Kur duhet kontrolluar shikimi i fëmijës dhe kur nevojitet oftalmologu?

Kur duhet kontrolluar shikimi i fëmijës?

Kontrolli i shikimit nuk duhet shtyrë derisa fëmija të fillojë shkollën ose të ankohet se nuk sheh mirë. Disa probleme të syve vërehen lehtë, por të tjera mund të mos japin shenja të qarta. Fëmija, veçanërisht kur është i vogël, mund të mos e kuptojë se shikimi i tij ndryshon nga ai i të tjerëve.

Në përgjithësi, sytë duhet të vlerësohen që në periudhën e të porsalindurit dhe pastaj gjatë vizitave të rregullta te pediatri ose mjeku familjar. Sipas Akademisë Amerikane të Pediatrisë, kontrolli fillestar përfshin vëzhgimin e syve dhe kërkimin e anomalive të lindura, ndërsa metodat e skriningut përshtaten me moshën dhe aftësinë e fëmijës për të bashkëpunuar.

Një orientim praktik sipas moshës është:

• Te të porsalindurit: profesionisti shëndetësor kontrollon pamjen e jashtme të syve, bebëzat dhe refleksin e kuq, për të kërkuar ndryshime që mund të kërkojnë vlerësim të specializuar.
• Gjatë vitit të parë: në vizitat rutinë vlerësohet nëse foshnja fikson shikimin, ndjek fytyrën ose një objekt dhe nëse sytë lëvizin e pozicionohen siç pritet.
• Rreth moshës 1–2 vjeç: kur është e mundur, mund të përdoret skriningu me instrument, si fotoskriningu ose autorefraktometri. Këto pajisje nuk kërkojnë që fëmija të lexojë.
• Nga mosha 3 vjeç: fëmijët që bashkëpunojnë mund të testohen me figura ose simbole. Matja formale e mprehtësisë së shikimit rekomandohet zakonisht në moshën parashkollore.
• Në moshën shkollore: kontrolli vazhdon periodikisht gjatë vizitave shëndetësore, programeve të shkollës ose më herët sa herë paraqitet një shqetësim.

Task Forca Amerikane për Shërbimet Parandaluese rekomandon të paktën një skrining ndërmjet moshës 3 dhe 5 vjeç për zbulimin e ambliopisë ose faktorëve të saj të rrezikut. Për fëmijët nën 3 vjeç, ajo e vlerëson si të pamjaftueshme provën për përfitimin e skriningut universal. Kjo pasiguri nuk do të thotë se një foshnjë me shenja, faktorë rreziku ose rezultat jonormal duhet të presë deri në moshën 3 vjeç.

Skriningu nuk është i njëjtë me ekzaminimin e plotë

Skriningu i shikimit është një kontroll relativisht i shkurtër që kërkon të identifikojë fëmijët që mund të kenë problem. Mund të kryhet në ordinancën e pediatrit, në shkollë ose në një program komunitar. Në varësi të moshës, mund të përfshijë dritën për kontrollimin e syve, mbulimin e secilit sy veçmas, tabela me figura ose shkronja dhe pajisje automatike.

Ekzaminimi i plotë oftalmologjik është vlerësim më i hollësishëm nga profesionisti i syve. Ai mund të përfshijë matjen e shikimit në secilin sy, vlerësimin e pozicionimit dhe lëvizjes së syve, matjen e refraksionit dhe ekzaminimin e strukturave të syrit. Sipas nevojës, mund të përdoren pika për zgjerimin e bebëzave.

Rezultati “referim” ose “nuk e kaloi skriningun” nuk është diagnozë. Ai tregon se nevojitet ekzaminim më i plotë. Po ashtu, kalimi i skriningut nuk përjashton çdo problem të mundshëm. Shoqata Amerikane për Oftalmologji Pediatrike dhe Strabizëm thekson se metoda e kontrollit ndryshon sipas moshës dhe aftësisë së fëmijës, ndërsa çdo gjetje e dyshimtë duhet vlerësuar më tej.

Shenjat që kërkojnë kontroll më të hershëm

Mos prisni kontrollin e ardhshëm rutinë nëse vëreni ndryshim në mënyrën se si fëmija shikon, përdor sytë ose sillet gjatë aktiviteteve vizuale. Kontaktoni pediatrin, mjekun familjar ose një profesionist të syve nëse fëmija:

• nuk mban kontakt të qëndrueshëm me sy ose nuk ndjek një objekt me shikim rreth moshës 3 muajshe;
• ka sy që kryqëzohen ose devijojnë rregullisht pas moshës 4 muajshe;
• mbulon njërin sy, anon kokën ose e afron shumë fytyrën te libri, ekrani apo objekti;
• i ngushton shpesh sytë, pulit tepër ose fërkon sytë vazhdimisht;
• ankohet për shikim të turbullt, shikim të dyfishtë, dhimbje koke gjatë leximit ose lodhje të syve;
• ka vështirësi të lexojë tabelën në klasë, humb rreshtin gjatë leximit ose shmang detyrat që kërkojnë shikim nga afër;
• ka njërin sy që duket i kthyer brenda, jashtë, lart ose poshtë;
• ka lëvizje të shpejta dhe të pavullnetshme të syve;
• ka qepallë të varur, lotim të vazhdueshëm, ndjeshmëri të theksuar ndaj dritës, sekrecion ose skuqje që nuk kalon;
• ka bebëz që duket e bardhë ose gri, në vend të refleksit të zakonshëm të errët ose të kuqërremtë, përfshirë në fotografi.

