimit dhe përcaktimin e recetës së syzeve, kontrollin e bebëzave dhe të shikimit të ngjyrave, ekzaminimin me llambë të çarë dhe vlerësimin e retinës. Mund të nevojiten edhe teste të fushës pamore ose teste të tjera më të specializuara. Jo çdo person ka nevojë për secilin test; zgjedhja bëhet sipas historisë dhe gjetjeve.
Si të kujdeseni deri në kontroll?
- Mos vozitni natën nëse nuk shihni qartë. Organizoni transport tjetër derisa të vlerësoheni.
- Përdorni ndriçim të mjaftueshëm. Ndizni dritat para se të ecni në shkallë, korridore ose hapësira të panjohura.
- Përdorni syzet e përshkruara. Nëse receta është e vjetër, tregojani këtë profesionistit gjatë kontrollit.
- Mos filloni vetë suplemente. Sidomos vitamina A nuk duhet marrë në doza të larta pa këshillë profesionale.
- Mbani shënime. Shënoni kur ndodh problemi, sa zgjat përshtatja ndaj errësirës dhe nëse shoqërohet me simptoma të tjera.
Këto masa mund ta ulin rrezikun e aksidenteve, por nuk e përcaktojnë dhe nuk e trajtojnë shkakun.
Si të gjeni një oftalmolog në Kosovë?
Për një ankesë të vazhdueshme, kërkoni profesionist që mund të bëjë ekzaminim të plotë të syrit dhe të shpjegojë nëse nevojiten teste të tjera. Para caktimit të terminit mund të pyesni çfarë përfshin kontrolli, çfarë dokumentesh duhet të merrni dhe nëse pas zgjerimit të bebëzave do t’ju duhet dikush t’ju shoqërojë.
Në GjejeMjekun mund të kërkoni oftalmologë në Kosovë dhe të krahasoni informacionin e publikuar në profilet e tyre. Një kërkim si “gjej mjek” ose “gjeje mjekun” mund t’ju ndihmojë të nisni kërkimin, por zgjedhja duhet të mbështetet në nevojën tuaj, kualifikimet e deklaruara dhe komunikimin e drejtpërdrejtë me profesionistin ose institucionin.
Vështirësitë për të parë natën nuk duhet të injorohen kur vazhdojnë ose kufizojnë sigurinë dhe aktivitetet tuaja. Një kontroll i syve mund të sqarojë nëse nevojitet vetëm korrigjim i shikimit, trajtim i një shkaku të identifikueshëm apo përcjellje më e specializuar.