Shumica e nishaneve janë të padëmshme dhe mund të mbeten të njëjta për vite. Megjithatë, një nishan i ri ose një ndryshim i dukshëm në një nishan ekzistues meriton vëmendje. Nëse po pyesni kur duhet kontrolluar nishani te dermatologu, përgjigjja e shkurtër është: caktoni një kontroll kur nishani ndryshon, duket ndryshe nga nishanet e tjera, kruhet, dhemb, gjakoset ose nuk shërohet siç prisni.
Këto shenja nuk nënkuptojnë automatikisht kancer të lëkurës. Irritimi nga rrobat, rruajtja ose një lëndim i vogël mund ta bëjë një nishan të dhembë apo të gjakoset. Megjithatë, shkaku nuk mund të përcaktohet me siguri vetëm nga pamja në shtëpi. Vlerësimi profesional është mënyra më e arsyeshme për të sqaruar një ndryshim të dyshimtë.
Ndryshimet që duhet të kontrollohen
Sipas NHS, duhet të kërkohet vlerësim mjekësor nëse një nishan ka ndryshuar madhësi, formë ose ngjyrë; nëse është i dhimbshëm apo kruhet; ose nëse është i inflamuar, gjakoset apo ka formuar kore. Edhe një shenjë e re ose e pazakontë në lëkurë që nuk largohet pas disa javësh duhet kontrolluar.
Caktoni vizitë te dermatologu pa e shtyrë nëse vëreni:
- rritje ose ndryshim të dukshëm të madhësisë;
- ndryshim të formës, kontureve ose sipërfaqes;
- ngjyrë të re, disa ngjyra brenda të njëjtit nishan ose shpërndarje jo të njëtrajtshme të pigmentit;
- një nishan që duket qartazi ndryshe nga të gjithë të tjerët;
- kruarje, dhimbje, ndjeshmëri ose inflamacion që vazhdon;
- gjakderdhje pa një shkak të qartë, formim koreje ose plagë që nuk shërohet;
- një njollë, gungë apo shenjë të re që rritet ose nuk largohet;
- një vijë të re kafe ose të zezë nën thua, sidomos pa ndonjë lëndim të njohur.
Një nishan që kruhet ose gjakoset nuk është domosdoshmërisht melanomë, por këto janë simptoma që nuk duhen shpërfillur. Akademia Amerikane e Dermatologjisë këshillon kontroll dermatologjik për një njollë që ndryshon, kruhet, gjakoset ose dallon nga të tjerat.
Çfarë tregojnë shenjat ABCDE të nishaneve?
Shenjat ABCDE të nishaneve janë një udhëzues praktik për të dalluar tipare që mund të kërkojnë vlerësim. Ato nuk vendosin diagnozë dhe jo çdo melanomë i ka të gjitha këto tipare.
- A – Asimetria: njëra gjysmë e nishanit nuk i ngjan gjysmës tjetër.
- B – Bordet ose kufijtë: skajet janë të parregullta, të valëzuara, të mjegullta ose jo qartë të përcaktuara.
- C – Ngjyra: ngjyra ndryshon brenda së njëjtës shenjë; mund të ketë nuanca të ndryshme kafeje ose të zezë, e ndonjëherë zona të bardha, të kuqe apo të kaltra.
- D – Diametri: melanomat shpesh janë më të mëdha se 6 mm kur zbulohen, por mund të jenë edhe më të vogla. Prandaj, një nishan i vogël nuk duhet konsideruar automatikisht i sigurt.
- E – Evoluimi: nishani ndryshon me kalimin e kohës në madhësi, formë ose ngjyrë, apo fillon të duket ndryshe nga shenjat e tjera.
Përshkrimi i plotë i këtij udhëzuesi gjendet te faqja e Akademisë Amerikane të Dermatologjisë për ABCDE-të e melanomës. Në praktikë, shkronja E është veçanërisht e dobishme: një fotografi e vjetër që tregon ndryshim real mund t’i japë dermatologut informacion me vlerë.
Rregulli i “rosakut të shëmtuar”
Përveç ABCDE-së, kushtojini vëmendje një nishani që nuk ngjan me të tjerët. Shumë njerëz kanë një model të zakonshëm të nishaneve: ngjyrë, formë dhe madhësi relativisht të ngjashme. Një shenjë që del qartazi nga ky model mund të kërkojë kontroll, edhe nëse nuk është e madhe dhe nuk dhemb.
Akademia Amerikane e Dermatologjisë thekson se kanceri i lëkurës mund të paraqitet në mënyra të ndryshme, përfshirë një nishan që ndryshon, një rritje të re, një zonë me luspa, një plagë që nuk shërohet ose një vijë të errët nën thua. Prandaj, ABCDE-ja duhet përdorur si ndihmë për vëzhgim, jo si listë që përjashton çdo problem tjetër.