Këto shenja nuk tregojnë vetvetiu një diagnozë. Disa mund të kenë shkaqe të përkohshme, ndërsa të tjera kërkojnë vlerësim të shpejtë. Udhëzimet e Akademisë Amerikane të Pediatrisë për shenjat paralajmëruese këshillojnë që ndryshimet e tilla t’i raportohen mjekut.

Cilët fëmijë mund të kenë nevojë për vlerësim të specializuar?

Pragu për referim mund të jetë më i ulët kur ekziston rrezik i shtuar. Tregojini mjekut nëse fëmija ka lindur para kohe ose me peshë të ulët, ka pasur sëmundje që mund të ndikojnë në sy ose zhvillim, apo ka prind, vëlla ose motër me strabizëm, ambliopi, katarakt të fëmijërisë ose sëmundje tjetër të rëndësishme të syve. Historia familjare në një të afërm të shkallës së parë, prematuriteti dhe pesha e ulët në lindje renditen ndër faktorët që lidhen me rrezik më të lartë për disa çrregullime të shikimit në fëmijëri.

Një fëmijë që nuk bashkëpunon gjatë testit nuk duhet etiketuar automatikisht si me shikim të dobët. Megjithatë, testi duhet përsëritur ose zëvendësuar me një metodë të përshtatshme për moshën. Fëmijët me vonesa zhvillimore ose vështirësi komunikimi mund të kontrollohen me metoda që nuk kërkojnë lexim.

Kur nevojitet oftalmologu?

Vlerësimi nga oftalmologu, mundësisht me përvojë në kujdesin e fëmijëve, është veçanërisht i arsyeshëm kur:

• fëmija nuk e kalon skriningun ose rezultati nuk mund të merret në mënyrë të besueshme pas përsëritjes;
• mjeku vëren refleks jonormal, strabizëm, lëvizje jonormale, ndryshim të bebëzës ose strukturave të syrit;
• prindi vëren një nga shenjat paralajmëruese, edhe nëse kontrolli i mëparshëm ka qenë normal;
• fëmija ka faktorë rreziku ose histori familjare të rëndësishme;
• nevojitet diagnostikim, trajtim mjekësor ose kirurgjikal i një gjendjeje të syrit.

Optometristi mund të vlerësojë shikimin dhe nevojën për syze, varësisht nga kualifikimet dhe shërbimet e ofruara. Oftalmologu është mjek i specializuar në diagnostikimin dhe trajtimin mjekësor e kirurgjikal të sëmundjeve të syrit. Për një rast konkret, pediatri ose mjeku familjar mund të ndihmojë në zgjedhjen e profesionistit të duhur.

Kur situata është urgjente?

Kërkoni vlerësim urgjent pas një dëmtimi serioz të syrit, ekspozimit ndaj një substance kimike, humbjes së papritur të shikimit, dhimbjes së fortë, shikimit të papritur të dyfishtë ose nëse fëmija nuk mund ta hapë syrin. Mos u përpiqni të hiqni një objekt të ngulur në sy dhe mos përdorni pika të mbetura nga një trajtim i mëparshëm pa udhëzim profesional.

Nëse simptomat janë të rënda ose mund të rrezikojnë shikimin apo jetën, kontaktoni menjëherë shërbimet lokale të emergjencës. GjejeMjekun nuk është shërbim emergjent.

Si të përgatiteni për kontrollin

Shënoni kur kanë filluar shenjat, nëse prekin njërin apo të dy sytë dhe në cilat aktivitete vërehen. Merrni rezultatet e skriningut, syzet e përdorura dhe listën e barnave. Tregoni për lindjen e parakohshme, sëmundjet e mëparshme dhe historinë familjare të problemeve të syve.

Për fëmijën e vogël, shpjegoni thjesht se do të shikojë drita, figura ose lodra. Një kontroll i pasuksesshëm për shkak të lodhjes apo frikës nuk duhet neglizhuar; profesionisti mund të propozojë përsëritje ose metodë tjetër.

Gjetja e një oftalmologu për fëmijë në Kosovë

Për të kërkuar një oftalmolog për fëmijë në Kosovë, kontrolloni profilin profesional dhe nëse ofruesi deklaron përvojë në oftalmologji pediatrike, strabizëm ose ekzaminimin e fëmijëve të vegjël. Para caktimit, pyetni nëse ordinanca kryen ekzaminim të plotë sipas moshës, nëse përdor pika për zgjerimin e bebëzave kur nevojitet dhe çfarë dokumentesh duhet të merrni me vete.

Rekomandimet ndërkombëtare japin një kornizë të dobishme, por nuk zëvendësojnë protokollet lokale ose këshillën individuale. Orari i kontrolleve mund të ndryshojë sipas historisë shëndetësore, rezultateve të mëparshme dhe vlerësimit të profesionistit. Mesazhi kryesor është i thjeshtë: kontrolli rutinë duhet të fillojë herët, ndërsa një shenjë e dyshimtë, rezultat jonormal ose shqetësim i prindit meriton vlerësim pa pritur kontrollin tjetër të planifikuar.