Si ta kontrolloni lëkurën në shtëpi
Kontrollojeni lëkurën në ndriçim të mirë, duke përdorur një pasqyrë të madhe dhe një pasqyrë dore. Shikoni gjithë trupin, jo vetëm zonat që ekspozohen në diell. Përfshini kokën dhe skalpin, shpinën, pjesën e pasme të këmbëve, shputat, hapësirat ndërmjet gishtërinjve, pëllëmbët dhe zonën rreth thonjve. Një person i afërt mund të ndihmojë për zonat që shihen vështirë.
AAD sugjeron se kontrolli mujor mund të jetë i dobishëm për të vërejtur ndryshime. Kjo nuk është një skemë e detyrueshme për secilin. Nëse keni pasur më parë kancer të lëkurës ose dermatologu ju konsideron me rrezik më të lartë, ndiqni intervalin individual që ju rekomandon ai.
Për ta përcjellë një shenjë:
- bëni fotografi të qartë me datë, nga e njëjta largësi dhe në ndriçim të ngjashëm;
- vendosni pranë saj një vizore për të dokumentuar madhësinë, pa e irrituar lëkurën;
- shënoni kur e keni vërejtur dhe çfarë ka ndryshuar;
- mos e gërvishtni, digjni, lidhni ose hiqni vetë;
- mos e vononi vizitën vetëm për të pritur fotografinë e radhës nëse ndryshimi është i qartë.
Fotografitë mund të ndihmojnë krahasimin, por nuk e zëvendësojnë kontrollin dermatologjik.
Çfarë ndodh gjatë kontrollit te dermatologu?
Gjatë kontrollit të nishaneve te dermatologu, mjeku zakonisht pyet kur është shfaqur shenja, si ka ndryshuar, nëse ka simptoma dhe nëse ka histori personale ose familjare relevante. Pastaj e ekzaminon lëkurën. Mund të përdoret dermatoskopi, një instrument që mundëson shikim më të detajuar të strukturave të nishanit.
Nëse shenja duket e dyshimtë, dermatologu mund të rekomandojë marrjen e një mostre ose heqjen e saj për analizë mikroskopike. Sipas AAD-së, biopsia e lëkurës është ajo që mund të përcaktojë me siguri nëse një lezion është kancer. Pamja, fotografia ose një aplikacion telefonik nuk mjaftojnë për diagnozë përfundimtare.
Jo çdo nishan që kontrollohet duhet hequr. Vendimi varet nga ekzaminimi, ndryshimet e dokumentuara dhe vlerësimi klinik. Mos provoni ta hiqni një nishan në shtëpi: përveç rrezikut të gjakderdhjes, infeksionit dhe mbresës, mund të pengohet vlerësimi i duhur i indit.
Kur të caktoni kontroll në Kosovë?
Nëse vëreni një nga shenjat e mësipërme, kërkoni termin e parë të arsyeshëm te dermatologu; nuk ka nevojë të prisni që nishani të dhembë. Përmes një drejtorie shëndetësore mund të kërkoni dermatolog në qytetin tuaj dhe të verifikoni profilin profesional, institucionin ku punon dhe mënyrën e caktimit të terminit. GjejeMjekun ndihmon në gjetjen e profesionistëve, por nuk e zëvendëson ekzaminimin dhe nuk është shërbim emergjent.
Kur caktoni vizitën, tregoni shkurt se bëhet fjalë për një nishan të ri ose që po ndryshon, veçanërisht nëse gjakoset, formon kore apo rritet. Merrni me vete fotografitë e mëparshme dhe, nëse e dini, datën kur keni vërejtur ndryshimin. Dermatologu do të vendosë nëse nevojitet vetëm përcjellje, ekzaminim shtesë apo biopsi.
Kur kërkohet ndihmë urgjente?
Shumica e ndryshimeve në nishane kërkojnë kontroll të shpejtë të planifikuar, jo domosdoshmërisht urgjencë spitalore. Megjithatë, nëse ka gjakderdhje të madhe që nuk ndalet me presion të vazhdueshëm, humbje të vetëdijes ose shenja të tjera kërcënuese për jetën, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të emergjencës. Mos përdorni GjejeMjekun për një situatë emergjente.
Çfarë duhet mbajtur mend?
Një ndryshim nuk është diagnozë, por është arsye për vlerësim. Kontrolloni nishanin nëse ndryshon madhësi, formë ose ngjyrë; nëse duket ndryshe nga të tjerët; ose nëse kruhet, dhemb, gjakoset, inflamohet apo formon kore. Përdorni ABCDE-në si kujtesë, por mos u mbështetni vetëm te diametri dhe mos prisni shfaqjen e dhimbjes. Kur keni dyshim, kontrolli te dermatologu është hapi i përshtatshëm.